Brontekst bekijken van Water

{{Infobox chemische stof
| Naam = Water
| afbeelding1 = H2O 2D labelled.svg
| afbeeldingbreedte1 = 135
| onderschrift1 = [[Structuurformule]] van water
| afbeelding2 = Water_molecule_3D.svg
| afbeeldingbreedte2 = 106
| onderschrift2 = [[Molecuulmodel]] van water
| afbeelding3 = 
| onderschrift3 = 
| afbeelding4 = 
| onderschrift4 = 
| Formule = H<sub>2</sub>O
| SMILES = 
| IUPAC = water
| AndereNamen = aqua, oxidaan, (di)waterstofoxide
| CAS = 7732-18-5
| EINECS = 231-791-2
| EG = 
| VN = 
| Beschrijving = Kleurloze vloeistof
| Vergelijkbaar = 
| Carcinogeen = 
| Hygroscopisch = 
| Rzinnen = 
| EUHzinnen = 
| Szinnen = 
| Omgang = 
| Opslag = 
| ADR = 
| MAC = 
| LethaalRat = 
| LethaalKonijn = 
| MSDS = 
| Aggregatie = vloeibaar
| Kleur = kleurloos
| Dichtheid = 0,998
| Molgewicht = 18,01528
| Smeltpunt = 0
| Kookpunt = 100 (99,97&nbsp;°C) <!--Zie :en:Boiling_point-->
| Vlampunt = 
| Zelfontbranding = 
| Dampdruk = 
| Brekingsindex = 1,3330
| Oplosbaarheid = 
| GoedOplIn = [[Ethanol]], [[methanol]], [[azijnzuur]], [[aceton]], [[acetonitril]]
| SlechtOplIn = Apolaire oplosmiddelen
| OnoplIn = 
| Dipoolmoment = 1,85
| Viscositeit = 1,00 × 10<sup>−3</sup>
| Kristalstructuur = [[Hexagonaal kristalstelsel|hexagonaal]] (zie [[ijs (water)|ijs]])
| fG0g = −228,57
| fG0l = −237,13
| fG0s = 
| fH0g = −241,82
| fH0l = −285,83
| fH0s = 
| S0g = 188,83
| S0l = 69,91
| S0s = 
| Cpm0 = 
| Evenwicht = [[Zuurconstante|p''K''<sub>a</sub>]] = 15,74
| KlassiekeAnalyse = [[Karl Fischer-titratie]]
| Spectra = 
}}{{Zie dp}}
[[Bestand:Glacial iceberg in Argentina.jpg|thumb|Water als vaste stof, vloeistof en gas]]
'''Water''' (H<sub>2</sub>O; aqua of aq.; zelden ''diwaterstof(mono-)oxide'' of ''oxidaan'')<ref>[http://old.iupac.org/publications/books/principles/principles_of_nomenclature.pdf Systematische naam, vastgesteld door IUPAC (blz. 99, tabel 5.2)]</ref> is de [[chemische verbinding]] van twee [[Waterstof (element)|waterstof]][[atoom (hoofdbetekenis)|atomen]] en een [[Zuurstof (element)|zuurstofatoom]]. Water komt in de natuur voor in de drie verschillende [[Fase (stof)|hoofdfasen]]: als [[vloeistof]], als [[vaste stof]] en als [[gasvormig|gas]]. Bij [[kamertemperatuur]] is water een vloeistof zonder specifieke [[kleur (hoofdbetekenis)|kleur]] en [[geur]]. Al het [[leven]] op [[aarde (planeet)|aarde]] bestaat grotendeels uit en is afhankelijk van water. Water bedekt 71% van het [[Aarde (planeet)|aard]]oppervlak.

== Oorsprong van water op Aarde ==
Naar de huidige stand van de [[wetenschap]] stamt het [[Oorsprong van water op Aarde|water op aarde]] uit de volgende bronnen:
* Een deel van het aardse water is vrijgekomen door het [[uitgassen]] van [[magma (gesteente)|magma]], afkomstig uit het [[opbouw van de Aarde|binnenste van de Aarde]] ([[geochemie|geochemische]] oorsprong).
*Een andere factor die voor water op Aarde zorgde was de inslag van [[komeet|kometen]], [[transneptunisch object|transneptunische objecten]] of waterrijke [[planetoïde]]n ([[protoplaneet|protoplaneten]]) die van buiten de [[planetoïdengordel]]s op de Aarde terechtkwamen ([[astrochemie|astrochemische]] oorsprong).

== Fysische eigenschappen ==
===Aggregatietoestanden===
[[Bestand:Phase diagram of water.svg|thumb|left|Het [[fasediagram]] van water. In dit diagram kan afgelezen worden of water vast, vloeibaar of gasvormig is bij een gegeven temperatuur en druk. Bij het [[Tripelpunt (natuurkunde)|tripelpunt]] kan water in drie fasen voorkomen. Boven het [[Kritisch punt (thermodynamica)#Verdamping|kritisch punt]] is geen [[Meniscus (fysica)|scheidingsvlak]] meer tussen [[vloeistof]] en gas.]]
Water kan in drie hoofdfasen of [[aggregatietoestand]]en bestaan: [[vaste stof|vast]] ([[IJs (water)|ijs]]), vloeibaar (water) en [[Gas (aggregatietoestand)|gasvormig]] ([[waterdamp]]). De temperatuurschaal van [[Celsius]] is gebaseerd op de overgang tussen deze toestanden: bij 0&nbsp;°C [[Smelten (faseovergang)|smelt]] ijs en bij 100&nbsp;°C [[kookpunt|kookt]] water (bij standaarddruk). Water kan zowel vanuit vaste stof als vloeistof [[verdampen]]. Verdampen vanuit [[IJs (water)|ijs]] heet [[Sublimatie|sublimeren]]. Omgekeerd kan waterdamp overgaan in de vloeibare toestand, dit noemt men [[Condensatie|condenseren]], en overgaan in de vaste toestand, dit noemt men rijpen.
[[Bestand:Aggregate_phase_water-NL.svg|miniatuur|class=skin-invert-image|Faseovergangen en -toestanden van water]]
<br>Het smelt- en kookpunt zijn afhankelijk van de druk: het smeltpunt ligt lager bij hogere druk en het kookpunt ligt lager bij lagere druk. Dat het kookpunt bij lagere druk lager ligt betekent dat aardappelen niet gaar worden als ze op de top van de [[Mount Everest]] worden gekookt.<br>De vaste toestand van water kent ten minste elf verschillende ijsfasen, optredend bij verschillende drukken en temperaturen en elk met hun eigen [[Kristal (natuurwetenschappen)|kristalstructuur]].<ref>John Finney, [https://web.archive.org/web/20091106005253/http://www.cmmp.ucl.ac.uk/people/finney/soi.html The phase diagram of water/ice and a new metastable phase of ice], website University College London, afdeling fysica van de gecondenseerde materie.</ref><br>
Er is ook een toestand waarbij ijs, vloeibaar water en waterdamp tegelijk voorkomen. Die toestand heet [[Tripelpunt (natuurkunde)|tripelpunt]] en treedt op bij 0,01&nbsp;°C en 0,6&nbsp;[[kPa]].<br>
Bij normale atmosferische druk kan ook ''onderkoeld water'' en ''oververhit water'' voorkomen. Dat is water dat kouder dan 0&nbsp;°C of warmer dan 100&nbsp;°C maar vloeibaar is. Dit komt onder andere voor als water verhit wordt in een zeer schoon en effen vat, bijvoorbeeld in een bekerglas. Bij de geringste fysische verstoring begint het water bijna explosief te koken. Dit verschijnsel wordt kookvertraging genoemd.
Onderkoeld water kan plotseling overgaan in de vaste toestand door bijvoorbeeld een trilling. Er wordt dan zeer snel ijs gevormd.
In ijs zijn de waterstofbruggen verantwoordelijk voor het feit dat ijs van 0&nbsp;°C een kleinere [[Massadichtheid|dichtheid]] heeft dan water van 0°C. De waterstofbrug O···H—O is namelijk lineair. Dit feit en de veronderstelde sp<sup>3</sup>-[[hybridisatie (natuurkunde)|hybridisatie]] bij het O atoom ([[Viervlak|tetraëdrische]] ladingswolken) heeft tot gevolg dat ijs een met [[diamant]] vergelijkbare tetraëdrische [[kristalstructuur]] heeft, met tussen de watermoleculen relatief veel lege ruimte. Bij het smelten van ijs stort deze structuur gedeeltelijk in en komen de watermoleculen gemiddeld dichter op elkaar te zitten.

=== Waterstofbruggen ===
Een [[waterstofbrug]] is een speciale binding tussen vooral waterstof-atomen die aan zuurstof gebonden zijn. Het  optreden van waterstofbruggen heeft effect op de [[#soortelijke warmte]], het [[#Smeltpunt en kookpunt|smelt- en kookpunt]] en de [[#dichtheid]] van water.

===Dichtheid===
Bij [[atmosfeer (eenheid)|standaard atmosferische druk]] heeft water zijn grootste [[Massadichtheid|dichtheid]] (999,972 [[kilogram|kg]]/[[kubieke meter|m³]]) bij een [[temperatuur (hoofdbetekenis)|temperatuur]] van circa 3,984&nbsp;°C boven het [[smeltpunt]]. Waterstofbruggen vormen een raster van rechte verbindingen tussen de watermoleculen. In ijs is dit raster geheel aanwezig, maar tijdens het smelten stort het gedeeltelijk in, waardoor de moleculen dichter bij elkaar kunnen komen. Vloeibaar water heeft daardoor een hogere dichtheid dan ijs. Water heeft daarmee de uitzonderlijke eigenschap dat de vaste stof minder dicht is dan de vloeistof en dus op de vloeistof kan drijven. Ook na het smelten gaat het verbreken van de bruggen verder, en het effect daarvan is zelfs groter dan de extra ruimte die door de warmtebeweging voor moleculen nodig is. Pas boven de ongeveer 4&nbsp;°C gaat water uitzetten. Kouder water zet bij verder afkoelen uit, warmer water bij verwarmen. Bij afkoelen door koude lucht boven het water zal eerst de hele hoeveelheid water in temperatuur dalen naar 4&nbsp;°C, want het koudere water heeft een grotere dichtheid en zakt steeds naar de bodem. Warmer water neemt zijn plaats aan het oppervlak in. Is al het water afgekoeld tot 4&nbsp;°C dan blijft het koudere, uitgezette, water juist op dat van 4&nbsp;°C drijven en koelt verder af en bevriest uiteindelijk. Daardoor bevriest een watermassa in de natuur van boven naar beneden. Het ijs isoleert daarbij het vloeibare water eronder. Dit effect speelt een grote rol bij het leven in sloot en plas. Mogelijk heeft deze eigenschap ook een grote rol gespeeld bij het ontstaan van leven op aarde, immers zowel diep onder extreem dikke ijslagen als diep onder warm oppervlaktewater kan zich vloeibaar water met een stabiele temperatuur van 4&nbsp;°C bevinden.

===Soortelijke warmte===
Water heeft een buitengewoon grote [[soortelijke warmte]]; voor water [[vloeistof|in vloeibare vorm]] is dit 4186 joule per kilogram per [[kelvin (eenheid)|kelvin]]. Dat wil zeggen dat er 4186 joule nodig is om een liter water een graad in temperatuur te doen stijgen. Hierdoor hebben systemen die veel water bevatten, zoals levende wezens, maar ook de aarde als geheel een relatief stabiele temperatuur. De matigende invloed van water op het klimaat is het sterkst in gebieden met een [[zeeklimaat]].

[[Bestand:Mp and bp of H2E (E=O,S,Se,Te,Po) Celsius vs period.svg|frameless|right|upright|class=skin-invert-image]]

=== Smeltpunt en kookpunt ===
In vergelijking met de andere <chem>H2E</chem>-verbindingen (E = [[zwavel]], [[seleen]], [[telluur]] en [[polonium]]) uit de [[zuurstofgroep]] van het [[periodiek systeem]] heeft water zowel een ongewoon hoog smeltpunt als kookpunt. In de grafiek<ref>De gegevens voor deze grafiek zijn ontleend aan de verschillende artikelen over deze verbindingen in de Nederlandse Wikipedia op 5 april 2024.</ref> hiernaast, waarin de smelt- (blauw) en kookpunten (rood) van de serie verbindingen zijn uitgezet tegen het periodenummer van het centrale element<ref>Het periode-nummer voor zuurstof is 2.</ref>. De in de zelfde kleuren aangegeven trendlijnen hebben op de plek waar water verwacht wordt een waarde van -101&nbsp;°C voor het smeltpunt en -99&nbsp;°C voor het kookpunt.

===Absorptie en verstrooiing===
Schoon, vloeibaar water krijgt een [[Blauw (kleur)|blauw]]e kleur als gevolg van verschillen in [[absorptie (natuurkunde)|absorptie]] en verstrooiing van blauw en [[Rood (kleur)|rood]] licht: water absorbeert rood licht 100 maal meer dan blauw licht en verstrooit blauw licht 5 maal meer dan rood licht. De kleur wordt echter pas duidelijk zichtbaar als het water meer dan een paar decimeter diep is.

== Kringloop ==
{{Zie hoofdartikel|waterkringloop}}
Op [[aarde (planeet)|aarde]] bestaat er een [[waterkringloop]] waarbij zeewater verdampt, in de [[aardatmosfeer|atmosfeer]] condenseert en als [[neerslag (atmosfeer)|neerslag]] weer terugvalt, waarna [[rivier]]en en grondwater het weer terugvoeren naar de [[zee]]. Zeewater wordt ook wel [[zeewater|zout water]] genoemd omdat er vele [[zouten]] in opgelost zijn. Bij het verdampen van zeewater blijven de zouten achter in zee, waardoor neerslag geen zout bevat, dit noemt men [[zoet water]]. De overgang tussen zoet water en zout water, de ''tijnaad'', is niet altijd even duidelijk (bijvoorbeeld in rivieren met getijden), deze mengeling van zoet en zout water noemt men [[brak water]].

Op de aarde komt ongeveer 1.400.000.000&nbsp;km³ water voor. Hiervan bevindt 97% zich als zout water in [[oceaan (hoofdbetekenis)|oceanen]] en zeeën. De rest is onderverdeeld in zoet en zout [[grondwater]] (23.300.000&nbsp;km³), ijs (24.000.000&nbsp;km³), [[oppervlaktewater]] (meren en rivieren, 190.000&nbsp;km³) en [[waterdamp]] in de [[aardatmosfeer|atmosfeer]] (14.000&nbsp;km³). De verhoudingen variëren enigszins door verschillende factoren, waaronder het [[klimaat]].

== Water in de chemie ==

Een watermolecuul is een [[chemische verbinding]] van twee [[Waterstof (element)|waterstof]][[atoom (hoofdbetekenis)|atomen]] en een [[Zuurstof (element)|zuurstofatoom]]. De [[molecuulformule]] is H<sub>2</sub>O. Een zelden gebruikte, maar systematische chemische naam voor water is ''oxidaan''. Bij die benaming ligt de nadruk op water als [[hydride]] van zuurstof.

=== Chemische eigenschappen ===
Het watermolecuul is een elektrische [[dipool]].<br>De binding tussen zuurstof en waterstof is [[Polaire covalente binding|polair-covalent]] waardoor een klein ladingsverschil ontstaat binnen die verbinding. Door de opbouw van het watermolecuul, H-O-H, waarbij de atomen niet in een lijn liggen maar onder een hoek heeft het watermolecuul een positieve en een negatieve kant.<br>Door hun polariteit trekken watermoleculen elkaar sterk aan, wat het relatief hoge [[smeltpunt]], hoge [[kookpunt]] en de hoge [[smeltwarmte]] en [[verdampingswarmte]] verklaart. De polariteit van water en de relatief grote molecuulmassa verklaren waarom [[zouten]] ([[ion (deeltje)|ionen]]) en polaire stoffen (zoals [[sucrose|suiker]]) zo goed in water oplossen. De polaire watermoleculen hechten zich gemakkelijk aan de sterk geladen ionen waardoor deze uit hun kristalrooster getrokken kunnen worden. Ook polaire stoffen als aceton en ethanol mengen gemakkelijk in water, in alle verhoudingen.

Watermoleculen kunnen opsplitsen in een ([[zuur (scheikunde)|zuur]]) H<sub>3</sub>O<sup>+</sup>-[[ion (deeltje)|ion]] en een ([[base (scheikunde)|base]]) OH<sup>−</sup>-ion. Deze reactie wordt de [[autoprotolyse van water]] genoemd:

:<chem>H2O + H2O <=> H3O+ + OH-</chem>

In zuiver water bij een temperatuur van 298&nbsp;K zijn de concentraties van beide ionen 10<sup>−7</sup>&nbsp;mol/l. De pH van het water is dan 7 (−log10<sup>−7</sup>=7). De pH-neutraliteit wordt dus veroorzaakt door het feit dat beide ionen in gelijke concentraties aanwezig zijn.

Water is dus een amfolyt, wat wil zeggen dat de stof zowel zuur, als basisch kan reageren. Voegen we een zuur aan het water toe, dat een zwakkere base is dan het water zelf, dan neemt een watermolecuul een proton op en vormt het [[Hydroxonium|hydronium]]-ion (H<sub>3</sub>O<sup>+</sup>), het water reageert nu basisch met het zuur. Is er een sterkere base dan het water zelf aanwezig dan vormt er een basisch deeltje: het [[hydroxide]]-ion (OH<sup>−</sup>), het water reageert als zuur met de base.

Water kan onedele metalen oxideren onder vorming van [[Diwaterstof|waterstofgas]]. Bij zeer onedele metalen zoals natrium en kalium verloopt die reactie snel (met vuurverschijnselen), bij minder onedele metalen zoals ijzer verloopt de oxidatiereactie veel langzamer en gelijkmatiger. Een goed voorbeeld van een explosieve reactie tussen een metaal en water is die van [[natrium]] en water, waarbij naast [[natriumhydroxide]] en waterstofgas ook nog een grote hoeveelheid energie gevormd wordt:

:<chem>2Na + 2H2O -> 2Na+ + 2OH- + H2 + E</chem>

== Water in de levende natuur ==
[[Bestand:Cat drinking water.JPG|miniatuur|links|Ieder levend wezen heeft water nodig.]]
Elk [[organisme]] bestaat voor meer dan de helft uit water:{{Bron?|Erg ruime stelling|2014|02|20}} planten voor ongeveer tachtig, dieren inclusief [[samenstelling van het menselijk lichaam|mensen]] bestaan voor ongeveer zestig procent uit water, afhankelijk van leeftijd en geslacht.

Dit water bevindt zich bij [[meercellige organismen]] voor twee derde in de [[cel (biologie)|cellen]] ([[intracellulaire vloeistof]]), en een derde erbuiten ([[extracellulaire vloeistof]]). Het water buiten de cellen kan verder worden onderverdeeld in [[Interstitium|intercellulaire]]- of weefselvloeistof, en intra-vasculaire ('binnen de bloedvaten') vloeistof of [[bloedplasma]], het vloeibare gedeelte van [[bloed (hoofdbetekenis)|bloed]]. Organismen verliezen water door [[transpiratie (biologie)|verdamping]] en [[excretie|uitscheiding]]. Om dit verlies aan water te compenseren, moeten organismen water opnemen.

[[Landplant]]en en [[Dieren (biologie)|dieren]] passen zich aan aan droge omstandigheden, bijvoorbeeld door respectievelijk [[bladverliezend|bladverlies]] en [[estivatie|zomerslaap]] in het [[droge tijd|droge seizoen]]. In extremere omstandigheden, zoals [[woestijn]]en waar het jaren niet kan regenen, kunnen sommige soorten landplanten en [[ongewervelde]] dieren tot tientallen jaren overleven, door via ''[[anhydrobiose]]'' hun [[stofwisseling]] volledig stil te leggen. Ook veel [[zaad (plant)|plantenzaden]] kunnen jaren in de woestijnbodem overleven, om bij plotseling optredende [[neerslag (atmosfeer)|neerslag]] massaal, en in korte tijd (binnen enkele dagen), tot achtereenvolgens [[ontkieming]], [[groei (fysiologie)|groei]] en [[bloem (plant)|bloei]] te komen, de zogenaamde 'desert bloom' ([[woestijnbloei]]).

== Water en humanitaire ontwikkeling ==
[[Bestand:Jakarta slumlife14.JPG|miniatuur|links|Jongen in Jakarta wast zich (2004)]]
Water, en met name goed [[drinkwater]] is erg belangrijk voor de mens. Het speelt dan ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van de [[derde wereld]]. Meestal wordt [[onderwijs]] als belangrijkste factor gezien, maar water is een niet te verwaarlozen middel om bij te dragen aan het succes van dit onderwijs. Zowel de [[gezondheidszorg|medische]] gevolgen als de [[hygiëne|hygiënische]] aspecten van een [[watertekort]], met daarbij ook de tijd die het kost om water bij een ver gelegen pomp te halen, verminderen de tijd die [[Onderwijzer|leraren]] en [[leerling]]en aan [[onderwijs|school]] kunnen besteden.

Er kan een waterconflict ontstaan als er niet voldoende schoon water voorhanden is in een gebied of land. [[Waterschaarste]] heeft niet alleen betrekking op drinkwater, maar ook op water dat gebruikt kan worden voor de landbouw, industrie, transport (bijvoorbeeld de [[Suezcrisis]]) en ontspanning. Er zijn regio's in de wereld waar water een schaars goed is door klimatologische omstandigheden of infrastructurele problemen of ontbossing. Dit betreft bijvoorbeeld het Midden-Oosten, het oostelijke deel van de Verenigde Staten van Amerika en de Sahara maar ook landen in de Tropen.

Anno 2010 heeft 89% van de mensen toegang tot schoon water.<ref>http://whqlibdoc.who.int/publications/2012/9789280646320_eng.pdf</ref>
Ongeveer een tiende van de [[wereldbevolking]] heeft nog geen directe toegang tot schoon drinkwater. Daarbij hebben 2,4 miljard mensen onvoldoende hygiëne als gevolg van watergebrek. Per dag sterven wereldwijd 6000 mensen door gebrek aan water.
Er is aangetoond dat water een positief effect op het onderwijs in arme landen heeft. Een studie van de [[Wereldbank]] wees uit dat een school in [[Tanzania]], toen er een waterpomp op een kwartier lopen in plaats van een uur kwam, een 12% hogere opkomst gerealiseerd kreeg. Toen de haaltijd van water op een plek in [[Bangladesh]] werd verkort, leverde dit een 15% hogere opkomst op.<ref>'No drain, no gain', [[Gideon Burrows]]. [[The Guardian (Britse krant)|The International Guardian]], 24 maart 2004.</ref> In Nederland is water een van vier prioritaire thema’s van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid.<ref>[https://web.archive.org/web/20140226174128/https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/21501-02/kst-21501-02-1176?resultIndex=8&sorttype=1&sortorder=4 Kamerstukken], 7-8 september 2012. Geraadpleegd op 25-10-2012.</ref>

== Symbolische betekenis ==
[[Bestand:Stoup in church in Uraz.jpg|miniatuur|Wijwaterbakje in een Poolse kerk]]
Water wordt vanuit de [[klassieke oudheid]] beschouwd als een van de natuurelementen naast aarde, vuur en lucht.

In het [[christendom]] en het [[jodendom]] neemt water een bijzondere plaats in. De beschavingen in het [[oude Egypte]] en het [[koninkrijk Israël]] lagen in die tijden in of langs droge, woestijnachtige gebieden. Zonder water was men daar gedoemd te sterven. De enkele keren dat het regende was het vaak een dusdanige hoeveelheid dat er nietsontziende modderstromen en overstromingen ontstonden.

In veel religies staat water symbool voor een reinigend middel.

In de oorspronkelijk Hebreeuwse tekst van ''Genesis'' wordt de hemel aangeduid met een dualis dat ''water(en)'' betekent.<ref>Genesis 1:1</ref> God scheidt de hemelse wateren van de aardse wateren, de zeeën.<ref>Genesis 1:7</ref>

[[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholieken]] kennen het [[wijwater]]. Dit water is [[zegen|gezegend]] door een bevoegde [[priester (hoofdbetekenis)|priester]] en kan in de [[kerkgebouw|kerk]] gebruikt worden of meegenomen naar huis voor gebruik. Men doopt dan de vingers in een gevuld wijwaterbakje en maakt een [[kruisteken]]. Volksgeloof wil dat het sprenkelen van zulk water op de vloer hen die in het [[vagevuur]] vertoeven, ten goede zou komen{{Bron?|suggestieve OPMERKING|2015|07|02}}.

== Water en erosie ==
Wanneer water bevriest verhoogt het zijn volume. Als het in gesteente binnendringt en bevriest oefent het hierbij 2&nbsp;kg/cm² druk uit waardoor gesteente [[Erosie|erodeert]].

== Zie ook ==
{{Kolommen lijst | breedte=20 | aantal=4 | compact=ja | inhoud=
* [[Drinkwater]]
* [[Hardheid van water]]
* [[Kraan (vloeistof)|Kraan]]
* [[Millenniumdoelstellingen]]
* [[Oorsprong van water op Aarde]]
* [[Vaarweg]]
* [[Waterbeheer]]
* [[Waterfluit]]
* [[Waterraket]]
* [[Waterkwaliteit]]
* [[Water Pinch]]
* [[Watersport]]
* [[Watertoets]]
* [[Wereldwaterdag]]
* [[Zeewater]]
* [[Zoet water]]
* [[Zoet water in de Benelux]]
* [[Zwaar water]]
* [[Hydrofoorinstallatie]]
* [[Oppervlaktewater]]
}}

== Literatuur==
*Giulio Boccaletti, ''Water. A Biography'', 2021. {{ISBN|9781524748234}}
*René ten Bos, ''Water. Een geofilosofische geschiedenis'', 2014. {{ISBN|908953346X}}

{{Appendix}}
{{Zusterproject
| commons     = 
| commonscat  = Water
| wikiatlas   = 
| wikispecies = 
| wiktionary  = water#Zelfstandig naamwoord
| wikibooks   = 
| wikisource  = 
| wikiquote   = 
| wikinews    = 
| wikinewscat = Water
| wikivoyage  = 
}}

[[Categorie:Vorm van water]]
[[Categorie:Water| ]]