Brontekst bekijken van Venus (planeet)

{{Infobox hemellichaam
| naam              = Venus
| afbeelding        = Venus_from_Mariner_10.jpg
| onderschrift      = Venus in echte kleuren, vastgelegd door ''[[Mariner 10]]''
| symbool           = Venus symbol (fixed width).svg
| vernoemdnaar      = [[Venus (mythologie)]]
| type              = [[Planeet]]<br />[[Aardse planeet]]
| diameter          = 12.104 [[kilometer|km]]
| massa             = 4,856×10<sup>24</sup> [[kilogram|kg]] (81,3% aarde)
| valversnelling    = 8,87
| manen             = 0
| ontsnappingssnelheid = 10,36
| rotatietijd       = 243 [[dag|aardse dagen]]
| samenstellingkern = [[IJzer (element)|Fe]] en [[Nikkel|Ni]]
| periode           = 224,7 [[dag|aardse dagen]]
| halvelangeas         = 0,723 AE
| typeperifocus        = Perihelium
| typeapofocus         = Aphelium
| perifocus            = 0,718 AE
| apofocus             = 0,728 AE
| schhelderheid     = −4,6 tot −3,8
| afstandtot        = de [[zon]]
| afstand           = 1,0821×10<sup>8</sup> km (0,72 [[Astronomische eenheid|AE]])
| atmtemperatuur    = 735
| luchtdruk         = 92 [[bar (druk)|bar]] of 92.000
| atmsamenstelling  = {{Simpele lijst|1=
* ~96,5% [[Koolstofdioxide|CO<sub>2</sub>]]
* ~3,5% [[Distikstof|N<sub>2</sub>]]
* 0,015% [[Zwaveldioxide|SO<sub>2</sub>]]
* 0,007% [[Argon|Ar]]
* 0,002% [[Waterdamp]]
* 0,0017% [[Koolstofmonoxide|CO]]
* 0,0012% [[Helium|He]]
* 0,0007% [[Neon (element)|Ne]]
* [[Carbonylsulfide|OCS]]
* [[Waterstofchloride|HCl]]
* [[Waterstoffluoride|HF]]
}}}}

'''Venus''' is vanaf de [[zon]] gezien de tweede [[planeet]] van het [[zonnestelsel]]. De planeet is vernoemd naar [[Venus (mythologie)|Venus]], de [[Romeinse mythologie|Romeinse]] [[god (algemeen)|godin]] van de [[liefde]]. Vanaf Aarde gezien is Venus op de zon en de maan na het helderste object aan de hemel. Vanwege het feit dat Venus net als [[Mercurius (planeet)|Mercurius]] een [[binnenplaneet]] is en daarom vanaf de Aarde gezien altijd betrekkelijk dicht bij de zon staat, is Venus alleen zichtbaar gedurende een half tot 4 uur na zonsondergang of vóór zonsopkomst (afhankelijk van de [[Elongatie (astronomie)|elongatie]] van de planeet). Daarom wordt Venus ook wel de '''avondster''' of '''morgenster''' genoemd. In oude tijden werden deze twee verschijningen soms als afzonderlijke objecten geïnterpreteerd: [[Lucifer (religie)#De morgenster|Lucifer]] de morgenster en Hesperus de avondster.<ref name="satterthwaite">Gilbert Elliott Satterthwaite, "Encyclopedia of Astronomy," Hamlyn 1970, lemma "Venus".</ref>

Venus is een [[Aardse planeet|terrestrische planeet]] en ze heeft ongeveer dezelfde grootte, massa en samenstelling als de [[Aarde (planeet)|Aarde]]. Venus heeft de dichtste [[Atmosfeer (astronomie)|atmosfeer]] van alle lichamen in het zonnestelsel. Die atmosfeer bestaat voornamelijk uit [[koolstofdioxide]]. Een dikke laag [[wolk]]en van [[zwavelzuur]] omringt de planeet, zodat het oppervlak vanuit de ruimte niet te zien is. De dikke atmosfeer vormt een sterk isolerende laag die een extreem sterk [[broeikaseffect]] veroorzaakt. Vanwege de hoge temperatuur aan het oppervlak is er op Venus geen vloeibaar water mogelijk; als dit ooit aanwezig geweest is, is het verdampt en daarna aan de zwaartekracht van de planeet ontsnapt. Venus is een vulkanisch actieve planeet, maar in tegenstelling tot de Aarde komt er geen [[platentektoniek]] voor. Venus heeft een zeer zwak [[magnetisch veld]] in tegenstelling tot de [[Aardmagnetisch veld|Aarde]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus/54179/Interaction-with-the-solar-wind Venus: Interaction with the solar wind], Encyclopaedia Britannica</ref>

== Astronomische eigenschappen ==
=== Baan en rotatie ===
Venus voltooit elke 224,65 [[dag]]en een omloop om de Zon met een gemiddelde snelheid van 35,0&nbsp;km/s. De [[excentriciteit (astronomie)|excentriciteit]] van de baan is zeer gering, slechts 0,007, zodat de baan vrijwel een perfecte [[cirkel]] is. De gemiddelde afstand tot de Zon is 108 miljoen km. Venus is de planeet die het dichtst bij de [[Aarde (planeet)|Aarde]] kan komen, in [[benedenconjunctie]] (de positie in haar baan precies tussen de Aarde en de Zon in) bedraagt haar afstand tot de Aarde ongeveer 41 miljoen km. Venus bereikt die positie elke 584 aarddagen.<ref name="referentie1">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html Venus Fact Sheet<!-- Botmatig gegenereerde titel -->]</ref> Het baanvlak heeft een hellingsgraad van 3,39° tegenover het hellingsvlak van de Aarde.

De [[rotatieperiode]] van Venus was lange tijd onmeetbaar omdat het wolkendek in zichtbaar licht geen structuur vertoont. Lange tijd werd aangenomen dat Venus ongeveer even snel roteerde als de Aarde, omdat ook haar afmetingen vergelijkbaar zijn met die van de Aarde. Foto's in [[ultraviolet]] licht tonen wolkenpatronen die in gemiddeld vier dagen ronddraaien in de tegengestelde zin van de omwenteling om de Zon ([[Retrograad (astronomie)|retrograde]] beweging). Sinds 1964 leveren [[radar]]waarnemingen van het oppervlak een veel tragere, maar eveneens retrograde rotatieperiode van 243 aardse dagen.<ref name="murray">Bruce Murray, Michael C. Malin en Ronald Greenley, "Earthlike PLanets - Surfaces of Mercury, Venus, Earth, Moon, Mars," W. H. Freeman 1981.</ref><ref name="bodifee">G. Bodifée, T. Dethier en E. Wojciulewitsch, "Algemene sterrenkunde," Wolters-Noordhoff 1977.</ref> Van alle planeten in het zonnestelsel is dit de traagste rotatie. Een [[siderische dag]] op Venus is zelfs langer dan een Venusjaar, maar vanwege de beweging van de planeet om de Zon duurt een dag op het oppervlak (een [[synodische dag]], de periode tussen twee zonsopkomsten) aanzienlijk korter: 116,75 aardse dagen.<ref>{{Citeer web |url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |title=The Terrestrial Planets |publisher=The Planetary Society |accessdate=2007-08-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20070714201600/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|archiefdatum=2007-07-14|dodeurl=nee}}</ref> Daarmee duurt de synodische dag op Venus korter dan die op Mercurius.

[[Bestand:Phases-of-Venus-NL.svg|thumb|300px|De [[schijngestalte|fases]] van Venus tijdens haar baan om de Zon. Wanneer de planeet dichter bij de Aarde is, heeft ze een grotere diameter, maar doordat ze dan tussen de Aarde en Zon instaat, is een kleiner deel van haar oppervlak verlicht.]]
Vanuit het noorden gezien, draait Venus in tegenstelling tot de andere planeten met de klok mee (retrograad) om haar as. De Zon komt daardoor op Venus in het westen op. Hoe Venus aan haar langzame, retrograde rotatie is gekomen, bleef lang een raadsel. Bij vorming uit de [[zonnenevel]] moet Venus een snellere prograde rotatie hebben gehad. Uit berekeningen blijkt dat [[Getijde (waterbeweging)|getijdenkrachten]] op de zware Venusatmosfeer gedurende miljarden jaren de oorspronkelijke rotatie kunnen hebben afgeremd en omgekeerd.<ref>Correia A.C.M., Laskar J., de Surgy O.N. (2003). "Long-term evolution of the spin of Venus: I. theory" (http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/preprints/prep.2002/venus1.2002.pdf PDF). Icarus 163: 1–23.</ref><ref>Correia A.C.M., Laskar J. (2003). "Long-term evolution of the spin of Venus: II. numerical simulations" (http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/preprints/prep.2002/venus2.2002.pdf PDF). Icarus 163: 24–45. doi:10.1016/S0019-1035(03)00043-5.</ref> Een andere [[hypothese]] stelt dat een grote [[meteorietinslag]] tot de retrograde rotatie heeft geleid.

De periode tussen twee benedenconjuncties met de Aarde komt bijna overeen met vijf synodische Venusdagen. Het kan zijn dat Venus door onderlinge [[gravitatie]] een [[gebonden rotatie]] met de Aarde heeft.

Venus heeft geen [[natuurlijke satelliet|manen]], hoewel [[Giovanni Domenico Cassini|Cassini]] in januari [[1672]] dacht van wel.<ref>{{en}}{{Citeer web |url= http://www.phenomena.org.uk/page105/page85/page85.html|titel= ''The Gallery of Natural Phenomena, Neith''|auteur= |uitgever= |datum= |bezochtdatum=10 juni 2015|archiefurl=https://web.archive.org/web/20150924072244/http://www.phenomena.org.uk/page105/page85/page85.html|archiefdatum=2015-09-24|dodeurl=nee}}</ref> Het duurde tot [[1887]] voor het bestaan van de maan [[Neith (maan)|Neith]] weerlegd kon worden. Venus heeft wel een [[quasisatelliet]], de [[planetoïde]] [[2002 VE68|2002 VE<sub>68</sub>]]. Volgens sommige modellen van de [[zonnestelsel|vorming van het zonnestelsel]] had Venus waarschijnlijk in het begin ten minste één maan, ontstaan door een grote [[meteorietinslag]]. Doordat de rotatie van de planeet later omkeerde, zou op deze maan een [[getijdenveld]] hebben gewerkt waardoor ze langzaam naar Venus toe bewoog en uiteindelijk op de planeet insloeg.<ref>{{Citeer nieuws |publisher=SCIENTIFIC AMERICAN.com |date=October 31, 1994 |title=Double Impact May Explain Why Venus Has No Moon |author=George Musser |url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0008DCD1-0A66-152C-8A6683414B7F0000&ref=sciam |accessdate=2007-08-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20070926222658/http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0008DCD1-0A66-152C-8A6683414B7F0000&ref=sciam|archiefdatum=2007-09-26|dodeurl=nee}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |publisher=SkyandTelescope.com |date=October 10, 2006 |title=Why Doesn't Venus Have a Moon? |author=David Tytell |url=http://www.skyandtelescope.com/news/home/4353026.html |accessdate=2007-08-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20070930155025/http://www.skyandtelescope.com/news/home/4353026.html|archiefdatum=2007-09-30|dodeurl=nee}}</ref>

[[Bestand:Phases Venus.jpg|thumb|300px|De fases van Venus door een telescoop. Als de planeet verder weg is, wordt ze voller en kleiner.]]

=== Zichtbaarheid vanaf de Aarde ===
Doordat Venus een [[binnenplaneet]] is, een planeet die zich dichter bij de zon bevindt dan de Aarde, is ze aan de hemel altijd in de buurt van de Zon te vinden, om precies te zijn nooit verder dan 47° bij de zon vandaan.<ref name="ephemeris">{{Citeer web| last = Espenak| first = Fred| date = 1996| url = http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html | title = NASA Reference Publication 1349; Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006| work = Twelve Year Planetary Ephemeris Directory| publisher = NASA| accessdate = 2006-06-20|archiefurl=https://web.archive.org/web/20080323034850/http://eclipse.gsfc.nasa.gov:80/TYPE/venus2.html|archiefdatum=2008-03-23|dodeurl=nee}}</ref> Daardoor is Venus alleen 's avonds na zonsondergang of 's ochtends voor zonsopkomst te zien. Elke 584 dagen haalt Venus de Aarde vanaf de zon gezien in,<ref name="referentie1" /> waarbij ze aan de andere kant van de zon komt te staan en daardoor van avondster in morgenster verandert.

In tegenstelling tot de andere binnenplaneet, [[Mercurius (planeet)|Mercurius]], die vaak lastig te vinden is, is Venus vanwege haar grote helderheid vaak het opvallendste object aan de hemel. De [[schijnbare magnitude]] van de planeet varieert tussen de −3,8 en −4,6. Daarmee is ze de helderste van alle planeten, twaalf keer helderder dan de helderste ster [[Sirius (ster)|Sirius]] en het derde helderste hemellichaam. Hoewel met moeite, is het zelfs mogelijk om Venus overdag te zien. Vanwege de grote helderheid wordt Venus vaak voor een vliegtuig of zelfs een [[Unidentified Flying Object|UFO]] aangezien. In periodes waarin de planeet goed zichtbaar is, stijgt het aantal UFO-meldingen.<ref>[https://www.discovermagazine.com/the-sciences/ufo-no-its-venus UFO? No, It's Venus], Discovermagazine.com, 21 augustus 2013</ref><ref>[https://www.forbes.com/sites/jamiecartereurope/2019/09/13/ufo-sightings-will-soon-peak-dont-blame-the-government/#5af530fb7664 UFO Sightings Will Soon Peak. Don’t Blame The Government], Forbes.com, 13 september 2019</ref>

Tijdens haar omloopbaan om de zon verandert Venus' afstand tot de Aarde aanzienlijk en vertoont Venus net als de maan fases. Wanneer de planeet vanaf de Aarde gezien aan de andere kant van de zon staat, is haar verlichte zijde naar de Aarde toe gericht en lijkt ze "vol", maar haar schijnbare diameter is dan op zijn kleinst. Als ze tussen de zon en de Aarde in staat, is haar donkere zijde naar de Aarde toe gericht, maar is haar schijnbare diameter vanaf de Aarde gezien het grootst. Voor een ideaal bolvormig hemellichaam zonder atmosfeer is het zichtbare gedeelte <math>k</math> van de planeetschijf dat verlicht wordt door de zon, gelijk aan<ref name="meeus">Jean Meeus, "Astronomical Algorithms," 2de uitgave Willmann-Bell 1998, hoofdstuk 41 "Illuminated Fraction of the Disk and Magnitude of a Planet".</ref>
:<math>k=\frac{1+\cos i}2</math>
waar <math>i</math> de [[Fasehoek (astronomie)|fasehoek]] is, dat wil zeggen de hoek van de tweebeen zon-Venus-aarde.

In tegenstelling tot de maan, die tijdens [[Nieuwe Maan]] geheel donker is, is van Venus wanneer ze precies tussen de zon en Aarde instaat een ringvormige [[Halo (astronomie)|halo]] te zien.<ref name="ephemeris" /> Dit komt, doordat Venus in tegenstelling tot de maan een dichte atmosfeer heeft, waarin door [[lichtbreking]] het licht iets verder verspreid wordt dan de verlichte helft van de planeet.

=== Venusovergang ===
Het baanvlak van Venus helt licht ten opzichte van de Aarde, zodat wanneer de planeet tijdens een benedenconjunctie (het moment waarop ze tussen de Aarde en de zon door beweegt) ze vanaf Aarde gezien meestal niet voor de zon langs schuift. Wanneer de planeet zich tijdens de conjunctie dicht bij een [[knoop (astronomie)|knoop]] in haar baan bevindt, vindt een [[Venusovergang]] (''Venustransit'') plaats. Dit is een zeldzaam verschijnsel waarbij Venus als een klein bolletje voor de zon te zien is. Venusovergangen komen paarsgewijs vier keer voor in een vast patroon dat zich elke 243 jaar herhaalt, steeds in de maand juni of december. Tussen de eerste en tweede overgang zit acht jaar. 121,5 jaar later komen de derde en vierde overgang voor, opnieuw met een tussenpauze van acht jaar. Na 105,5 jaar begint de serie opnieuw. De Venusovergang van 8 juni 2004 was de eerste in een serie. De tweede overgang in de serie vond plaats op 6 juni 2012. De derde en vierde overgang vinden plaats op respectievelijk 11 december 2117 en 8 december 2125.

De venusovergang kan worden gebruikt om de afstand tussen de aarde en de zon te meten. Edmond Halley publiceerde hierover in 1716, en in 1761 en 1769 werd dit ook daadwerkelijk toegepast. Op meerdere plaatsen op aarde werd de afstand bepaald, onder anderen door James Cook op Tahiti, onderweg naar Nieuw-Zeeland, dat destijds nog onontdekt was.

===Vertraging van de rotatie===
De precieze waarde van de aswentelingsperiode gemeten door Magellan bedroeg 243,0185 dagen met een onzekerheid van 1,5 minuten. Latere waarnemingen door Venus Express leverden een periode van 6,5 minuten ''langer.'' De vertraging zou te wijten zijn aan een overdracht van draaimoment aan de atmosfeer.<ref name="taylor">Fredric W. Taylor, "The Scientific Exploration of Venus," Cambridge University Press 2014.</ref>

== Fysieke eigenschappen ==
De soortelijke massa (dichtheid) van Venus bedraagt 5,24 g/cm³.
De [[ontsnappingssnelheid]] vanaf het oppervlak van Venus is 10,35&nbsp;km/s.

{| align="right" class="wikitable" style="padding:1px; margin-left:10px;"
! bgcolor="#6295DA" colspan="2" | Samenstelling atmosfeer
|-
| [[Koolstofdioxide]]
| 96,5%
|-
| [[Distikstof]] (N<sub>2</sub>)
| 3,5%
|-
| [[Zwaveldioxide]]
| 150 [[parts per million|ppm]]
|-
| [[Argon]]
| 70 ppm
|-
| [[water]] (damp)
| 20 ppm
|-
| [[Koolstofmonoxide]]
| 17 ppm
|-
| [[Helium]]
| 12 ppm
|-
| [[Neon (element)|Neon]]
| 7 ppm
|-
| [[Carbonylsulfide]] (COS)
| sporen
|-
| [[Waterstofchloride]]
| sporen
|-
| [[Waterstoffluoride]]
| sporen
|}
[[Bestand:Venusatmosphere.svg|thumb|De schematische structuur van de atmosfeer van Venus]]

=== Temperatuur en wolkendek ===
Venus gaat altijd schuil onder een zeer dik wolkendek van fijne druppels [[zwavelzuur]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110721211122/http://www.imcce.fr/vt2004/en/fiches/fiche_n13_eng.html Clouds and atmosphere of Venus<!-- Botmatig gegenereerde titel -->]</ref> gemengd met [[aerosol]]en en [[zwavel]]deeltjes. In de wolken treedt een cyclus van chemische reacties op, ''zwavelcyclus'' geheten, die [[Fotochemie|fotochemisch]] wordt aangedreven.<ref name="dethier">Peter Claes, "Atmosferen van planeten en manen" in Tony Dethier (red.), "Het zonnestelsel," Standaard Uitgeverij 1992.</ref> Van bovenaf gezien leidt dat tot een grote helderheid doordat het wolkendek veel zonlicht weerkaatst. Aan de onderkant veroorzaakt het wolkendek een heftig [[broeikaseffect]] waardoor de temperatuur op Venus hoog oploopt. De zon en de nachtelijke sterrenhemel zijn dan ook nooit zichtbaar vanaf het oppervlak van de planeet. De gemiddelde temperatuur is er met zo rond de 460° C zelfs hoger dan op [[Mercurius (planeet)|Mercurius]]. Het geel/oranjekleurige wolkendek draait sneller om de planeet dan zij zelf draait, waarbij er [[Schaal van Beaufort|windsnelheden]] tot 360&nbsp;km/u kunnen optreden.

===Albedo===
De [[albedo]] van een hemellichaam is de fractie van het ontvangen licht dat weerkaatst wordt. Er zijn verschillende gedetailleerde definities in omloop naargelang van hoe het ontvangen en weerkaatste licht gemeten worden; de [[bondalbedo]] beschouwt alle teruggekaatste elektromagnetische straling, ongeacht de richting waarin die verstrooid wordt. Venus is de sterkst reflecterende van alle aardse planeten met een bondalbedo die naargelang van de bron tussen 0,76 en 0,80 geschat wordt.<ref name="opmerking_albedo">Vergelijk dit met de waarden 0,31 voor de aarde en 0,25 voor Mars. De verre dwergplaneet [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] heeft daarentegen een geometrische albedo van 0,96.</ref> De absorptie van licht door de Venusatmosfeer situeert zich voornamelijk in het [[ultraviolet]] en wordt veroorzaakt door [[zwaveldioxide]] in het verre ultraviolet en een nog onbekende stof in het nabije ultraviolet.<ref name="titov">Dmitrij V. Titov ''et al.,'' "Radiative Energy Balance in the Venus Atmosphere," hoofdstuk 4 in Lennart Bengtsson ''et al.'' (red.), "Towards Understanding the Climate of Venus: Applications of Terrestrial Models to Our Sister Planet," ISSI Scientific Report '''11''', Springer 2013.</ref>

Door deze hoge albedo absorbeert de planeet maar 157 W/m<sup>2</sup> van de totale zonnestralingsintensiteit van 2622 W/m<sup>2</sup> op die afstand. Dat is zelfs minder dan de 240 W/m<sup>2</sup> die de Aarde absorbeert. Bovendien is op Venus de hoge atmosfeer, en meer bepaald de onbekende stof ter hoogte van de wolkentoppen, die ultraviolet licht absorbeert, verantwoordelijk voor het grootste deel van de absorptie; op Aarde gebeurt 74% van de absorptie aan het oppervlak.<ref name="titov" />

=== Atmosfeer ===
De atmosfeer van Venus is zeer dicht en bestaat voor het overgrote deel (96%) uit [[kooldioxide|koolstofdioxide]], wat het broeikaseffect, dat door het wolkendek wordt veroorzaakt, verder versterkt. De hoge druk (ruim 90 [[bar (druk)|bar]], dus ruim 90 keer de luchtdruk op Aarde)<ref>Jerry Coffey [http://www.universetoday.com/22551/venus-compared-to-earth/ Venus compared to Earth], Universe Today, 19 december 2008</ref>, de hoge temperatuur en de koolstofdioxideconcentratie maken iedere ons bekende vorm van leven op Venus onmogelijk. Er is overigens wel gespeculeerd over de mogelijkheid van [[leven op Venus]].

In 1761 ontdekte [[Michail Lomonosov|Mikhaïl Lomonosov]] dat Venus een atmosfeer had, doordat hij tijdens een venus-overgang had gezien dat het zonlicht door de atmosfeer werd gebroken.<ref>[http://venus.aeronomie.be/nl/overgang/geschiedenis2.htm can't touch this]</ref>

[[Bestand:Venuspioneeruv.jpg|thumb|Venus in een dik wolkendek gezien vanuit de [[Pioneer Venus 1]]]]

=== Oppervlak ===
Op grond van de radarwaarnemingen van Magellan kunnen bijna alle landschapselementen op Venus ingedeeld worden in drie categorieën naargelang van hun oorsprong:<ref name="taylor" />
#vulkanische activiteit
#tectonische activiteit (plaatselijke bewegingen van de korst)
#meteorietinslagen

Op Venus zijn twee grote [[continent]]achtige hooglanden te onderscheiden. Op het noordelijke hoogland, dat ''[[Ishtar Terra]]'' heet en ongeveer zo groot is als [[Australië (continent)|Australië]], bevindt zich veel gebergte. De hoogste top is ''[[Maxwell Montes]]'' en steekt ongeveer 10&nbsp;km boven het omringende land uit (wit op de kaart gezien vanaf de Noordpool hieronder). Op de zuidelijke [[Hemisfeer (aarde)|hemisfeer]] ligt ''[[Aphrodite Terra]]'', dat qua grootte vergelijkbaar is met [[Zuid-Amerika]] (op de kaart bij 90 graden Oost). Tussen deze hooglanden liggen grote dieptes zoals ''[[Atalanta Planitia]]'', ''[[Guinevere Planitia]]'' en ''[[Lavinia Planitia]]''. De dikke atmosfeer leidt ertoe dat de meeste [[meteoriet]]en al uiteenvallen voordat ze het oppervlak bereiken, waardoor er betrekkelijk weinig [[inslagkrater]]s te vinden zijn op Venus. Sinds 1985 kent de [[Internationale Astronomische Unie]] ook namen toe aan de [[Lijst van kraters op Venus|kraters op Venus]]. Over de gehele planeet zijn grote afgeplatte schildvulkanen te vinden. Met uitzondering van de Maxwell Montes zijn alle bergen, vlaktes en andere [[geologie|geologische]] structuren vernoemd naar [[mythologie|mythologische]] en echte [[vrouw]]en.
<gallery>
Venus Topo 0 East, 772-,663,-109.jpg|[[Magellan (ruimtesonde)|Magellan]] kaart van Venus; 0 graden Oost
Venus Topo 090 East, 773-,663,-110.jpg|90 graden Oost
Venus Topo 180 East, 774-,663,-111.jpg|180 graden Oost
Venus Topo 270 East, 775-,663,-112.jpg|270 graden Oost
Venus Topo North, 776-,663,-113.jpg|Noordpool
Venus Topo South, 777-,663,-114.jpg|Zuidpool
</gallery>

=== Geologische activiteit ===
[[Bestand:Venus dome 3D.jpg|thumb|Vulkanische activiteit (pancake domes) aan de oppervlakte van Venus]]
{{Zie hoofdartikel|Vulkanisme op Venus}}
Vermoedelijk heeft Venus geen [[platentektoniek|tektonische platen]] zoals de Aarde, maar als gevolg van grootschalige [[vulkanisme|vulkanische]] uitbarstingen is de korst continu in beweging en wordt het oppervlak regelmatig overspoeld met [[lava]]. Dat is de meest waarschijnlijke verklaring voor het ontbreken van inslagkraters. Toch zijn de meeste vulkanen niet actief en concentreert het vulkanisme zich in [[hotspot (geologie)|hotspots]]. Veel van de voorkomende vulkanen op Venus zijn [[pancake dome]]s, vooral in de buurt van [[Corona (planetaire geologie)|coronae]].

[[Bestand:Venuskern.jpg|thumb|Kern van Venus]]

=== Samenstelling ===
Intern vertoont Venus veel overeenkomsten met de Aarde. In het centrum ligt een kern van [[IJzer (element)|ijzer]] met een [[diameter]] van ongeveer 3000&nbsp;km. Daaromheen bevindt zich een mantel van gesmolten gesteente. Aan de buitenkant ligt een korst met een dikte van 50&nbsp;km. Omdat er op Venus geen [[magnetisme|magnetisch veld]] is, wordt meestal aangenomen dat de kern niet vloeibaar, maar vast is. Maar er zijn ook [[theorie]]ën dat dat wel het geval is en dat het afwezig zijn van een magnetisch veld veroorzaakt wordt door de trage rotatie. De dichtheid van Venus is ook bijna gelijk aan die van de Aarde, namelijk 5240&nbsp;kg/m<sup>3</sup>.
{{Clearleft}}

== Theorieën over leven op Venus ==
{{Zie hoofdartikel|Leven op Venus}}
In de [[19e eeuw]] werd gespeculeerd over leven op Venus. De [[Engeland|Engelse]] [[astronoom]] [[Richard Proctor]] sloot in 1870 het bestaan van leven op de planeet niet uit. Hoewel de gebieden rond de evenaar volgens hem te heet zouden zijn, veronderstelde Proctor dat leven bij de polen mogelijk zou zijn. De [[Zweden|Zweedse]] [[lijst van natuurkundigen|natuur]]- en [[lijst van scheikundigen|scheikundige]] [[Svante Arrhenius]] beschreef Venus in 1918 als een natte, groene planeet. Het leven op de planeet zou vergelijkbaar zijn met het leven op Aarde gedurende het [[Carboon]].

Sinds eind [[1950-1959|jaren 50 van de 20e eeuw]] is duidelijk dat er op Venus een extreem klimaat heerst met een temperatuur van rond de 500&nbsp;°C, veroorzaakt door een uit de hand gelopen broeikaseffect. Samen met een luchtdruk aan de oppervlakte van 90 bar, wordt leven uitgesloten geacht.

== Verkenning ==
Na de zon en maan is Venus gedurende de ochtend en avond een van de prominente [[hemellichaam|hemellichamen]]. De [[Babylon (Babel)|Babyloniërs]] beschreven Venus al rond [[17e eeuw v.Chr.|1600 v.Chr.]] en noemden de planeet ''Nindaranna''. Bij de [[Sumer]]iërs was Venus bekend als ''Dil-bat'' of ''Dil-i-pat''. Er zijn ongeveer 35 [[Lijst van ruimtevluchten naar Venus|onbemande ruimtevluchten]] naar de planeet geweest. Omdat Venus de planeet is die het dichtst bij de Aarde gelegen is, werd naar deze planeet al zeer veel onderzoek verricht. Venus wordt ook wel de 'zus van de Aarde' genoemd, omdat Venus ongeveer even groot is als de Aarde.<ref>{{Citeer web |url=https://armaghplanet.com/venus-earths-sister-planet.html |titel=Venus: Earth’s Sister Planet – Astronotes |bezochtdatum=2022-09-26 |auteur= |datum=2012-01-17 |werk=Armagh Observatory, Planetarium |taal=en}}</ref>

[[Bestand:Mariner 2.jpg|thumb|Mariner 2]]

=== Mariner 2 ===
[[Mariner 2]] was de eerste succesvolle [[ruimtesonde]] die op [[27 augustus]] [[1962]] naar Venus vertrok. Met dit [[ruimtevaartuig]] werd onderzoek gedaan naar [[zonnewind]]. Het vloog op [[14 december]] [[1962]] langs Venus waarbij ontdekt werd dat er onder het relatief koele wolkendek een zeer heet oppervlak schuil ging. Ook werd met de Mariner 2 vastgesteld dat Venus niet over een magnetisch veld beschikt.

=== Venera 3 ===
{{Zie hoofdartikel|Venera 3}}
Het eerste ruimtevaartuig dat daadwerkelijk op Venus landde was de [[Sovjet-Unie|Sovjet-Russische]] Venera 3 op [[1 maart]] [[1966]]. De landing was echter dusdanig hard dat het vaartuig onmiddellijk daarna als verloren moest worden beschouwd. Later zijn er met meer succes andere Venera-sondes naar Venus gestuurd. De meeste apparatuur hield het er niet langer dan een half uur uit, vanwege de extreme druk van 90 [[Atmosfeer (eenheid)|atmosfeer]], de extreem hoge temperatuur en de zwavelzuurregens.

=== Venera 8 ===
{{Zie hoofdartikel|Venera 8}}
In 1974 landde Venera 8 op het oppervlak van Venus en verzamelde chemisch informatie die suggereerde dat de samenstelling van de bodem vergelijkbaar was met aards [[graniet]].<ref name="murray" />

=== Venera 9 ===
{{Zie hoofdartikel|Venera 9}}
Op [[22 oktober]] [[1975]] bereikte Venera 9 een [[baan (hemellichaam)|baan]] rond Venus met aan boord een arsenaal aan camera's en [[spectrometer]]s. Deze ruimtesonde heeft vele foto's en informatie over de samenstelling van het wolkendek, [[ionosfeer]] en [[magnetosfeer]] naar de Aarde teruggestuurd. Net als haar zustermissie Venera 10 bestond Venera 9 uit een ''orbiter'' die om Venus bleef draaien en een vloeistofgekoelde landingsmodule om het oppervlak te verkennen.

=== Venera 10 ===
{{Zie hoofdartikel|Venera 10}}
Op 14 juni 1975 werd Venera 10 gelanceerd. Op 25 oktober bereikte de lander het oppervlak, 2200 kilometer verwijderd van Venera 9, en bleef 65 minuten werken.

===Magellan===
{{Zie hoofdartikel|Magellan (ruimtesonde)}}
Tussen 1990 en 1994 heeft de Amerikaanse sonde Magellan Venus door middel van radar in kaart gebracht.

=== Venus Express ===
{{Zie hoofdartikel|Venus Express}}
[[Bestand:NASA Cloud City on Venus.jpg|thumb|Verbeelding van de bemande verkenning van Venus.]]
Eind 2005 werd de Venus Express van de [[Europese Ruimtevaartorganisatie|ESA]] gelanceerd. Deze ruimtesonde onderzocht de atmosfeer en het wolkendek en maakte een globale kaart van de oppervlaktetemperatuur. Op [[11 april]] [[2006]] is ze in een baan om de planeet gebracht; op 15 mei 2014 werd het reguliere wetenschappelijk deel van de missie afgesloten.

=== HAVOC ===
Binnen de NASA is bestudeerd hoe mensen naar Venus gestuurd zouden kunnen worden, om hoog in de atmosfeer van de planeet onderzoek te doen. Deze studies worden [[High Altitude Venus Operational Concept|HAVOC]] (High Altitude Venus Operational Concept) genoemd.

== Waarnemen ==
[[Bestand:Lune Venus.jpg|thumb|Venus en de maan, kort na zonsondergang (foto genomen in [[Chili]])]]
[[Bestand:Venus in Old China.png|thumb|left|Venus in het Oude China]]
Venus is na de zon en de maan het helderste natuurlijke object aan de hemel. De stellaire [[magnitude]] kan toenemen tot −4,6. Zij is vaak opvallend aanwezig als "morgenster" of "avondster", afhankelijk van de positie van Venus en Aarde ten opzichte van elkaar. De ochtendverschijningen zijn op het [[noordelijk halfrond]] het best waarneembaar in het geval dat zij vallen in de maanden juli tot januari, de avondverschijningen wanneer zij vallen in de maanden november tot mei. Op het [[zuidelijk halfrond]] is dat andersom. Let wel: dit is zeker niet elk jaar het geval; slechts enkele keren per acht jaar.

Doordat de [[baan (hemellichaam)|baan]] van Venus binnen die van de Aarde ligt, is zij vanaf de Aarde gezien nooit meer dan met een hoekafstand van 47° (de grootste [[Elongatie (astronomie)|elongatie]]) van de zon verwijderd. Venus komt hierdoor maximaal ongeveer vier uur voor zonsopkomst op en wordt bij zonsopkomst al snel door de zon overstraald. Op gelijke wijze geldt dat Venus 's avonds, als de intensiteit van de zon afneemt, met het blote oog is te zien. Wanneer haar grootste oostelijke elongatie valt in de maanden februari tot april, gaat Venus maximaal vier uur na zonsondergang onder. Wanneer omgekeerd haar grootste ''westelijke'' elongatie valt in de periode half augustus tot begin november, komt Venus maximaal vier uur voor zonsopgang op. Dit geldt voor waarnemers op het noordelijk halfrond. Ook dit is niet elk jaar het geval; maar in de jaren 2004, 2012 en 2020 vielen beide situaties zelfs binnen eenzelfde jaar; de beneden[[Conjunctie (astronomie)|conjunctie]] vond in die jaren kort voor de zomer[[zonnewende]] plaats. <br />Met enig zoekwerk is Venus zelfs overdag te zien.

Met een [[Telescoop (optica)|telescoop]] is te zien dat Venus net als de maan fasen ([[schijngestalten]]) vertoont. Met een goede verrekijker is dit kort voor of kort na de benedenconjunctie soms ook te zien. De schijngestalten zijn voor het eerst waargenomen door [[Galileo Galilei]] in 1610. Deze ontdekking heeft mede tot gevolg gehad dat wetenschappers het [[Geocentrisme|geocentrische wereldbeeld]] hebben laten vallen; hiervoor in de plaats kwam het [[Heliocentrische theorie|heliocentrische wereldbeeld]] met de zon als centrum, aanvankelijk van het wereldal, later teruggebracht tot middelpunt van het [[zonnestelsel]].

Door het dichte wolkendek zijn er, ook met een goede telescoop, geen details te zien. De beste waarnemingstijd is kort voor eerste- of kort na laatste kwartier, daar de (halve) schijf dan het helderste is. Met de schijf helemaal vol (net als volle maan) is de planeet ook het verste weg en vertoont zich dan relatief zwakker verlicht.

Er worden al sinds de vroege [[oudheid]] waarnemingen gedaan. In het oude [[Babylonië]] hield men waarnemingen bij, zoals op het [[Venustablet van Ammisaduqa]]. Dit is voor de chronologie van het 2e millennium v.Chr. van groot belang.
{{Clearleft}}

===Het schijnsel van Venus===
Net zoals het schijnsel van de maan gezien kan worden op de vloer van een nachtelijke kamer, precies zo is het ook mogelijk om het schijnsel van Venus waar te nemen op een groot wit blad papier.<ref>M.G.J.Minnaert, De natuurkunde van 't vrije veld, deel 1: Licht en kleur in het landschap, Zutphen 1974</ref> Dit wit blad papier dient zo ver mogelijk van de smalle opening gehouden te worden die gevormd is door twee van elkaar gescheiden lichtondoorlatende gordijnen. De waarnemende ogen moeten aan de duisternis wennen en er mag geen licht in de kamer aangestoken worden. Ook storende kunstmatige lichtbronnen van buitenaf dienen vermeden te worden. Dit experiment is ook mogelijk met het zwakke schijnsel van de planeet [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], alsook met de heldere ster [[Sirius (ster)|Sirius]].

===Het Mädler fenomeen===
De Duitse negentiende-eeuwse astronoom [[Johann Heinrich von Mädler]] nam in de buurt van de telescopisch geobserveerde heldere sikkel van Venus twee komeetstaarten waar.<ref>W.R. Corliss, Mysterious universe: a handbook of astronomical anomalies, bladzijden 126, 127, 128</ref> Dit entoptisch fenomeen is hetzelfde als hetgeen [[Marcel Minnaert]] de [[blauwe bogen]] noemt in zijn ''De natuurkunde van 't vrije veld'', en ook verwant is aan de ''bogen van Purkyne''. Dit entoptisch verschijnsel is voornamelijk waarneembaar naast puntvormige rode lichtbronnen, maar kunnen ook gezien worden naast helderwitte objecten zoals de telescopisch waargenomen heldere Venussikkel.

===Cytherean cusp caps===
De twee puntige uiteinden van de heldere sikkel van Venus zien er bij momenten nog helderder uit dan het overgrote gedeelte van de sikkel zelf. Dit verschijnsel werd indertijd gerapporteerd door tal van Amerikaanse en Britse waarnemers van de planeet Venus. Er werd verondersteld dat poollichtverschijnselen in de buurt van de noord- en zuidpool van Venus veel helderder tevoorschijn kwamen dan het poollicht in de buurt van de aardse noord- en zuidpool. De oorzaak van de veel sterkere ontwikkeling van het poollicht van Venus zou de kortere afstand van deze planeet tot de zon zijn, waarbij het magnetisch veld veel heviger door de zonnewind zou worden belast.<ref>W.R. Corliss, Mysterious universe: a handbook of astronomical anomalies, bladzijden 88, 89, 90, 91</ref>

===Schrötereffect===
De ''dichotomie'' van Venus, het tijdstip van waarop de schijngestalte van Venus precies een halve cirkel vormt (fasehoek 90°, te vergelijken met [[eerste kwartier|eerste]] en [[laatste kwartier]] bij de Maan) wijkt soms verscheidene dagen af van het theoretisch berekende tijdstip.<ref name="satterthwaite2">Gilbert Elliott Satterthwaite, "Encyclopedia of Astronomy," Hamlyn 1970, lemma "Venus - observation of".</ref> Dit verschijnsel werd voor het eerst in 1790 beschreven door [[Johann Hieronymus Schröter]]. Een mogelijke verklaring ervoor is niet bekendgemaakt.

===Neith, de verloren maan van Venus===
Verschillende vroegere waarnemers van de planeet Venus rapporteerden een mogelijke maan in omloop rond de planeet. Deze waarnemingen bleken allemaal foutief geïnterpreteerde reflectiebeeldjes van de heldere Venussikkel te zijn, waarbij een verkleind en iets donkerder beeld van Venus naast de eigenlijke heldere Venussikkel te zien was. Deze waarnemers noemden de vermeende begeleider van Venus [[Neith (maan)|Neith]].

===Asgrauw licht===
Tijdens fasen met een scherpe venussikkel wordt op het donkere deel van Venus soms een zwak lichtschijnsel waargenomen; de oudste dergelijke waarneming die ons nu nog bekend is, dateert uit 1643 en werd beschreven door [[Giovanni Battista Riccioli]]. Latere waarnemers kennen er een donkerrode of bruine kleur aan toe en zeggen dat de helderheid varieert en dat de vorm vlekkerig en veranderlijk is. Het verschijnsel kan niet dezelfde oorzaak hebben als zijn naamgenoot bij de aardse [[nieuwe maan]], omdat er geen voldoende sterke externe lichtbron aanwezig is waarvan de donkere kant van Venus het licht kan weerkaatsen. Een eventuele verklaring door atmosferische lichtbreking of verstrooiing van daglicht is niet in overeenstemming met de vaststelling dat het verschijnsel niet nabij de [[dag-nachtgrens]] geconcentreerd blijft. Lange tijd leek de meest plausibele verklaring te liggen in elektrische storingen in een ionosferische laag van de planeetatmosfeer - te vergelijken met het aardse [[poollicht]], of [[bliksem]].<ref name="satterthwaite3">Gilbert Elliott Satterthwaite, "Encyclopedia of Astronomy," Hamlyn 1970, lemmata "Venus - telescopic appearance" en "Ashen light".</ref> In 1983 werd echter door ''aardse'' waarnemingen, met een nieuw soort infraroodspectrometer ontwikkeld voor de Anglo-Australische 3,9-metertelescoop in [[New South Wales]], vastgesteld dat Venus relatief sterk straalt in het nabije infrarood. Wetenschappers gaan er thans van uit dat visuele waarnemingen van het asgrauwe licht overeenkomen met een zwakke visuele component van deze in hoofdzaak infrarode straling.<ref name="taylor" />

===Scintillatie===
Doordat Venus een planeet is kan, in tegenstelling tot heldere puntvormige sterren, het optisch verschijnsel [[Scintillatie (astronomie)|scintillatie]] in theorie niet worden waargenomen. Toch kan scintillatie opgemerkt worden als Venus te zien is kort voor en kort na de bovenconjunctie, als het schijfje van Venus schijnbaar zodanig klein is en aldus eerder als een punt te zien is. Ook kort voor en kort na een benedenconjunctie kan scintillatie worden opgemerkt, als Venus is herleid tot zeer dunne sikkel.

== Externe links ==
* {{en}} [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html NASA Venus Fact Sheet - Gegevens van Venus]
* [https://web.archive.org/web/20100515221551/http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Foto's van Venus gemaakt door Venera sondes]
* [http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Venus Afbeeldingen NASA]

{{Navigatie zonnestelsel}}
{{Commonscat|Venus (planet)}}
{{Appendix|2=
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus Venus], Encyclopaedia Britannica
----
{{References}}
}}
{{Woordenboek|Venus}}

[[Categorie:Venus| ]]