Brontekst bekijken van Tully–Fisher-relatie

[[Bestand:OffsetTF.png|thumb|right|De Tully–Fisher relatie voor spiraalvormige en [[Lensvormig sterrenstelsel|lensvormige]] sterrenstelsels]]
De '''Tully–Fisher-relatie''' ('''TFR''') is in de [[sterrenkunde]] een [[Empirisch resultaat|empirische relatie]] tussen de [[massa (natuurkunde)|massa]], of de intrinsieke [[lichtkracht]] van een [[spiraalvormig sterrenstelsel]] en zijn [[rotatiekromme|asymptotische rotatiesnelheid]], of de breedte van zijn [[emissielijn]]en. De relatie werd voor het eerst gepubliceerd in 1977 door de [[astronoom|astronomen]] [[R. Brent Tully]] en [[J. Richard Fisher]].<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1977A%26A....54..661T/abstract</ref> De lichtkracht wordt berekend door de [[schijnbare helderheid|magnitude]] van het sterrenstelsel te vermenigvuldigen met <math>4\pi d^2</math>, waar <math>d</math> de afstand van het stelsel is en de lijnbreedte gemeten wordt door [[astronomische spectroscopie|spectroscopie]].

Er bestaan verschillende vormen van de Tully–Fisher-relatie, afhankelijk van hoe de massa, lichtkracht, of rotatiesnelheid worden bepaald. Tully en Fisher gebruikten de [[licht|optische]] lichtkracht, maar later werk liet zien dat de relatie nauwer is als het [[infraroodastronomie|nabij-infrarood]] (K-band) wordt gemeten om de [[ster (hemellichaam)|stellaire massa]] te bepalen. De nauwkeurigste relatie wordt verkregen als de som van de massa in sterren en [[Interstellair medium|gas]] wordt gebruikt, wat de ''Baryonische Tully–Fisher-relatie'' wordt genoemd: de [[baryon]]ische massa is evenredig met de rotatiesnelheid tot de macht 3,5 tot 4.<ref>https://arxiv.org/abs/1106.0505</ref>
 
De TFR kan gebruikt worden om de afstand van spiraalvormige sterrenstelsels te schatten door de lichtkracht af te leiden uit de gemeten lijnbreedte. De afstand kan dan worden gevonden door de lichtkracht te vergelijken met de schijnbare helderheid. Dus de Tully-Fischer-relatie vormt een stap in de ladder van de [[astronomische afstandsmeting]], die gekalibreerd kan worden door directere afstandsbepalingen van meer nabije sterrenstelsels en uitgebreid kan worden door met behulp van de TFR andere afstandsbepalingen van objecten op grotere afstand te kalibreren.

Het analoog van de TFR voor sterrenstelsels die niet roteren, zoals [[elliptisch sterrenstelsel|elliptische sterrenstelsels]] wordt de [[Faber–Jackson-relatie]] genoemd, waarbij in combinatie met het [[fundamenteel vlak]] van elliptische stelsels hun afstand bepaald kan worden.

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Tully–Fisher relation|oldid=943706630|datum=20200309|sectie=}}
----
{{references}}
}}

[[Categorie:Sterrenstelsel|Tully–Fisher-relatie]]