Brontekst bekijken van Stikstof (element)

{{Zie artikel|dp=ja|Zie [[Stikstof]] voor andere betekenissen van het onderwerp.}}
{{Infobox element
| Naam = Stikstof / Nitrogenium
| Symbool = N
| Atoomnummer = 7
| Groep = [[Stikstofgroep]]
| Periode = [[Periode-2-element|Periode 2]]
| Blok = [[P-blok]]
| Reeks = [[Niet-metaal|Niet-metalen]]
| Kleur = Kleurloos
| Atoommassa = 14,0067
| Elektronenconfiguratie = <nowiki>[</nowiki>[[Helium|He]]<nowiki>]</nowiki>2s<sup>2</sup> 2p<sup>3</sup>
| Oxidatietoestanden = −3 - +5
| Elektronegativiteit = 3,04
| Atoomstraal = 70
| Ionisatiepotentiaal1 = 1402,34
| Ionisatiepotentiaal2 = 2856,11
| Ionisatiepotentiaal3 = 4578,19
| Dichtheid = 1,2506
| Hardheid =
| Smeltpunt = 63,3
| Kookpunt = 77,4
| Aggregatietoestand = Gas
| Smeltwarmte = 0,36
| Verdampingswarmte = 2,79
| vdWstraal = 155
| Kristalstructuur = Hex
| Molair volume = 
| Dampdruk =
| Geluidssnelheid = 333,6
| Specifieke warmte = 1040
| Weerstand =
| Warmtegeleiding = 0,0258
| Afbeelding = Fluessiger Stickstoff.jpg
| Bijschrift = vloeibare stikstof
}}

'''Stikstof''' ([[Latijn]]: '''nitrogenium''') is een [[Chemisch element|scheikundig element]] met symbool '''N''' en met [[atoomnummer]] 7. Stikstof is in het [[periodiek systeem]] een [[niet-metaal]] uit de [[stikstofgroep]] (groep 15). Losse atomen van dit element zijn [[Reactiviteit (scheikunde)|zeer reactief]] en [[Chemische reactie|verbinden zich]], paarsgewijs, direct tot [[Enkelvoudige stof#Enkelvoudige stoffen die moleculen vormen|moleculaire]] [[distikstof]] (N<sub>2</sub>), de [[Natuur (werkelijkheid)|natuurlijke]], gasvormige [[Aggregatietoestand|verschijningsvorm]] van stikstof in de [[aardatmosfeer]]. Moleculaire stikstof is, in tegenstelling tot dizuurstof, dat een sterke [[Oxidatie|oxidator]] is, een [[Chemisch inert|inert]] gas. De aardatmosfeer, en dus de ingeademde [[lucht]], bestaat voor 78% uit distikstof (stikstofgas), en voor 21% uit [[dizuurstof]] (zuurstofgas).

Binnen de context van het [[milieubeleid]], meer specifiek de [[stikstofproblematiek]], worden met "stikstof" [[Samengestelde stof|stikstofverbindingen]] bedoeld, die vrijkomen bij verschillende economische activiteiten. Het gaat in [[Nederland]] daarbij met name om [[ammoniak]], dat vrijkomt bij de [[veeteelt]], en verschillende soorten [[stikstofoxide]]n die worden uitgestoten door het [[Vervoer|wegverkeer]] en de [[industrie]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/gebiedendatabase.aspx?subj=pas&deel=0|titel=Programma Aanpak Stikstof (PAS)|bezochtdatum=28 juli 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190701222656/https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/gebiedendatabase.aspx?subj=pas&deel=0|archiefdatum=1 juli 2019}}</ref>

== Ontdekking ==
Verbindingen van stikstof, bijvoorbeeld [[salpeter]], waren al in de [[oudheid]] bekend. De [[Alchemie|alchemisten]] in de [[middeleeuwen]] kenden het van salpeter afgeleide [[salpeterzuur]] onder de naam ''aqua fortis'', [[Sterkwater|sterk water]]. Salpeterzuur toegevoegd aan [[zoutzuur]] is een eveneens al eeuwenlang gebruikt [[mengsel]], dat bekendstaat als ''aqua regia'', Latijn voor 'koningswater'. [[Koningswater]] is zodanig reactief dat het zelfs [[goud]], de '[[Edelmetaal|koning]] der metalen', in [[Oplossing (scheikunde)|oplossing]] doet gaan. 

De moleculaire, in de [[aardatmosfeer]] als [[Gas (aggregatietoestand)|gas]] aanwezige, [[enkelvoudige stof]] ''[[distikstof]]'' werd ontdekt door [[Daniel Rutherford]], in [[1772]]. Hij noemde het ''noxious air'', schadelijke lucht, omdat – vanwege de afwezigheid van de verwijderde zuurstof – een vlam erin dooft. Rond dezelfde tijd bestudeerden ook [[Carl Wilhelm Scheele]], [[Henry Cavendish]] en [[Joseph Priestley]] atmosferische stikstof, en gaven het namen als 'verbrande lucht' en [[Flogistontheorie|gedephlogistiseerde lucht]].

In 1776 slaagde [[Antoine Lavoisier]] erin lucht kwantitatief te analyseren en ontdekte dat lucht uit twintig volumeprocent zuurstof en tachtig volumeprocent stikstof bestaat (de juiste waarden zijn respectievelijk 21 en 78 procent). In de herziening van naamgeving voor chemie in 1789 lichtte Lavoisier de keuze voor de nieuwe naam Azote (α: niet, ζοη: leven) toe als omschrijvende het niet-respireerbare deel van de lucht.<ref>{{fr}} {{aut|A.Lavoisier}}, ''Traité élémentaire de chimie'' (1789)</ref> Hij merkte daarbij op dat 'principe nitrigène' een even goede naam was geweest, omdat stikstof deel uitmaakt van salpterzuur (acide nitrique). Overeenkomstig werd in het Duits voor het nieuw ontdekte gas, vanwege de [[Verstikking|verstikkende]] werking op dieren van zuiver stikstofgas, in 1791 de naam Stickstoff bedacht. In het Nederlands komt vanaf 1793 de term stikstof voor, vermoedelijk uit het Duits overgenomen.<ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/stikstof Stikstof - (scheikundig element)] in Etymologiebank.nl</ref>

== Toepassingen van stikstofverbindingen ==
=== Landbouw ===
In de [[bodem]] aanwezige stikstofverbindingen ([[Chemische binding|gebonden]] stikstof), met name [[Nitraat|nitraten]], zijn onontbeerlijke [[Voedingsstof#Planten|voedingsstoffen]] in de [[Plantenfysiologie#Minerale voeding|plantenfysiologie]], in verband met de [[eiwitsynthese]] van de [[Planten|plant]]. Natuurlijk in de bodem aanwezig nitraat is afkomstig van [[stikstoffixatie]] door [[Symbiose|symbiotische]] bodembacteriën, die in staat zijn [[Distikstof|stikstof]] uit de atmosfeer in de bodem vast te leggen. Daarnaast zorgt biologische afbraak van [[Organische stof|organisch bodemmateriaal]] voor het vrijkomen van nitraat in de bodem. In de landbouw wordt extra, gebonden stikstof (nitraat) aan de bodem toegevoegd, bijvoorbeeld [[ammoniumnitraat]], een bestanddeel van [[kunstmest]]. Ammoniumnitraat wordt [[Chemische industrie|industrieel]] geproduceerd uit [[ammoniak]]. De ammoniak wordt verkregen via het [[Haber-Boschproces]], een vorm van 'stikstoffixatie' via [[chemische synthese]], waarbij [[distikstof]], bij hoge temperatuur en druk, reageert met [[diwaterstof]]. Ammoniumnitraat, NH<sub>4</sub>NO<sub>3</sub>, is een belangrijke meststof, omdat zowel het positieve [[ammonium]]-[[Polyatomisch ion|ion]] NH<sub>4</sub><sup>+</sup> als het negatieve nitraation NO<sub>3</sub><sup>−</sup> stikstof (N) bevat. Aan de bodem toegevoegd ammoniumnitraat [[dissociatie (scheikunde)|valt]] in het [[bodemvocht]] uiteen in ammonium- en nitraationen. De nitraationen kunnen [[Waterige oplossing|opgelost]] in het bodemvocht direct door de [[Wortel (plant)|plantenwortel]]s worden opgenomen, de ammoniumionen moeten eerst, via [[nitrificatie]] door vrijlevende, [[Autotroof|autotrofe]] bodembacteriën, alsnog in nitraat worden omgezet. De uit nitraat vrijgemaakte stikstof [[Plantenfysiologie#Minerale voeding|gebruikt]] de [[Gewas|plant]], met [[Glucose#Glucose als basis voor de synthese van aminozuren en vetten|glucose]] als basis, voor de aanmaak van [[Aminozuur |aminozuren]], die op hun beurt de bouwstenen vormen voor de [[Eiwitsynthese|aanmaak]] van [[Proteïne|eiwitten]].

=== Explosieven ===
Ammoniumnitraat is daarnaast, in combinatie met een [[koolwaterstof]] als [[koolstof]]bron, bijvoorbeeld [[dieselolie]] of [[kerosine]], een veelgebruikt, goedkoop [[explosief]]. Nitraten zijn onderdeel van [[buskruit]], en [[nitroglycerine]], het product van de [[Chemische reactie|reactie]] tussen [[glycerol]] en [[nitreerzuur]] (salpeterzuur plus [[zwavelzuur]]), is een bekend explosief.

=== Andere toepassingen ===
[[Cyanide]]n worden gebruikt in de goudwinning voor het [[uitlogen]] van goud. [[Ammoniak]], dat wordt [[chemische synthese|verkregen]] via het [[Haber-Boschproces]], vormt de basis voor de productie van [[salpeterzuur]], dat weer [[Nitraat#Productie|de basis vormt]] voor de chemische synthese van nitraat. [[Ammonia]] is bekend als schoonmaakmiddel. [[Aniline]], een [[Organische verbinding|organische]] stikstofverbinding met een <chem>-NH2</chem>-groep, is de basis voor de chemie van veel kleurstoffen. Stikstofoxide <chem>NO</chem> speelt in de [[dierfysiologie]] een rol als [[neurotransmitter]].

=== Toepassingen van distikstof ===
Omdat [[distikstof]] tamelijk inert is wordt het op grote schaal gebruikt als een beschermend gas, om zo ongewenste [[oxidatie]] met [[dizuurstof]] te voorkomen, bijvoorbeeld bij het smelten van speciale staalsoorten, en bij de productie van [[geïntegreerde schakeling]]en en geneesmiddelen. Ook worden grote hoeveelheden stikstof gebruikt voor het vullen van meelsilo's om [[stofexplosie]]s te voorkomen. Een andere toepassing is het beschermen van de productie-installaties van nylon- en polyestervezels, omdat de gesmolten polymeer tijdens het productieproces niet met zuurstof in contact mag komen.

====Vloeibare distikstof====
Door kunstmatige afkoeling verkregen, vloeibare [[distikstof]] (LN2) wordt bijvoorbeeld gebruikt door [[Overklokken|overklokkers]], om zeer hoge [[Kloksnelheid|kloksnelheden]] te behalen bij computerhardware. Daarnaast gebeurt de [[Cryogeen|cryogene]] behandeling (of het 'stippen') van [[Wrat#Behandeling|wratten]] met vloeibare stikstof. Het invriezen van cellen, of [[cryopreservatie]], vormt een verdere toepassing.

== Stikstofchemie ==
Stikstof is een niet-metaal uit de [[stikstofgroep]] en een reukloos en kleurloos gas dat 78% van de [[aardatmosfeer]] uitmaakt. Het gas bestaat uit tweeatomige moleculen <chem>N2</chem> met een [[drievoudige binding]], die het molecuul een grote stabiliteit verleent.

{{Zie ook|Voor de meest gangbare eigenschappen en toepassingen van stikstofgas, zie het artikel over [[distikstof]]}}

Stikstof heeft een bijzonder rijke en belangrijke chemie, hoewel het zelf niet gemakkelijk met andere elementen reageert.

=== Oxidatiegetal -III ===
==== Nitride ====
[[Magnesium]] is een uitzondering op de regel dat stikstof niet met andere elementen reageert. Wanneer dit metaal eenmaal ontstoken is, brandt het ook in pure stikstof door, onder de vorming van een [[nitride]]:
:<chem>3Mg + N2 -> Mg3N2</chem>

In dit geval treedt stikstof dus op als een redelijk sterke oxidator.
Stikstof heeft een [[Elektronenconfiguratie|configuratie]] 2s<sup>2</sup>2p<sup>3</sup>, waarbij drie elektronen ontbreken aan de [Ne] configuratie. In zijn verbindingen kan het element een aantal verschillende oxidatietoestanden aannemen. Wanneer het een nitride vormt neemt het drie elektronen op om de [Ne] configuratie te vormen. Het oxidatiegetal is dan −3. Het kan echter ook als reductor optreden en ofwel 3 ofwel 5 elektronen afstaan.

Er zijn stabiele nitriden bekend van vele metalen, hoewel ze soms niet gemakkelijk te synthetiseren zijn. Een nitride dat onlangs erg in de belangstelling gekomen is is dat van [[gallium]] GaN. Dit materiaal is een halfgeleider met een vrij grote bandgap, die als LED gebruikt wordt om ultraviolet en blauw licht te produceren. Het materiaal kan met speciale molecular beam technologie als kristallen laagjes gegroeid worden. Met [[Boor (element)|boor]] is boornitride bekend dat een variant van de diamant structuur heeft, bijna even hard is als diamant en tot bijzonder hoge temperaturen stabiel is.

==== Ammoniak ====
Met water vormt zich uit magnesiumnitride [[ammoniak]].
:<chem>Mg3N2 + 3H2O -> 2NH3 +3MgO</chem>

Ammoniak is een [[Lewisbase]] en goed oplosbaar in water en vormt daarin een base, ammoniumhydroide NH<sub>4</sub>OH. Deze Brønstedtbase is niet erg stabiel, maar vormt wel de grondslag voor een klasse zouten, de ammoniumzouten. Het ammonium-ion<chem>NH4^{+}</chem> gedraagt zich in vele opzichten als een [[alkalimetaal]]. Ammoniumzouten zijn in het algemeen goed oplosbaar.

Met een [[alkalimetaal]] als [[natrium]] treedt ammoniak  als een zuur op en onder vrijkomen van waterstof vormt zich een [[amide]] <chem>NaNH2</chem>.
:<chem>2Na + 2NH3 -> 2Na+ + 2NH2- + H2</chem>

Ammoniak wordt direct uit stikstof en waterstof vervaardigd via het [[Haber-Boschproces]].

=== Oxidatiegetal 0 ===
De meest voorkomende vorm van stikstof is die in oxidatiegetal 0: stikstof in de lucht.
=== Oxidatiegetal +I ===
Deze oxidatietoestand is vooral bekend als [[Distikstofmonoxide|lachgas]], <chem>N2O</chem>.
=== Oxidatiegetal +II ===
[[Stikstofmonoxide]], <chem>NO</chem>, is bekend als [[neurotransmitter]] en component van [[Luchtvervuiling|luchtverontreiniging]]. Stikstofmonoxide is bijzonder omdat het een [[Radicaal (scheikunde)|radicalen]] is, dat wil zeggen dat het molecuul een elektron met ongepaarde [[Spin (kwantummechanica)|spin]] heeft. Meestal zijn radicalen dusdanig reactief dat zij slechts zeer kortlevende [[Intermediair (scheikunde)|tussenproducten]] in een reactie vormen, maar soms kunnen zij stabiel genoeg zijn om geïsoleerd te worden.
=== Oxidatiegetal +III ===
Een voorbeeld van deze toestand is het zure oxide <chem>N2O3</chem>, dat de grondslag vormt van <chem>HNO2</chem>, salpeterigzuur en de daarvan afgeleide zouten, de nitrieten, zoals [[kaliumnitriet]], <chem>KNO2</chem>.
=== Oxidatiegetal +IV ===
Oxides met dit oxidatiegetal zijn [[stikstofdioxide]] <chem>NO2</chem> en <chem>N2O4</chem>. Het eerste oxide dimeriseert makkelijk en reversibel tot het tweede. net als stikstofmonoxide heeft ook stikstofdioxide een elektron met ongepaarde [[Spin (kwantummechanica)|spin]].
=== Oxidatiegetal +V ===
In deze toestand valt het atoom terug op de heliumconfiguratie. Een voorbeeld is het pentoxide: <chem>N2O5</chem>, dat niet bijster stabiel is maar met water wel het zeer stabiele [[salpeterzuur]], <chem>HNO3</chem>, vormt. Dit zuur is de basis voor de [[Nitraat|nitraten]]. Nitraten zijn in het algemeen goed oplosbare zouten.

=== Andere verbindingen ===
Soms kan stikstof in dezelfde verbinding in twee verschillende toestanden voorkomen. Dit wordt een ''mixed valence'' verbinding genoemd, een verbinding met gemengde valenties.
Een voorbeeld is [[ammoniumnitraat]] <chem>NH4NO3</chem> waarin zowel −III als +V voorkomen. Er zijn andere stikstofverbindingen waar de oxidatietoestand niet in het bovenstaande, vereenvoudigde schema past. Een goed voorbeeld zijn de [[azide]]n, zouten met het lineaire ion N<sub>3</sub><sup>−</sup>. Dit ion is [[iso-elektronisch]] met kooldioxide CO<sub>2</sub>. Een [[cyanide]] is een verbinding met het anion <chem>CN^{-}</chem>. Dit anion is iso-elektronisch met [[Koolstofmonoxide|koolmonoxide]] <chem>CO</chem>. Het [[cyanide]]-ion vormt zouten met vele metalen, hun chemie heeft overeenkomsten met de zouten van de [[Halogeen|halogenen]].
Ook voor een verbinding als hydrazine <chem>N2H4</chem> ligt het minder eenvoudig met de oxidatietoestand. Dit molecuul bevat een enkele N-N-binding en we kunnen het als een voorbeeld van oxidatiegetal −2 zien.

=== Organische chemie van stikstof ===
{{Zie hoofdartikel|Organostikstofchemie}}
Stikstof-koolstof [[Chemische binding|bindingen]] die tot [[polycondensatie|ketenvorming]] leiden zijn bijzonder algemeen en vormen een belangrijk deel van de [[organische chemie]], maar ook van de [[biochemie]]. Stikstof is een essentieel [[Chemisch element|element]] voor het leven op aarde. Alle eiwitten bevatten stikstof omdat zij uit [[Aminozuur|aminozuren]] bestaan. Ook [[Nucleïnezuur|nucleïnezuren]], de bouwstenen van DNA en RNA, bevatten stikstof. De [[Stikstoffixatie|binding van stikstof]] vanuit de [[lucht]] kan door bepaalde soorten [[Rhizobium|stikstofbindende bacteriën]] tot stand gebracht worden. [[Vlinderbloemenfamilie|Vlinderbloemige]] planten zoals [[Sojaboon|soja]] en [[Boon (hoofdbetekenis)|boon]] leven in [[symbiose]] met deze micro-organismen, die in de wortelknolletjes op de planten[[wortel (plant)|wortels]] zitten. Planten zonder deze symbiotische verbanden moeten de noodzakelijke stikstof-verbindingen uit de [[bodem]] opnemen, die daar via be[[mest]]ing of [[biologische afbraak]] in terecht komen. De [[stikstofkringloop]] is een belangrijk onderdeel van de biologie.

== Verschijning ==
Moleculaire stikstof vormt 78% van de dampkring van de aarde. Daarnaast komen stikstofverbindingen als mineralen voor, zoals salpeter. Vaak zijn stikstofhoudende afzettingen van organische herkomst, zoals de [[guano]]. Ook de mest van andere dieren zoals de varkens van bepaalde streken in Nederland bevat stikstof in overvloed.

Bij de productie van kunstmest wordt stikstof vastgelegd: geschat wordt dat de helft van de wereldpopulatie niet gevoed zou kunnen worden zonder kunstmest.<ref>{{citeer web|url=https://ourworldindata.org/fertilizers |titel=Fertilizers|website=ourworldindata.org|bezochtdatum= 1 juli 2021}}</ref> Maar veel stikstof wordt ook onbedoeld vastgelegd, bijvoorbeeld door verbrandingsmotoren. Er komt steeds meer reactief stikstof bij, sinds 2000 zo'n driehonderdvijftig miljoen ton per jaar.<ref>[https://www.nemokennislink.nl/publicaties/te-veel-mest-te-veel-bramen/ Nemo kennislink 1 juli 2015]</ref> Dit geeft een veelheid aan problemen, overal ter wereld.<ref>[https://www.ecn.nl/nl/nieuws/item/een-van-de-grootste-wereldproblemen-reactief-stikstof/index.html ECN, 24 september 2014]</ref> In zo'n zestig procent van de natuurgebieden ter wereld is er een probleem met te veel stikstof.<ref>[http://www.louisbolk.org/extra/Panda%201-2015%20stikstof.pdf prof. Erisman in ''Panda''  2015(1): 16-17] {{pdf}}</ref>

== Isotopen ==
{{Zie hoofdartikel|Isotopen van stikstof}}
{| class="wikitable" style="font-size:90%;"
! colspan="6" | Meest stabiele isotopen
|-
! [[Isotoop|Iso]]
! [[Relatieve aanwezigheid|RA]] (%)
! [[Halveringstijd]]
! [[vervalvorm|VV]]
! [[vervalenergie|VE]] (M[[elektronvolt|eV]])
! [[vervalproduct|VP]]
|-
| <sup>13</sup>N
| [[Synthetische radio-isotoop|syn]]
| 9,965 [[minuut (tijd)|min]]
| [[Elektronenvangst|β<sup>+</sup>]]
| 2,220
| <sup>13</sup>C
|-
| <sup>14</sup>N
| 99,634
| colspan=4 | stabiel met 7 neutronen
|-
| <sup>15</sup>N
| 0,366
| colspan=4 | stabiel met 8 neutronen
|-
| <sup>16</sup>N
| [[Synthetische radio-isotoop|syn]]
| 7,13 [[seconde|s]]
| [[Bètaverval|β<sup>−</sup>]]
| 10,419
| <sup>16</sup>O
|}
Er zijn twee stabiele [[Isotoop|isotopen]] <sup>14</sup>N en <sup>15</sup>N. Het laatste is vrij zeldzaam, slechts 0,36% van het natuurlijke element bestaat eruit. Isotopenvervanging door <sup>15</sup>N wordt wel toegepast in het ontrafelen van [[Infraroodspectroscopie|infrarood spectra]] van organische en biologische verbindingen en in de toepassing van [[Kernspinresonantie|NMR]].

== Toxicologie en veiligheid ==
=== Vloeibare stikstof ===
Bij het gebruik van [[Distikstof#Vloeibare stikstof|vloeibare stikstof]] in bijvoorbeeld een [[laboratorium]], bestaat het gevaar voor [[Cryogeen|cryogene]] [[brandwond]]en. Daarnaast is er het risico van [[verstikking]]: door gedeeltelijke [[verdamping]] van de vloeibare stikstof zal de hoeveelheid stikstofgas in de lucht toenemen, en de fractie [[Dizuurstof|zuurstofgas]] afnemen. Bovendien wordt een zuurstoftekort vaak niet tijdig opgemerkt; goede [[ventilatie]] is essentieel. Ten slotte moet voorkomen worden dat de zwaar onderkoelde vloeibare stikstof langdurig [[warmte]] aan de lucht onttrekt, waardoor de aanwezige zuurstof kan [[Condensatie|condenseren]]: er blijft dan een residu over met een grote hoeveelheid [[Zuurstof (element)#Industriële productie|vloeibare zuurstof]], een zeer krachtig [[Oxidator|oxiderende stof]].

=== Stikstofverbindingen ===
Nitraten en nitrieten zijn bij verhitting [[Reactiviteit (scheikunde)|niet stabiel]] en kunnen [[Explosie|exploderen]]; dat geldt vooral voor [[ammoniumnitraat]]. Laatstgenoemde stof is bovendien [[hygroscopisch]]: ammoniumnitraat trekt [[waterdamp]] uit de [[lucht]] aan, waarmee het een vaste koek vormt. Bij het verhelpen van dat probleem bestaat ontploffingsgevaar.

[[Cyanide]]n zijn bijzonder giftige stikstofverbindingen. [[Waterstofcyanide]] is gebruikt voor executies van ter dood veroordeelden. [[Salpeterzuur]] is niet alleen een erg [[sterk zuur]] maar ook een sterke [[oxidator]]. Contact met de huid moet vermeden worden.

== Natuur en milieu ==
Overmatige [[Bemesten|bemesting]] met stikstofverbindingen kan tot problemen in [[rivier]]en en [[natuurgebied]]en leiden. Te veel stikstof kan ook leiden tot verzuring van bodems, en in de vorm van [[Distikstofmonoxide|lachgas]] draagt stikstof bij aan het [[broeikaseffect]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.ecn.nl/fileadmin/ecn/corp/Nieuwsbrief/2014/september/stikstof-1.jpg |titel=diagram van het ECN, 2014 |bezochtdatum=1 juli 2021 |archiefdatum=9 juli 2021 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20210709182115/https://www.ecn.nl/fileadmin/ecn/corp/Nieuwsbrief/2014/september/stikstof-1.jpg |dodeurl=ja }}</ref> Op Europese schaal is er beleid ontwikkeld om uitstoot van stikstof door verkeer, industrie en landbouw terug te brengen. De lidstaten horen dit nationaal uit te voeren. Zo is er onder meer de [[Nitraatrichtlijn]], een Europese richtlijn die beoogt de waterkwaliteit in heel Europa te beschermen, door te voorkomen dat nitraten uit agrarische bronnen het grond- en oppervlaktewater verontreinigen en door goede landbouwpraktijken te stimuleren.

In Vlaanderen geldt als beleidskader de [[Programmatorische Aanpak Stikstof]]. Een ophefmakend “stikstofarrest” uit 2021 haalde het gangbare vergunningenbeleid echter onderuit.<ref>[https://www.dbrc.be/persbericht-kortessem-vernietiging Persbericht - Kortessem - vernietiging], 24 februari 2021.</ref>

== Gezondheid ==
Reactief stikstof is ongezond. Zowel de stikstofoxiden als ammoniak zijn ongezond bij inademen. De oxiden van stikstof zijn zuur van aard: in de longen reageren ze met water waarbij zich schadelijk [[salpeterzuur]] vormt. In de lucht reageren stikstofoxiden en ammoniak waarbij [[fijnstof]] gevormd wordt, dat ook gevaarlijk is. Stikstofverbindingen dragen op die manier bij aan [[luchtvervuiling]] in steden, die op zijn beurt leidt tot verlies aan levensjaren.

== Zie ook ==
* [[Stikstof]] (doorverwijspagina)
* [[Chilisalpeter]]
* [[Stikstofgebrek]]
* [[Stikstofinversie]]
* [[Stikstofkringloop]]
* [[Vleesetende plant]]

== Externe links ==
* {{Link elementinformatie|id=N|label=Stikstof}}
* [https://nutrinorm.nl/bemesting/waar-komt-stikstof-vandaan/ Waar komt stikstof vandaan], nutrinorm.nl

{{Navigatie stikstofgroep}}
{{Navigatie elementen}}
{{Commonscat|Nitrogen}}
{{Appendix}}
{{Woordenboek|stikstof}}

[[Categorie:Stikstof| ]]
[[Categorie:Stikstofgroep]]
[[Categorie:Elementenlijst]]
[[Categorie:Plantenfysiologie]]
[[Categorie:Landbouw]]
[[Categorie:Bodemkunde]]
[[Categorie:Milieu]]