Brontekst bekijken van Maryna Viazovska

{{Infobox wetenschapper
| naam           = Maryna Viazovska
| afbeelding     = Maryna Vazovska MFO 2013 crop.jpg
| onderschrift   = Maryna Viazovska in 2013
| volledigenaam  = Maryna Sergiivna Viazovska
| geboortedatum  = [[2 december]] [[1984]]
| geboorteplaats = [[Kiev]]
| nationaliteit  = {{UA-VLAG}} Oekraïense
| vakgebied      = [[Wiskunde]],<br />[[Sfeer (wiskunde)|Hexagonale dichtste stapeling]]
| promotor       = [[Don Zagier]]
| almamater      = [[Nationale Taras Sjevtsjenko-universiteit van Kiev]]
| prijzen        = [[Fieldsmedaille]]
| instituten     = [[Technische Universiteit van Lausanne]]
| bekendvan      = ''Sphere packing''
| portaal        = Wiskunde
}}
'''Maryna Sergiivna Viazovska''' ([[Oekraïens]]: Марина Сергіївна Вязовська) ([[Kiev]], [[2 december]] [[1984]])<ref>{{Citeer web|url=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/entity/1046435000|titel=Maryna Viazovska|werk=Deutsche digitale Bibliothek|bezochtdatum=7 juli 2022|taal=de|archiefdatum=30 juli 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180730170914/https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/entity/1046435000|dodeurl=unfit}}</ref><ref name="Epfl" /> is een [[Oekraïne|Oekraïens]] wiskundige, bekend vanwege haar werk aan de dichtst mogelijke stapeling van [[sfeer (wiskunde)|bollen.]] De wiskundige term voor een bol is sfeer, en de stapeling staat bekend als ''sphere packing''. Viazovska is hoogleraar [[getaltheorie]] aan het wiskunde-instituut van de [[Technische Universiteit van Lausanne]] (EPFL) in Zwitserland.<ref name="Epfl">{{Citeer web|url=https://actu.epfl.ch/news/an-epfl-mathematician-is-awarded-a-fields-medal/|titel=An EPFL mathematician is awarded a Fields Medal|auteur=Communication EPFL|werk=Epfl.ch|datum=5 juli 2022|bezochtdatum=7 juli 2022|taal=en|archiefdatum=5 juli 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220705072933/https://actu.epfl.ch/news/an-epfl-mathematician-is-awarded-a-fields-medal/|dodeurl=unfit}}</ref> In 2022 werd haar de [[Fieldsmedaille]] toegekend.<ref>{{Citeer web|titel=Fields Medals 2022|url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal/fields-medals-2022|website=International Mathematical Union|bezochtdatum=7 juli 2022|taal=en|archiefdatum=5 juli 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220705072608/https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal/fields-medals-2022|dodeurl=unfit}}</ref><ref name=Quanta>{{Citeer web|url=https://www.quantamagazine.org/ukrainian-mathematician-maryna-viazovska-wins-fields-medal-20220705/|titel=In Times of Scarcity, War and Peace, a Ukrainian Finds the Magic in Math|voornaam=Thomas|achternaam=Lin|medeauteurs=Klarreich, Erica|werk=Quanta Magazine; Quantamagazine.org|datum=5 juli 2022|bezochtdatum=7 juli 2022|9=|taal=en|archiefdatum=5 juli 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220705072102/https://www.quantamagazine.org/ukrainian-mathematician-maryna-viazovska-wins-fields-medal-20220705/|dodeurl=unfit}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2022/07/05/wiskundeprijs-hoe-stapel-je-sinaasappels-in-acht-dimensies-a4135585|titel=Wiskundeprijs: hoe stapel je sinaasappels in acht dimensies?|auteur=Alex van den Brandhof (NRC)|bezochtdatum=12 juli 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220712185725/https://www.nrc.nl/nieuws/2022/07/05/wiskundeprijs-hoe-stapel-je-sinaasappels-in-acht-dimensies-a4135585|archiefdatum=2022-07-12}}</ref>

== Jeugd ==
Maryna Viazovska is geboren en getogen in Kiev. Haar moeder was ingenieur en haar vader werkte als chemicus in de vliegtuigfabriek [[Antonov (vliegtuigen)|Antonov]] en werd later ondernemer.<ref name=Quanta /> Maryna Viazovska ging naar het Kyiv Natural Science Lyceum 145 (''Київський природничо-науковий ліцей № 145''), een middelbare school voor hoogbegaafden op het gebied van de [[Exacte wetenschap|bèta-vakken]].{{Refn|group=kleine-letter|Ze deed mee aan de Oekraïense wiskunde-olympiade, in de hoop deel te mogen nemen aan de [[Internationale Wiskunde Olympiade]]; ze eindigde echter als dertiende.<ref name=Quanta />}}

Viazovska behaalde haar [[Bachelor of Science|bachelor]] wiskunde aan de [[Nationale Taras Sjevtsjenko-universiteit van Kiev]], waarna zij haar [[Master of Science|master]] aan de [[Technische Universiteit Kaiserslautern]] deed. Vervolgens promoveerde ze in 2013 in de [[Analytische getaltheorie]] aan de [[Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universiteit]] in Bonn bij [[Don Zagier]] en Werner Müller op de dissertatie ''Modular Functions and Special Cycles''.<ref>{{Citeer web|datum=2013|titel=Modular Functions and Special Cycles|werk=Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universiteit Bonn|voornaam=Maryna|achternaam=Viazovska|serie=Doctoral dissertation|bezochtdatum=12 juli 2022|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3415/3415.htm|taal=en|archiefdatum=13 juni 2017|archiefurl=https://web.archive.org/web/20170613021238/http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3415/3415.htm|dodeurl=unfit}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://people.epfl.ch/maryna.viazovska?lang=en|titel=Maryna Viazovska|werk=Epfl.ch|bezochtdatum=7 juli 2022|taal=en|archiefdatum=17 december 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211217021944/https://people.epfl.ch/maryna.viazovska?lang=en|dodeurl=unfit}}</ref>{{Refn|group=kleine-letter|Toen Viazovska aan de Taras Sjevtsjenko-universiteit studeerde, nam zij jaarlijks deel aan de ''International Mathematics Competition for University Students'' (2002-2005), waar ze in 2002 en 2005 won.<ref>{{Citeer web|url=https://www.imc-math.org.uk/imc2005/results2005.html|titel=International Mathematics Competition for University Students 2002 official results|achternaam=IMC|werk=International Mathematics Competition|datum=16 juli 2017|bezochtdatum=7 juli 2022|taal=en}}.</ref>}}

== Loopbaan ==
Na haar promotie nam haar loopbaan een hoge vlucht. Zij was postdoc-onderzoeker aan de ''Berlin Mathematical School'' en aan de [[Humboldtuniversiteit te Berlijn]].<ref name="Klarreich">{{Citeer tijdschrift|achternaam=Klarreich|voornaam=Erica|titel=Sphere Packing Solved in Higher Dimensions|tijdschrift=Quanta Magazine|datum=30 maart 2016|bezochtdatum=9 juli 2022|url=https://www.quantamagazine.org/20160330-sphere-packing-solved-in-higher-dimensions/|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20170312181737/https://www.quantamagazine.org/20160330-sphere-packing-solved-in-higher-dimensions/|dodeurl=unfit}}</ref> Tegelijkertijd was ze Minerva-gastdocent aan de [[Princeton-universiteit]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.math.princeton.edu/events/seminars/minerva-mini-course/archive/11|titel=Department of Mathematics, Past Events 2016-2017|werk=Princeton University|datum=22 maart 2020|bezochtdatum=9 juli 2022|taal=en|archiefdatum=22 maart 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200322134712/https://www.math.princeton.edu/events/seminars/minerva-mini-course/archive/11|dodeurl=unfit}}</ref> Sinds januari 2018 is Viazovska hoogleraar [[Getaltheorie]] aan de [[Technische Universiteit van Lausanne]].<ref name="Epfl" /><ref>{{Citeer web|url=https://actu.epfl.ch/news/maryna-viazovska-promoted-to-full-professor/|titel=EPFL online people directory Maryna Viazovska|werk=EPfl.ch|datum=2020|bezochtdatum=9 juli 2022|auteur=EFPL-administratie|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220707131804/https://actu.epfl.ch/news/maryna-viazovska-promoted-to-full-professor/|archiefdatum=2022-07-07}}</ref>

== Verdienste ==
In 2016 loste Viazovska het probleem van de [[dichtste bolstapeling]] (''sphere packing'') in een acht-dimensionale ruimte op. Zij toonde aan dat de dichste stapeling wordt verkregen als de bollen geordend worden volgens de [[Lie-groep]] [[E8 (groep)|<math>E_8</math>]].<ref>{{Citeer web|titel=Stacking Cannonballs In 8 Dimensions|url=https://www.forbes.com/sites/kevinknudson/2016/03/29/stacking-cannonballs-in-8-dimensions/|werk=Forbes|voornaam=Kevin|achternaam=Knudson|datum=29 maart 2016|bezochtdatum=10 juli 2022|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220603070037/https://www.forbes.com/sites/kevinknudson/2016/03/29/stacking-cannonballs-in-8-dimensions/|archiefdatum=2022-06-03}}</ref><ref>{{Citeer web|achternaam=Morgan|voornaam=Frank|titel=Sphere Packing in Dimension 8|url=https://www.huffpost.com/entry/sphere-packing-in-dimensi_b_9496736|datum=21 maart 2016|werk=The Huffington Post|bezochtdatum=10 juli 2022|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220710182841/https://www.huffpost.com/entry/sphere-packing-in-dimensi_b_9496736|archiefdatum=2022-07-10}}</ref> Het resultaat is een acht-dimensionaal equivalent van het welbekende feit dat je cirkels in twee dimensies volgens zeshoeken moet schikken als je het te gebruiken oppervlak wilt minimaliseren. In samenwerking met anderen leidde haar oplossingsmethode tevens tot een doorbraak voor de 24<sup>e</sup>&nbsp;dimensie; zij kwamen tot de conclusie dat het [[Leech-rooster]] in 24&nbsp;dimensies de dichtste stapeling oplevert.<ref name="Klarreich" /><ref name="Grossman">{{Citeer web|achternaam=Grossman|voornaam=Lisa|titel=New maths proof shows how to stack oranges in 24 dimensions|url=https://www.newscientist.com/article/2082328-new-maths-proof-shows-how-to-stack-oranges-in-24-dimensions/|datum=28 maart 2016|werk=New Scientist|bezochtdatum=11 juli 2022|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220716043756/https://www.newscientist.com/article/2082328-new-maths-proof-shows-how-to-stack-oranges-in-24-dimensions/|archiefdatum=2022-07-16}}</ref> Voordien kende dit probleem slechts oplossingen voor drie dimensies en minder (zie [[Vermoeden van Kepler]]), en gingen de bewijzen gepaard met lange computerberekeningen. Frappant genoeg worden Viazovska's oplossingen door vakgenoten als "onthutsend simpel" beschouwd. In haar bewijs maakte zij gebruik van [[modulaire vorm]]en.<ref name="Klarreich" />

Naast bovengenoemd werk staat Viazovska ook bekend om haar onderzoek over ''spherical designs'',<ref group=kleine-letter>''Spherical design'' betreft een eindige set van N punten in de d-dimensionale eenheid d-sfeer Sd, zodanig dat de gemiddelde waarde van enige polynomiale f van de graad t of minder gelijk is aan de gemiddelde waarde van f in de hele sfeer ([[Familie van verzamelingen]]).</ref> dat zij samen met Andriy Bondarenko en Danylo Radtsjenko uitvoerde. Zij bewezen het vermoeden van Jaap Korevaar en Jan Meyers ten aanzien van het bestaan van eenvoudige designs in arbitraire dimensies.<ref>{{Citeer tijdschrift|achternaam=Bondarenko|voornaam=Andriy |medeauteurs=Radchenko Danylo & Viazovska, Maryna|doi=10.4007/annals.2013.178.2.2|nummer=2|tijdschrift=Annals of Mathematics|pp=443–452|serie=Second Series|titel=Optimal asymptotic bounds for spherical designs|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-mathematics_2013-09_178_2/page/443|jaargang=178|datum=2013|taal=en}}</ref> Bondarenko kreeg hiervoor in 2013 de Vasily A. Popov-prijs voor de benaderingstheorie.<ref>{{Citeer web|url=http://imi.cas.sc.edu/popov-prize-previous-winners/#2013|titel=Popov Prize previous winners|werk=University of South Carolina, Interdisciplinary Mathematics Institute|auteur=IMI|datum=2013|bezochtdatum=11 juli 2022|taal=en|archiefdatum=31 oktober 2015|archiefurl=https://web.archive.org/web/20151031043701/http://imi.cas.sc.edu/popov-prize-previous-winners/#2013|dodeurl=ja}}.</ref>

== Eerbetoon ==
Sinds haar publicatie over ''sphere packing'' in acht dimensies uit 2016 heeft Viazovska veel prijzen gewonnen, waaronder de [[Prix Fermat]] (2019) en de [[Fieldsmedaille]] (2022). Zij is de tweede vrouw&nbsp;— na [[Maryam Mirzakhani]]&nbsp;— aan wie de Fieldsmedaille is verleend.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nature.com/articles/d41586-022-00470-3|titel=Ukrainian mathematician becomes second woman to win prestigious Fields Medal|voornaam=Davide|achternaam=Castelvecchi|werk=Nature|datum=5 juli 2022|bezochtdatum=12 juli 2022|taal=en|doi=10.1038/d41586-022-00470-3|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220712193922/https://www.nature.com/articles/d41586-022-00470-3|archiefdatum=2022-07-12}}</ref> In 2021 werd ze verkozen als lid van de [[Academia Europaea]]. 

Een overzicht van de belangrijkste aan haar toegekende prijzen en eerbetoningen:
* Salem-prijs (2013)
* Clay Research Award (2017)
* SASTRA Ramanujan Prize (2017)
* European Prize in Combinatorics (2017)
* [[Breakthrough Prize in Mathematics|New Horizons in Mathematics Prize]] (2018)
* Ruth Lyttle Satter Prize in Mathematics (2019)
* [[Prix Fermat]] (2019)
* Nationale Latsis-prijs (2020)
* [[EMS-prijs]] (2020)
* [[Fieldsmedaille]] (2022)
* Orde van Verdienste van Oekraïne, 1e klas (2022)
* BBC 100 women (2022)

{{Appendix||2=
;Bronnen
* {{Citeer tijdschrift|achternaam=Klarreich|voornaam=Erica|titel=Sphere Packing Solved in Higher Dimensions|tijdschrift=Quanta Magazine|datum=30 maart 2016|bezochtdatum=9 juli 2022|url=https://www.quantamagazine.org/20160330-sphere-packing-solved-in-higher-dimensions/|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20170312181737/https://www.quantamagazine.org/20160330-sphere-packing-solved-in-higher-dimensions/|dodeurl=unfit}}
* {{Citeer web|url=https://www.quantamagazine.org/ukrainian-mathematician-maryna-viazovska-wins-fields-medal-20220705/|titel=In Times of Scarcity, War and Peace, a Ukrainian Finds the Magic in Math|voornaam=Thomas|achternaam=Lin|medeauteurs=Klarreich, Erica|werk=Quanta Magazine;|website=Quantamagazine.org|datum=5 juli 2022|bezochtdatum=7 juli 2022|10=|taal=en|archiefdatum=5 juli 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220705072102/https://www.quantamagazine.org/ukrainian-mathematician-maryna-viazovska-wins-fields-medal-20220705/|dodeurl=unfit}}
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Maryna Viazovska|oldid=1096889624|datum=20220707}}
;Noten
<references group="kleine-letter" />
;Referenties
{{References||30em}}
}}
{{Commonscat|Maryna Viazovska}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Viazovska, Maryna}}
[[Categorie:Oekraïens wiskundige]]
[[Categorie:Winnaar van de Fieldsmedaille]]
[[Categorie:Getaltheoreticus]]
[[Categorie:Lid van de Academia Europaea]]