Brontekst bekijken van Lise Meitner

{{Infobox wetenschapper
| naam           = Lise Meitner
| afbeelding     = Lise Meitner (1878-1968), lecturing at Catholic University, Washington, D.C., 1946.jpg
| onderschrift   = Lise Meitner houdt een lezing op de [[Katholieke Universiteit van Amerika|Catholic University]], [[Washington, D.C.]], Verenigde Staten, 1946
| volledigenaam  = Elise (Lise) Meitner
| geboortedatum  = [[7 november|7]] of [[17 november]] [[1878]]
| geboorteplaats = [[Wenen]], [[Oostenrijk-Hongarije]]
| sterfdatum     = [[27 oktober]] [[1968]]
| sterfplaats    = {{GB-VLAG}} [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]], [[Verenigd Koninkrijk]]
| vakgebied      = [[Kernfysica]], [[radioactiviteit]]
| onderzoek1     = 
| onderzoek2     = 
| publicaties    = > 150
| bekendvan      = ontdekking [[kernsplijting]], [[Augereffect]]
| promotor       = [[Franz-Serafin Exner]]
| religie        = 
| hobby          = 
| handtekening   = Lise Meitner signature.svg
| handtekeningpx = 150
| website        = 
| portaal        = Natuurkunde
| extra portaal  = Scheikunde
| extra portaal2 = 
}}
'''Lise Meitner''' ([[Wenen]], [[7 november]] [[1878]] – [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]], [[27 oktober]] [[1968]])<ref>{{en}} {{Citeer nieuws |title=Lise Meitner Dies; Atomic Pioneer, 89; Lise Meitner, Physicist, Is Dead; Paved Way for Splitting of Atom |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9 |work=[[The New York Times]] |date=28 april 1968|first |date accessed=2 januari 2013 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20131110230615/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A11F83455157493CAAB178BD95F4C8685F9 |archiefdatum=2013-11-10}}</ref> was een [[Oostenrijk]]s-[[Zweden|Zweeds]] [[Natuurkunde|natuurkundige]] die samen met [[Otto Hahn]] en [[Fritz Strassmann]] [[Kernsplijting|atoomkernsplijting]] ontdekte, het fundamenteel mechanisme verantwoordelijk voor [[kernenergie]] maar ook voor [[kernwapen]]s. Ze wordt genoemd als typisch voorbeeld van een vrouw waarvan de uitzonderlijke wetenschappelijke prestaties bij toekenning van de [[Nobelprijs]] in de schaduw werden gezet van die van een mannelijke collega.<ref name="nytimesnobel2">{{en}} {{Citeer nieuws |last=Judson |first=Horace Freeland |title=No Nobel Prize for Whining |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9C02E4DE123EF933A15753C1A9659C8B63 |work=[[The New York Times]] |date=20 October 2003 |accessdate=3 januari 2014 |quote=}}</ref><ref name="heritage2">{{en}} {{Citeer web |url=https://www.chemheritage.org/classroom/chemach/atomic/hahn-meitner.html |title=Otto Hahn, Lise Meitner and Fritz Strassmann |accessdate=3 januari 2014 |publisher=''Chemistry Heritage''}}</ref><ref name="wapost2">{{en}} {{Citeer nieuws |last=Bartusiak |first=Marcia |title=The Woman Behind the Bomb |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/lisemeitner.htm |work=[[The Washington Post]] |accessdate=3 januari 2014 |quote=While professional jealousies only threatened to keep Marie Currie from receiving the Nobel Prize, they succeeded in denying Meitner the same recognition.}}</ref><ref>{{nl}} {{Citeer nieuws |last=Friedman |first=Carl |title=E=mc<sup>2</sup> |url=https://www.trouw.nl/nieuws/e-mc2~b76525ed/ |work=[[Trouw (krant)|Trouw]] |datum= |accessdate=3 januari 2014 - link geüpdatet op 23 oktober 2020 |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20211109013106/https://www.trouw.nl/nieuws/e-mc2~b76525ed/ |archiefdatum=2021-11-09}}</ref> Kort voor haar overlijden werd haar bijdrage alsnog formeel wetenschappelijk erkend met toekenning van de Amerikaanse [[Enrico Fermi-prijs|Enrico Fermi Award]] in 1966.

Meitner werkte in Berlijn als wetenschappelijk onderzoeker bij de voorloper van het [[Max-Planck-Gesellschaft|Max Planck Instituut]]. Ze werkte daar samen met [[Otto Hahn]] en assistent [[Fritz Strassmann]] in de onderzoeksgroep onder leiding van [[Hermann Emil Fischer]]. Hoofd van de onderzoeksgroep, [[Max Planck]] was van mening dat vrouwen geen hoger onderwijs zouden moeten volgen, maar onder de indruk van haar intelligentie liet hij haar in 1907 toe als assistente.<ref name=":12">{{Citeer boek |titel=Wissen Macht Geschlecht Ein ABC der transnationalen Zeitgeschichte - Lise Meitner |auteur=Ruth Lewin Sime |url=https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |taal=en |uitgever=Max Planck Institute for the History of Science, Berlijn |datum=2016 |pagina=pp 67-70 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240406205549/https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |archiefdatum=2024-04-06}}</ref> Bij dit gerenommeerde wetenschappelijke instituut bestond een strikte rollenscheiding voor de geslachten, mannen kregen de goed betaalde wetenschappelijke posities en stonden aan het hoofd van een onderzoeksgroep, vrouwen werkten als secretaresse, ook al hadden ze dezelfde kwalificaties.<ref name=":22">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Kolboske |voornaam=Birgit |titel=Hierarchies. Lotta Support, Little Science? - Scientists and Secretaries in the Max Planck Society |url=https://www.researchgate.net/publication/351174422_Hierarchies_Lotta_Support_Little_Science_Scientists_and_Secretaries_in_the_Max_Planck_Society |jaargang=2021 |tijdschrift=Wetenschappelijk artikel - Max Planck Institute for the History of Science |datum=2021-01-01 |taal=en |doi=10.5771/9783748924869-105 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20221107114912/https://www.researchgate.net/publication/351174422_Hierarchies_Lotta_Support_Little_Science_Scientists_and_Secretaries_in_the_Max_Planck_Society |archiefdatum=2022-11-07}}</ref><ref>{{Citeer boek |titel=Das Harnack-Prinzip als institutionelles Markenzeichen: Faktisches und Symbolisches |achternaam=Laitko |voornaam=Hubert |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/6/4/index.html |taal=de |uitgever=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |plaats=Berlin |datum=2015-01-19 |pagina=H 3.8 Das Harnack-Prinzip und die Wissenschaftlerinnen |isbn=978-3-945561-01-0}}</ref> Meitner werkte daarom aanvankelijk in het geheim, in een kelder, en onbezoldigd, als gast van een mannelijke wetenschappelijk onderzoeker.<ref name=":12" />

Toen het [[Nazi-Duitsland|Nazi-regime]] aan de macht kwam in Duitsland en later ook in Oostenrijk, werd het werken de Joodse Meitner onmogelijk gemaakt. Ze is met hulp van Nederlandse collega's gevlucht.<ref name=":12" /> Het vervolg van de samenwerking verliep daarna  verder via intensief briefverkeer. Een paar maanden na Meitner's vlucht, op 17 december 1938, slaagden Hahn en Strassmann er in het Berlijnse laboratorium in, voor de eerste keer een atoomkern te splijten. Het experiment was vooraf in een geheime bijeenkomst in Kopenhagen met Meitner doorgesproken en volgens haar aanwijzingen doorgevoerd.

In januari 1939 leverde Meitner samen met [[Otto Frisch]] de eerste theoretische verklaring van de kernsplijting. Haar collega Otto Hahn kreeg in 1944 de [[Nobelprijs voor Scheikunde]] voor hun ontdekking.<ref name="Nobel2">{{en}}{{Citeer web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 1944 |accessdate=3 januari 2014 |publisher=''Chemistry Heritage''}}</ref> Het element [[meitnerium]] is naar Meitner vernoemd.<ref name="RSC2">{{en}} [[Royal Society of Chemistry]] [https://web.archive.org/web/20140104211101/http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/interactive_periodic_table_transcripts/meitnerium.asp Chemistry in its element - meitnerium]</ref>

== Biografie ==
[[Bestand:Hahn_and_Meitner_in_1912.jpg|alt=Lize Meitner en Otto Hahn in het laboratorium|miniatuur|Hahn en Meitner, Chemisches Institut der Universität Berlin, 1909 of 1912]]

=== Jeugd en opleiding ===
Lise Meitner, geboortenaam Elise,<ref name="California2">{{en}} Sime, Ruth Lewin: [https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/lisemeitner.htm Lise Meitner: A Life in Physics, hoofdstuk 1]. 1996 University of California, [[University of California Press]]. [https://web.archive.org/web/20230306004806/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/lisemeitner.htm Gearchiveerd] op 6 maart 2023.</ref> werd geboren in Wenen en was de derde van acht kinderen uit een [[Liberaal jodendom|liberaal-joods]] gezin. Ze groeide op in [[Leopoldstadt]], het tweede district van Wenen, dat samen met [[Boedapest]] de hoofdstad van [[Oostenrijk-Hongarije]] vormde. In het geboorteregister van de Weense Joodse Gemeenschap staat 17 november 1878 als haar geboortedatum. Alle andere officiële bronnen geven 7 november 1878 aan, de datum die Lise Meitner ook zelf gebruikte.<ref name="California2" /> Haar vader, Philipp Meitner (1838-1910), was een van de eerste advocaten in Oostenrijk van Joodse afkomst. Haar moeder was Hedwig Meitner-Skovran (1850-1924).<ref name="California2" /> Lise kreeg geen joodse maar een seculiere,<ref name="Ruth22">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 7-8. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref> of volgens een andere bron een protestantse opvoeding.<ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20131217225102/http://www.onb.ac.at/ariadne/vfb/bio_meitner.htm Ariadne: Lise Meitner] [[Österreichische Nationalbibliothek]], 28 april 2006</ref> Later bekeerde ze zich tot het [[lutheranisme]] en liet ze zich dopen.<ref name="California2" /> Na een lagere school van vijf jaar ging ze naar een Weense ''Mädchen-Bürgerschule'', een meisjesburgerschool. Het gymnasium dat voorbereidde op de universiteit was niet toegankelijk voor meisjes.<ref name="Apotheker2">{{en}} {{Citeer boek |titel=European Women in Chemistry |achternaam=Apotheker |voornaam=Jan |auteurlink= |medeauteurs=Sarkadi, Livia Simon |URL= |taal= |uitgever=Wiley-VCH Verlag & Co. KGaA |plaats=Weinheim, Duitsland |datum=2011 |pagina's=pp. 69-74 |ISBN=9783527636457 |NUR= |bezochtdatum=}}</ref> Na de meisjesburgerschool werd haar opleiding als voltooid aangeduid ("vom weiteren Schulbesuch befreit"). De enige mogelijkheid voor vrouwen om verder te studeren was naar een privéschool gaan, de ''hohere Tochterschule'', en een beroep als docent te kiezen in een beperkt aantal vakken. Voor een diploma als docent in de exacte wetenschappen was een universitaire opleiding nodig. Ze besloot daarom Frans te gaan studeren, maar had nooit echt passie voor dat vak. Na deze opleiding gaf ze een jaar lang Franse les op een middelbare school. Hiermee verdiende ze wat geld voor de gevorderde muzieklessen van haar zus Auguste (Gusti), die later concertpianiste werd, ook bekend onder haar huwelijksnaam Auguste Frisch.<ref name="California2" />

=== Promotie aan de Universiteit van Wenen ===
[[Bestand:Lise_Meitner12.jpg|miniatuur|Lise Meitner in Wenen, rond 1900]]
De kans om een wetenschappelijke opleiding te volgen kreeg Meitner in 1897. In dat jaar werd de wet opgeheven die in het toenmalige [[Oostenrijk-Hongarije]] vrouwen verbood te studeren aan een universiteit, een verbod dat in die tijd wereldwijd in de meeste landen gebruikelijk was.<ref name="Ruth12">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 5-6. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref> Op advies van haar vader rondde ze eerst haar opleiding tot docent [[Frans]] af om ervan verzekerd te zijn dat ze in haar eigen levensonderhoud kon voorzien.<ref name="California2" /> Met hulp van een lokale privé-docent wist ze door hard werken de achtjarige opleiding van het [[Akademisches Gymnasium Wien]] ter voorbereiding op het universitaire [[toelatingsexamen]] in twee jaar af te ronden,<ref name="Apotheker2" /> samen met drie anderen, waaronder een dochter van Ludwig Boltzmann.<ref name=":02">{{Citeer boek |titel=Ongekend. Over vrouwen in de natuurwetenschap die over het hoofd werden gezien. |achternaam=[[Margriet van der Heijden]] |uitgever=Uitgerij Nieuwezijds |datum=2022 |isbn=9789057125683}}</ref> In totaal hadden 14 meisjes dit geprobeerd. Ze gaf aan dat ze [[filosofie]] als realistische vervolgstudie zag.<ref>{{de}} [https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=jag&datum=1902&page=83&size=45 Jahresbericht Akademische Gymnasium Wien], [[Österreichische Nationalbibliothek]], 1902.</ref> 

Kort voor haar 23ste verjaardag ging ze als een van de weinige vrouwelijke studenten studeren aan de [[Universiteit van Wenen]].<ref name="California2" /> In een lezing in 1963 vertelde Meitner hoe ongebruikelijk het was als vrouw colleges aan de universiteit te volgen.<ref name=":12" /> Geïnspireerd door hoogleraar [[Ludwig Boltzmann]], een van de meest vooraanstaande natuurkundigen van dat moment, besloot Meitner zich na haar eerste jaar volledig op natuurkunde te richten. Boltzmann stimuleerde Meitner vanwege haar grote talent.<ref name=":12" /> Hij was getrouwd met de wis- en natuurkundelerares Henriette von Aigentler die met zeer veel moeite en met hulp van Boltzmann lessen op de universiteit had mogen volgen. Voor hem betekende vrouw zijn dus niet per se dat ze niet logisch kon denken, hetgeen bij andere wetenschappers lange tijd een gangbare gedachtegang was.<ref name=":22" /> Meitner [[Wetenschappelijke promotie|promoveerde]] op 1 februari 1906 [[Cum laude|summa cum laude]] bij [[Franz-Serafin Exner|Franz Serafin Exner]] met een [[dissertatie]] over warmtegeleiding in niet-homogene media.<ref name="California2" /> Ze was hiermee de tweede vrouw die aan die universiteit promoveerde in de natuurkunde. Als vrouwelijke onderzoeker kreeg ze daarna nauwelijks werk. Uiteindelijk schreef ze [[Marie Curie]] aan, maar die bleek geen positie vrij te hebben voor Meitner.<ref name="Ruth22" />

Om geld te verdienen besloot ze weer Franse les te gaan geven op een middelbare school. Na de zelfmoord van Boltzmann werd ze de assistent van [[Stefan Meyer]], die Boltzmanns werk waarnam.<ref name="California2" /> Ze werkte een jaar voor Meyer, waarin ze veel leerde over [[kernfysica]]. Ze publiceerde een aantal wetenschappelijke artikelen over radioactiviteit: "''Über Absorption von α- und β-Strahlen''" (Over de absorptie van [[Alfastraling|alpha]]- en [[betastraling]]) en "''Über die Zerstreuung von α-Strahlen''" (Over de [[Verstrooiing (natuurkunde)|verstrooiing]] van alphastraling).<ref name="Apotheker2" />

In Wenen leken er geen verdere carrièremogelijkheden te zijn en na een ontmoeting met de [[natuurkundige]] [[Max Planck]], hoogleraar aan de [[Humboldtuniversiteit|Humboldtuniversiteit van Berlijn]], besloot ze de mogelijkheden te beproeven om in [[Berlijn]] een positie te verwerven. Haar plan was om daar één of enkele semesters te blijven.<ref name="Apotheker2" /> Planck stond haar als tweede vrouw toe zijn colleges over theoretische fysica bij te wonen, die alleen voor mannelijke studenten toegankelijk waren. Deze uitzondering had ze te danken aan haar scherpe geest. De eerste vrouw die Planck had toegelaten was de eveneens briljante denker [[Elsa Neumann]].<ref name="Ruth12" /> Aan de universiteit in Berlijn maakte ze kennis met Otto Hahn. Het was het begin van een langdurige samenwerking.

=== Wetenschappelijke carrière ===
[[Bestand:Solvay1933Large.jpg|miniatuur|[[Internationaal Instituut voor Fysica en Chemie|Solvay Conferentie]] voor chemie en fysica 1933, met o.a. [[Marie Curie|Curie]]]]
[[Bestand:Lise_Meitner_(1878-1968)_with_Science_Talent_Search_finalists,_1946.jpg|miniatuur|Meitner met finalisten van een talentenjacht voor jonge wetenschappers, 1946]]
Het begin van de twintigste eeuw was de tijd van de grote ontdekkingen op het gebied van [[radioactiviteit]]. In de dertig jaar in Berlijn werkte Meitner intensief samen met Hahn, eerst bij het Chemisch Instituut van de [[Humboldtuniversiteit|Universiteit van Berlijn]] dat onder leiding stond van [[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]] en vanaf 1912 bij het pas opgerichte [[Max-Planck-Gesellschaft|Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie]] (KWI) in [[Berlin-Dahlem]].<ref name="Ruth32">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 9-11. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref> Het werken in Berlijn was voor Meitner niet eenvoudig om de enkele reden dat ze van het vrouwelijk geslacht was. Ze kreeg geen normale wetenschappelijke positie en men had de constructie opgezet haar als "gast" van Hahn, zonder salaris, te laten werken in een tot laboratorium omgebouwd deel van de kelder van het Chemisch Instituut, mits ze nooit de hoger gelegen etages van het gebouw betrad.<ref name="Apotheker2" /> Om van een toilet gebruik te kunnen maken moest ze naar een nabijgelegen café gaan.<ref name="Hitler2">{{en}} {{Citeer boek |titel=Hitler's scientists: Science, War and the Devil's Pact |achternaam=Cornwell |voornaam=John |url=https://archive.org/details/isbn_9780142004807 |taal= |uitgever=Penguin Books Ltd |plaats= |datum=2004 |pagina's=pp. 69-74 |ISBN=978-0140296860}}</ref> Ze leefde in deze periode van een toelage van haar ouders.<ref name=":02" />

Hahn en Meitner waren leeftijdsgenoten<ref name=":02" /> en vulden elkaar goed aan: terwijl Hahn meer intuïtief werkte, was Meitner de analyticus van de twee.<ref name="Apotheker2" /> Hun laboratorium in de kelder van het Chemisch Instituut raakte snel radioactief en de partners hadden vaak last van duizeligheid en misselijkheid.<ref name="Apotheker2" /> Een jaar later werden ook vrouwen toegelaten tot de universiteit en mocht Meitner vrijelijk het gebouw betreden.

In 1913 kreeg Meitner een vaste positie bij het mede door Emil Fischer nieuw opgerichte [[Kaiser-Wilhelm-Institut]].<ref name="Ruth22" /> Dezelfde Fischer die haar in 1907 slechts als gast tolereerde, steunde haar steeds meer, totdat ze in 1916 hetzelfde loon als Hahn betaald kreeg.<ref name="Ruth32" /> In 1914 kreeg ze een aanbod uit Praag, een lage academische positie met vooruitzicht op een betere betrekking, waardoor ze in Berlijn een positie met meer prestige kreeg, en een verdubbeld salaris.<ref>{{en}} {{Citeer boek |titel=Lise Meitner: A Life in Physics |achternaam=Sime |voornaam=Ruth Lewin |url=https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime |uitgever=University of California Press |datum=1997 |pagina's=p. 52}}</ref>

Ze onderbrak haar werkzaamheden in 1915 om tijdens de Eerste Wereldoorlog te werken als verpleegster en röntgentechnicus in het Oostenrijkse leger en diende aan het Poolse en Italiaanse front.<ref name="NTvN"/> In 1916 keerde ze terug naar Berlijn. Otto Hahn diende tijdens de hele oorlog als soldaat en was slechts af en toe aan het werk in het laboratorium.<ref name="WOI3">{{Citeer boek |titel=Lise Meitner: A Life in Physics |achternaam=Sime |voornaam=Ruth Lewin |url=https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime |uitgever=University of California Press |datum=1997 |pagina's=pp. 59-62}}</ref> 

In 1918 wisten Hahn en Meitner als eersten een [[isotoop]] met een lange halfwaardetijd van het chemische element [[protactinium]] ({{IsotoopAZ|Pa|A=231}}) te isoleren en in 1921 het isotoop uranium-Z ({{IsotoopAZ|U|A=234}}) als vervalproduct van {{IsotoopAZ|U|A=238}}. Hoewel Lise Meitner bijna al het werk had gedaan voor de ontdekking van {{IsotoopAZ|Pa|A=231}}, werd Hahn de eerste auteur genoemd van het artikel dat ze erover publiceerden;<ref name="WOI22">{{Citeer boek |titel=Lise Meitner: A Life in Physics |achternaam=Sime |voornaam=Ruth Lewin |url=https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime |uitgever=University of California Press |datum=1997 |pagina's=p. 70}}</ref> het leek of hij haar als assistent beschouwde. Voor deze ontdekking werd ze in 1924 onderscheiden met een zilveren [[Leibniz-medaille]] van de [[Pruisische Academie van Wetenschappen]].<ref>{{de}}{{Citeer web |url=http://www.hu-berlin.de/ueberblick/geschichte/wissenschaftlerinnen/meitner |titel=Lise Meitner: Physikerin und erste außerdordentliche Professorin |datum= |bezochtdatum=4 januari 2014 |uitgever= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20140104204249/http://www.hu-berlin.de/ueberblick/geschichte/wissenschaftlerinnen/meitner |archiefdatum=2014-01-04}}</ref> Ook kreeg Meitner in 1917 haar eigen afdeling in het Kaiser-Wilhelm-Institut, de ''Physikalisch-radioaktive Abteilung'', en mocht ze zelf haar personeelsbeleid en financiën regelen.<ref name="Ruth32" /> Hiermee verdiende ze ook genoeg om haar studentenkamer te verlaten en een huis voor zichzelf te betrekken. Hoewel ze nu haar eigen afdeling had, bleef ze haar dagelijks contact met Hahn onderhouden.<ref name="Apotheker2" />

=== Hoogleraarschap ===
[[Bestand:Otto_Hahn_und_Lise_Meitner.jpg|miniatuur|Lise Meitner en Otto Hahn in hun laboratorium in het Kaiser-Wilhelm Institut für Chemie, Berlijn, 1913. Ze heeft een [[rekenliniaal]] in de hand.]]
In 1919 kreeg Meitner het recht om de titel "Professor" te voeren,<ref name="Ruth32" /> haar bevoegdheid tot het geven van academisch onderwijs ([[habilitatie]]) behaalde ze in oktober 1922 met het ''Habilitationsschrift'' "Die Bedeutung der Radioaktivität für kosmische Prozesse" (De betekenis van radioactiviteit voor kosmische processen), en daarmee het recht om colleges te geven aan een Duitse universiteit over radioactiviteit. Deze stap op de academische ladder was pas in 1920 opengesteld voor vrouwen.<ref name="Ruth32" /> Ook in 1922 ontdekte ze het verschijnsel van een stralingsloze overgang in een [[Aangeslagen toestand|aangeslagen]] [[atoom]], later het [[Augereffect]] genoemd naar een mannelijke wetenschapper, [[Pierre Auger]], die hier in 1923 een artikel over publiceerde.<ref>{{fr}} Auger, P. (1923) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3130n.image.f187.langFR Sur les rayons β secondaires produits dans un gaz par des rayons X], ''C.R.A.S.'' '''177''', pp. 169–171. [https://web.archive.org/web/20230408230243/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3130n.image.f187.langFR Gearchiveerd] op 8 april 2023.</ref><ref>Het is niet duidelijk waarom het niet naar Meitner is vernoemd; in de Engelstalige versie van Wikipedia wordt terecht gesproken van het Auger-Meitner-effect.</ref> In 1926 werd Meitner de eerste vrouw in Duitsland die officieel werd benoemd tot [[buitengewoon hoogleraar]] aan de Universiteit van Berlijn – wel tegen een sterk gereduceerd salaris en zonder eigen laboratorium.<ref>{{Citeer boek |titel=Canon van de Natuurkunde |achternaam=Lang |voornaam=Herman de |medeauteurs=Vincent Icke, e.a |taal=nl |uitgever=Veen magazines |datum=2009 |pagina's=p. 212}}</ref> Meitner begon een onderzoek naar de eigenschappen van [[Gammastraling|gamma]]- en [[bètastraling]], waarbij ze correct aannam dat de deeltjes van de bètastraling [[elektron]]en waren, afkomstig uit een  [[atoomkern]].<ref name="WofS2">{{en}} {{Citeer boek |titel=Women of Science: Righting the record |achternaam=Kass-Simon |voornaam=G. |medeauteurs=Farnes, Patricia |taal= |uitgever=Indiana University Press |plaats= |datum=1990 |pagina's=pp. 193-195, 213 |ISBN=978-0253208132}}</ref> Hahn bleef aan bij de faculteit scheikunde.<ref name="AtoZ2">{{en}} {{Citeer boek |titel=A to Z of Women in Science and Math |url=https://archive.org/details/tozofwomeninscie0000youn |achternaam=Yount |voornaam=Lisa |medeauteurs= |uitgever=Infobase Publishing |plaats=New York |datum=2008 |pagina's=pp. 204-206 |ISBN=978-0816066957}}</ref> Een lange reeks experimenten door [[Charles Drummond Ellis]] en Lise Meitner leidde in 1930 tot de [[hypothese]] van het bestaan van het [[neutrino]]. Ander pionierswerk op het gebied van radioactiviteit behelsde de ontdekking van [[Paarproductie|positron-elektron paren]], haar werk over kunstmatige kernreacties en haar massabepalingen van [[neutron]]en.<ref name="Ruth42">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 12-13. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref> [[Albert Einstein]] noemde haar in deze periode vaak "onze Marie Curie".<ref name="Ruth42" />

=== Zoektocht naar transuranen ===
Meitner hernieuwde de samenwerking met Otto Hahn in 1934 nadat de Italiaanse natuurkundige [[Enrico Fermi]] over [[transuraan element|transuranen]] had gepubliceerd. Door elementen met langzame neutronen te bombarderen had hij met zijn groep elementen geproduceerd met een hoger [[Atoomnummer|atoomgetal]], waarbij steeds een β-deeltje (een elektron) werd uitgezonden. Fermi veronderstelde dat hij door [[uranium]] te bombarderen met neutronen, elementen geproduceerd had met een atoomgetal groter dan 92.<ref name="AtoZ" />

Er waren twee aannames binnen de natuurkunde en scheikunde die leidden tot een verkeerde conclusie uit de experimenten. De eerste was dat de kern zich gedroeg als een stabiele vloeistofdruppel, en slechts in stappen van een of twee atoomgetallen kon veranderen. De andere aanname was dat de transuranen zich zouden gedragen als [[Overgangsmetaal|overgangsmetalen]]. Aangezien de producten van kernsplijting, die hier eigenlijk plaatsvond, overgangsmetalen waren, dachten ze transuranen gevonden te hebben. In de jaren die hierop volgden, publiceerden Hahn en Meitner veelvuldig over de transuranen die zij dachten te hebben gemaakt. Meitner kon geen theoretische verklaring geven van de "ontdekking" van de transuranen.<ref name="Lecture" />

=== Vlucht uit Nazi-Duitsland ===
Door het opkomende [[nationaalsocialisme]] in Duitsland ondervond Meitner steeds meer moeilijkheden om in vrijheid aan de universiteit te werken.<ref name="Age" /> Dat had ermee te maken dat het [[Nazi-Duitsland|nazi-regime]] mensen die van Joodse afkomst waren als minderwaardig zag en als doel had hen uit de maatschappij te verdringen en [[Joods vraagstuk|te vernietigen]]. Vele Joodse onderzoekers, zoals [[Fritz Haber]], [[Leó Szilárd]] en Meitner's neef [[Otto Frisch]], werden gedwongen hun positie op te geven en besloten het land te verlaten. Hoewel Meitner haar positie als hoogleraar in 1933 kwijtraakte, besloot ze aanvankelijk in Duitsland te blijven.<ref name="Hitler2" /> Vier dingen beschermden haar tegen de anti-Joodse wetgeving die in 1935 werden afgekondigd met de [[Rassenwetten van Neurenberg]]: haar Oostenrijkse nationaliteit, het feit dat het [[Max-Planck-Gesellschaft|Kaiser-Wilhelm-Institut]] geen overheidsinstantie was, haar vriendschap met vooraanstaande onderzoekers, zoals Max Planck en Otto Hahn, en het feit dat ze een vooraanstaand onderzoeker was.<ref name="Hitler2" /><ref name="Ruth6">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 15-17. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref>

Niettemin kon haar beschermde status haar niet geheel vrijwaren van het publieke lot dat Joden moesten ondergaan. Ze werd gedwongen de gele [[Jodenster]] te dragen en ze was regelmatig doelwit van grove opmerkingen en fysiek geweld. Na de annexatie (''[[Anschluss]]'') van Oostenrijk in maart 1938 door Duitsland besloot ook Meitner te vluchten voor het [[nazi]]regime. Haar Oostenrijkse paspoort was door het naziregime ongeldig gemaakt, en het was haar verboden meer dan tien [[Reichsmark|rijksmark]] op zak te hebben. Hahn gaf Meitner zijn moeders diamanten ring mee op haar vlucht, zodat ze een grenswachter zou kunnen omkopen.<ref name=":0">Sutton, Mike (5 november 2018). "[https://www.chemistryworld.com/features/hahn-meitner-and-the-discovery-of-nuclear-fission/3009604.article Hahn, Meitner and the discovery of nuclear fission]". ''Chemistry World''. Royal Society of Chemistry.</ref> Ze gebruikte die uiteindelijk niet: met de hulp van de Nederlandse fysici [[Dirk Coster (natuurkundige)|Dirk Coster]], [[Peter Debye]] en [[Adriaan Fokker]] wist ze op 13 juli ternauwernood Nederland te bereiken, vanwaar ze via Denemarken doorreisde naar Zweden.<ref name="Apotheker">{{en}} {{Citeer boek |titel=European Women in Chemistry |achternaam=Apotheker |voornaam=Jan |auteurlink= |medeauteurs=Sarkadi, Livia Simon |URL= |taal= |uitgever=Wiley-VCH Verlag & Co. KGaA |plaats=Weinheim, Duitsland |datum=2011 |pagina's=pp. 69-74 |ISBN=9783527636457 |NUR= |bezochtdatum=}}</ref> Fokker en Coster waren in de weken ervoor bezig geweest om geld te verzamelen om Meitner een positie aan te kunnen bieden aan de [[Rijksuniversiteit Groningen]], waar buitenlanders geen betaalde functie mochten hebben. Hoewel ze slechts een vijfde van het gewenste bedrag bijeen hadden verzameld, besloten ze haar uit Duitsland te halen met toestemming van de Nederlandse overheid.<ref name="Age">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| datum = 2006
| titel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = pp. 168-172
}}</ref> Voor een vakantie in Nederland was geen visum verplicht.<ref name="AtoZ" /> Om de schijn te wekken van een vakantie, was ze zeer licht bepakt: wat kleren, de tien rijksmark, en de diamanten ring.<ref name="escape">{{en}} {{Citeer boek|titel=Lise Meitner: A Life in Physics|url=https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime|voornaam=Ruth Lewin|achternaam=Sime|uitgever=University of California Press|datum=1997|pagina's=pp. 203-204}}</ref> Die laatste zou ze uiteindelijk aan de verloofde van haar neefje doorgeven.<ref name=":0" />

Door haar vlucht uit Duitsland kon ze de doorslaggevende metingen die het bestaan van kernsplijting aantoonden niet bijwonen.<ref name=":02" /> In Denemarken werkte ze korte tijd samen met [[Niels Bohr]], maar besloot een aanbod uit [[Stockholm]] aan te nemen. Eind augustus vertrok ze naar Gothenburg in Zweden, waar haar vriendin en collega Eva von Bahr haar opving.<ref name="Age" /><ref name="NTvN">{{Citeer tijdschrift |auteur=Hugo van Dam |titel=Terug in de tijd: Lisa Meitner |tijdschrift=NTvN |datum=Augustus 2024 |pagina=33-35}}</ref> Op het Nobel-instituut van [[Manne Siegbahn]] in Stockholm zette Meitner – met de weinige middelen die ze tot haar beschikking had – haar onderzoekswerk op het gebied van de kernfysica voort. Van Siegbahn kreeg ze weinig ondersteuning wegens diens vooroordelen over vrouwen in de wetenschap.<ref name="Apotheker" />

=== Ontdekking van de kernsplijting ===
[[Bestand:Nuclear fission.svg|thumb|Een {{IsotoopAZ|U|A=235}}-kern slokt een neutron op, zodat even een aangeslagen uranium-236-kern ontstaat met extra energie: de bindingsenergie van het neutron en zijn bewegingsenergie. Deze kern splijt met als resultaat snelle kernen van lichtere elementen, drie losse neutronen en [[gammastraling|gammastralen]] (niet aangegeven).]]
[[Bestand:Nuclear Fission Experimental Apparatus 1938 - Deutsches Museum - Munich.jpg|thumb|Reconstructie van de proefopstelling waarmee kernsplijting werd ontdekt, [[Deutsches Museum]], München, met zeven [[elektronenbuis|elektronenbuizen]] op tafel en Pertrix [[Batterij (elektrisch)|batterijen op de onderplank]].]]
De doorbraak kwam in 1938 in het Parijse laboratorium van [[Irène Joliot-Curie]], die na een bombardement met neutronen een element vond met eigenschappen die ze niet kon verklaren. Hahn en Strassmann dachten dat het een isotoop van [[radium]] was.<ref name="Lecture" /> Meitner, die na haar vlucht een bijdrage bleef leveren aan het onderzoek aan de transuranen door een intensieve briefwisseling,<ref name="Ruth8">{{en}} Sime, Ruth Lewin [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf From exceptional prominence to prominent exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry], 2005, pp. 23-24. [https://web.archive.org/web/20230322223641/https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Gearchiveerd] op 22 maart 2023.</ref> kon het ontstaan van dit element niet verklaren. In november 1938, tijdens een clandestiene, geheime ontmoeting in [[Kopenhagen]], bespraken Meitner en Hahn de vorderingen op het Berlijnse laboratorium.<ref>{{de}} {{Citeer nieuws|title=Klaglos im Keller|url=https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-8926831.html|work = [[Der Spiegel]]| accessdate=3 januari 2014}}</ref> Ze drong erop aan dat Hahn en Strassmann de resultaten uit [[Parijs]] verifieerden.<ref name="Lecture" /> Hahn hield deze correspondentie en ontmoeting geheim omdat Meitner van Joodse afkomst was, wat hem in de problemen zou kunnen brengen, hij beweerde dat Strassman en hij hun onderzoek alleen deden.<ref name="Ruth8" /> Hahn en Strassmann begonnen onmiddellijk na terugkomst uit Kopenhagen de gesuggereerde experimenten uit te voeren.

De kerstvakantie van 1938 bracht Meitner door in de Zweedse stad [[Kungälv (stad)|Kungälv]] waar ook haar uit Kopenhagen overgekomen neef [[Otto Frisch]] aanwezig was.<ref name="AtoZ" /> Kort daarvoor had ze bericht uit Berlijn ontvangen. In het schrijven maakte Hahn melding van het feit dat hij en Strassmann tijdens het bombarderen van uraniumkernen met langzame neutronen het lichtere element [[barium]], met atoomnummer 56, hadden geproduceerd als een van de bijproducten, een resultaat dat hij echter niet kon verklaren, mede omdat het uiteenvallen van een atoomkern op theoretische gronden als ondenkbaar werd beschouwd.

Op basis van het druppelmodel van onder meer [[Niels Bohr]] concludeerden Meitner en Frisch dat de kern zo heftig verstoord wordt door het invallende neutron dat de oorspronkelijke druppel splijt in twee kleinere druppels.<ref>{{nl}} {{Citeer boek
| achternaam = Peruzzi
| voornaam = Giulio
| datum = 2007
| titel = Wetenschappelijke biografie Niels Bohr – van kwantumsprong tot 'big science'
| uitgever = Veen Magazines
| plaats = Amsterdam
| ISBN = 978-90-76988-96-2
| pagina's = p. 238
}}</ref> Zo werden zij de eersten die verklaarden hoe een atoomkern kon splijten: uraniumkernen vielen uiteen in [[barium]] en [[Krypton (element)|krypton]] waarbij diverse neutronen vrijkwamen met veel energie. In latere formulevorm:
* {{IsotoopAZ|U|Z=92|A=235}} + 1 neutron <math>\rightarrow</math> 2 neutronen + {{IsotoopAZ|Kr|Z=36|A=92}} + {{IsotoopAZ|Ba|Z=56|A=142}} + ''E'' (energie), of
* {{IsotoopAZ|U|Z=92|A=235}} + 1 neutron <math>\rightarrow</math> 3 neutronen + {{IsotoopAZ|Kr|Z=36|A=90}} + {{IsotoopAZ|Ba|Z=56|A=143}} + ''E''.

Ook werd duidelijk dat er geen natuurlijke stabiele atomen kunnen bestaan met een groter [[atoomnummer]] dan 92 (uranium): de elektrische afstoting van de vele [[proton (deeltje)|protonen]] overwint daar de [[sterke kernkracht]], die de andere kernen bijeenhoudt.

Meitner begreep als eerste dat de kleine hoeveelheid verloren massa was omgezet in de grote kinetische energie van de vervalproducten, volgens Einsteins vergelijking voor de [[massa-energierelatie]] E = m c<sup>2</sup>. Frisch gebruikte de term "splijting" (''fission'') voor dit proces. Hiermee was het principe van kernsplijting ontdekt. Omdat Meitner de formule voor de bindingsenergie volgens het druppelmodel kende berekende ze dat de totale energie die bij kernsplijting vrij moest komen ongeveer 200 MeV was, een opmerkelijk nauwkeurig resultaat.<ref name="NTvN"/>

Toen [[Ida Noddack]] in 1934, na de experimenten van Fermi te hebben bestudeerd, voor het eerst met het (theoretisch niet onderbouwde) idee kwam van kernsplijting, werd dit door Hahn en Meitner sceptisch en zelfs vijandig ontvangen, deels vanwege de ophef nadat ze de ontdekking van het element [[Technetium|masurium]] opeiste.<ref>{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 373
}}</ref> Vanwege de politieke situatie in nazi-Duitsland wilde Hahn niet samen met Meitner publiceren. Daarom publiceerden ze hun resultaten afzonderlijk.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Wissen Macht Geschlecht Ein ABC der transnationalen Zeitgeschichte - Lise Meitner |auteur=Ruth Lewin Sime |url=https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |taal=en |uitgever=Max Planck Institute for the History of Science, Berlijn |datum=2016 |pagina=pp 67-70 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240406205549/https://www.mprl-series.mpg.de/media/proceedings/9/Proceedings9.pdf |archiefdatum=2024-04-06}}</ref> Hahns artikel in het Duitse ''Die Naturwissenschaften'' (6 januari) beschreef het experiment en het vinden van barium als bijproduct. Het artikel van Meitner en Frisch getiteld ''"Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction"'' beschreef de fysica achter het fenomeen van [[kernsplijting]],<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch, (1939) [https://www.nature.com/nature/journal/v143/n3615/pdf/143239a0.pdf Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction], ''Nature'' '''142''', pp. 239-240</ref> uitgebreid met het artikel ''"Products of Fission of the Uranium Nucleus"'' (''[[Nature]]'', 18 maart 1939).<ref>{{en}} Meitner, L. & O.R. Frisch (1939). [https://www.nature.com/nature/journal/v143/n3620/pdf/143471a0.pdf "Products of the Fission of the Uranium Nucleus"] ''Nature'' '''143''', pp. 471-472.</ref> Het was pas na deze twee publicaties dat Hahn en Strassman een volgende serie experimenten begonnen, waarin onder andere haar voorspellingen van de aanwezigheid van [[Krypton (element)|krypton]] als splijtingsproduct werden geverifieerd, en het daaropvolgende verval in [[rubidium]], [[strontium]] en [[yttrium]].<ref name="Age2">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| datum = 2006
| titel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = p. 213
}}</ref> Ook hier werd Meitner's naam niet genoemd als deelnemend wetenschapper.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Meitners naam nog zelden genoemd in verband met het experimenteel onderzoek, hoewel ze zelfs vanuit Zweden het onderzoek stuurde door middel van een intensieve briefwisseling met Hahn en een geheime ontmoeting, en ze in de vier voorgaande jaren deel uitmaakte van het onderzoeksteam dat de natuurkundige experimenten voorbereidde.<ref name="Apotheker" /> Meitner was voor die tijd zeer goed bevriend met Hahn, ze was peetmoeder van zijn zoon. Hun  vriendschap is echter door haar afgebroken, vermoedelijk vanwege het wetenschappelijke bedrog van Hahn.<ref name=":1" /> 

De miskenning van Hahn over de bijdragen van Meitner komt duidelijk tot uiting door zijn opmerkingen gedurende zijn detentie in Engeland na de Tweede Wereldoorlog, samen met negen andere Duitse geleerden. Hun gespreken werden afgeluisterd en, na bijna 50 jaar staatsgeheim te zijn geweest, gepubliceerd in ''The Farm Hall Transcripts''.<ref>Operation Epsilon: The Farm Hall Transcripts (IOP 1993)</ref> 

=== Latere carrière ===
[[Bestand:Lise Meitner (1878-1968), standing at meeting with Arthur H. Compton and Katherine Cornell (3322794666).jpg|thumb|Lise Meitner met natuurkundige [[Arthur H. Compton]] en actrice Katherine Cornell]]
[[Bestand:Chemist Lise Meitner with students.jpg|thumb|Lise Meitner met studenten, USA]]
Vóór de Tweede Wereldoorlog uitbrak werd haar een positie aan het [[Cavendish-laboratorium]] in [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]] aangeboden. Het aannemen hiervan stelde ze echter uit vanwege de belofte dat ze in Stockholm een assistent zou krijgen en omdat haar paspoortaanvraag niet werd beantwoord. Ze wilde geen tweede keer op illegale wijze immigreren.<ref name="Sime2">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 280
}}</ref> In 1943 werd ze gevraagd mee te werken aan het Amerikaanse [[Manhattanproject (operatie)|Manhattanproject]], maar als overtuigd [[pacifist]] weigerde Meitner bij te dragen aan een atoombom.<ref name="Sime3">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 305
}}</ref> Desondanks werd ze regelmatig benaderd door inlichtingenofficieren van Groot-Brittannië en de [[Verenigde Staten]] om informatie te verkrijgen over het lopende kernwapenonderzoek in Duitsland, waarvan zij op de hoogte zou kunnen zijn vanwege haar correspondentie met Otto Hahn. Meitner wist niets van de vorderingen van de ontwikkeling van de atoombom tot het bombardement op [[Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki|Hiroshima]]. In een interview kort hierna verklaarde ze:<ref>{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = L'Annunziata
| voornaam = Michael F.
| datum = 2007
| titel = Radioactivity: Introduction and History
| url = https://archive.org/details/radioactivityint0000lann
| uitgever = Elsevier Science
| plaats = 
| ISBN = 978-0444527158
| pagina's = p. 229
| taal = 
}}</ref>

{{cquote|You must not blame us scientists for the uses to which war technicians have put our discoveries (...) My hope is that the atomic bomb will make humanity realize that we must, once and for all, finish with war. <br /><br />
<small> (U moet ons onderzoekers niet de schuld geven van het gebruik van onze ontdekkingen door militaire technici (...) Ik hoop dat door de atoombom de mensheid beseft dat we, eens en voor altijd, moeten ophouden met oorlog voeren).</small>}}
Na de oorlog weigerde ze terug te keren naar Duitsland, verbitterd over het beeld dat ze had dat vooraanstaande Duitse wetenschappers, zoals Planck, [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] en [[Max von Laue|Von Laue]] voor en tijdens de oorlog meer oog hadden voor hun eigen wetenschappelijke carrière dan voor de rechten van hun Joodse collega's.<ref name="Age3">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| datum = 2006
| titel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = p. xv
}}</ref> Ook een persoonlijk verzoek van Hahn en Strassmann om te helpen bij de wederopbouw van het Kaiser Wilhelm Instituut in [[Mainz]] legde ze naast zich neer. Hier werd haar de volledige natuurkunde-afdeling aangeboden.<ref name="Apotheker" /> Pas in 1948 betrad ze voor het eerst weer Duitse grond, om een herinneringsceremonie bij te wonen voor Max Planck.<ref name="Apotheker" />

[[Karl Herzfeld]] bood haar voor het winterseizoen 1945-1946 een gasthoogleraarschap aan op de [[Katholieke Universiteit van Amerika]], dat ze accepteerde. Ze kreeg tijdens haar verblijf in de [[Verenigde Staten]] verschillende aanbiedingen tot hoogleraarschappen, maar besloot terug te keren naar Zweden.<ref name="Apotheker" /> Hoewel haar rol in de technische ontwikkeling marginaal was, werd ze na de oorlog in de Amerikaanse pers neergezet als de "Joodse moeder van de atoombom" en als de gevluchte Joodse die het geheim van de atoombom onder de neus van [[Adolf Hitler]] had weggegrist. Ze werd zelfs gevraagd mee te spelen in een speelfilm, maar dat weigerde ze resoluut. "Liever loop ik naakt over Broadway", zei ze tegen Otto Frisch. In het jaar dat ze in de Verenigde Staten verbleef, werd ze uitgeroepen tot "Woman of the Year".<ref name="RSC2" />

In 1947 werd ze benoemd tot hoogleraar aan de [[Universiteit van Stockholm]], kreeg assistentes en een degelijk inkomen.<ref name="Apotheker" /> In 1949 werd ze Zweeds staatsburger en een paar jaar later besloot ze op 75-jarige leeftijd met pensioen te gaan.<ref>{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| datum = 2006
| titel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| uitgever = Birkhauser Boston Inc
| pagina's = p. 264
}}</ref>

Om in de buurt van haar neef [[Otto Frisch]] te wonen, die ook fysicus werd, vestigde Meitner zich in 1960 in het [[Verenigd Koninkrijk]], waar ze in 1968 te [[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]] overleed – kort voor haar 90ste verjaardag. De tekst van Otto Frisch op haar grafsteen luidt:<ref>{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 380
}}</ref>

{{cquote|A scientist who never lost her humanity<br /><br /><small>(Een onderzoeker die haar menselijkheid nooit verloor)</small>}}

== Privéleven ==
Lise Meitner keek terug op haar jeugd in Wenen als een uitermate stimulerende omgeving en was dankbaar voor de ongelooflijke goedheid van haar ouders. Haar ouders vonden studeren zeer belangrijk.<ref name=":02" /> Hoewel Leopoldtstad een grotendeels Joods district was, speelde geloof geen grote rol in haar opvoeding. Otto Frisch geloofde later stellig dat alle kinderen uit het gezin protestants opgevoed waren en allemaal waren gedoopt. Idealisme was belangrijk in het gezin; haar vader was een gepassioneerd [[politicus]]. Zo deed ze tijdens haar opleiding Frans aan vrijwilligerswerk, en daarnaast gaf ze ook nog bijles om geld te vergaren voor de opleiding van haar zus Auguste tot concertpianiste, de latere moeder van Otto. Tijdens haar privélessen als voorbereiding op de Matura (eindexamen), plaagden haar zussen en broertjes haar met haar nijverheid: "Je gaat het niet halen: net liep je door de kamer zonder studieboek."<ref name="California2" />

Haar persoonlijkheid werd vaak omschreven als verlegen wanneer ze niet met natuurkunde bezig was.<ref name="wapost2" /> Desondanks kon ze zeer makkelijk vrienden maken. Zo had ze een innige vriendschap met Otto Hahn en zijn vrouw Edith, en ze brachten vaak samen het weekend door. Ze was de peetmoeder van zowel hun zoon als hun kleinzoon, en ze noemde Hahn ''collegabroer''. Hun vriendschap maakte de verdraaiing van het verhaal door Hahn over de ontdekking van kernsplijting, en het niet corrigeren hiervan na de oorlog, extra pijnlijk.<ref name="Lecture">{{en}} College gegeven door Ruth Lewin Sime op 27 februari 2007 [https://www.youtube.com/watch?v=RRDQhBFhuiE Overlooked Achievement: The Life of Lise Meitner]. National Science Foundation. [https://web.archive.org/web/20230905234939/https://www.youtube.com/watch?v=RRDQhBFhuiE Gearchiveerd] op 5 september 2023.</ref> Hoezeer ze haar Weense afkomst waardeerde, bleek uit het feit dat ze pas de Zweedse nationaliteit aanvroeg toen het mogelijk werd haar Oostenrijkse paspoort te behouden.<ref name="California2" />

== Erkenning ==
[[Bestand:Berliner Gedenktafel Hessische Str 1 (Mitte) Lise Meitner.jpg|thumb|Gedenksteen "Berliner Gedenktafel Lise Meitner Kernphysikerin", Hessische Straße 1, [[Berlin-Mitte]], foto 2013.]]
Hahn ontving de Nobelprijs voor de Scheikunde van 1944 (uitgereikt in 1945), terwijl Meitner door het Nobelcomité werd genegeerd,<ref name="Nobel">{{en}}{{Citeer web| title = The Nobel Prize in Chemistry 1944| url = https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|publisher = ''Chemistry Heritage''|accessdate =3 januari 2014}}</ref> mede omdat Hahn haar rol in het ontdekkingsproces minimaliseerde na haar gedwongen vlucht uit Duitsland. Hij verdedigde zich door te beweren dat de ontdekking van kernsplijting had plaatsgevonden na de gedwongen vlucht van Meitner en geheel was te danken aan het chemisch onderzoek van hem en Strassmann. Hij gaf haar een deel van het prijzengeld, maar maakte dit niet openbaar.<ref name="RSC2" />

Het Nobelcomité was in de veronderstelling dat Bohr de eerste was die een theoretische verklaring voor kernsplijting had gegeven. De brief van Bohr, waarin hij stelde dat dit niet zo was, kwam te laat aan voor de Nobelprijs van 1944. Waarom het Nobelcomité in de jaren daarna zijn beslissing niet herzien heeft, blijft onduidelijk. Mogelijk speelden persoonlijke redenen een rol. Door de jaren heen is Meitner minstens 46 keer genomineerd voor een Nobelprijs, zowel voor scheikunde, als voor natuurkunde. Een aantal keren samen met Otto Hahn, een paar keer samen met Otto Frisch, en ook is ze genomineerd voor een ongedeelde Nobelprijs. Onder de nominatoren zaten [[James Franck]] en Max Planck.<ref name="Hitler2" /><ref>{{Citeer web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6097|title=Nomination Database|accessdate=1 november 2014|publisher=Official website of the Nobel Prize}}</ref><ref name="injustice">{{en}} Crawford, E., Sime, R.L., Walker, M., (1996). [https://web.archive.org/web/20070621142735/http://www.vanderbilt.edu/AnS/physics/brau/H182/Hahn%20reading/Wartime.pdf A Nobel tale of wartime injustice], ''Nature'' '''382''', pp. 393-395</ref>

In 1966 werd Meitner's wetenschappelijke werk alsnog erkend toen zij samen met Hahn en Strassmann de [[Enrico Fermi-prijs]] kreeg.<ref>{{en}} US department of Energy: The Enrico Fermi Award. [https://science.energy.gov/fermi/award-laureates/ Award laureates]. [https://web.archive.org/web/20190404210242/https://science.energy.gov/fermi/award-laureates/ Gearchiveerd] op 4 april 2019.</ref> Verder ontving ze in 1949 (samen met Hahn) de [[Max Planck-medaille]]<ref>{{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [https://www.dpg-physik.de/auszeichnungen/dpg-preise/max-planck-medaille/preistraeger Preisträgerinnen und Preisträger Max Planck Medaille]. [https://web.archive.org/web/20231206141839/https://www.dpg-physik.de/auszeichnungen/dpg-preise/max-planck-medaille/preistraeger Gearchiveerd] op 6 december 2023.</ref> en in 1955 was ze de eerste winnaar van de ''Otto-Hahn-Preis für Chemie und Physik'', die ze deelde met [[Heinrich Otto Wieland|Heinrich Wieland]].<ref>{{de}} Deutsche Physikalische Gesellschaft [https://web.archive.org/web/20140103193007/http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger_oh.html Preisträger Otto Hahn Preis]</ref> In 1956 ontving ze de [[Pour le Mérite]], de hoogste Duitse orde voor wetenschappelijk werk.

Het prestigieuze [[Deutsches Museum]] heeft een tentoonstelling over de ontdekking van kernsplijting. Hierbij werd een werktafel met natuurkundige apparaten van Lise Meitner, gebruikt voor de ontdekking van kernsplijting, aangeduid als de werktafel van Otto Hahn, en Meitner zelf omschreven als zijn medewerker in plaats van collega. De tekst werd rond 1990 na protest aangepast.<ref name="Lecture" />

In 1945 werd ze tot buitenlands lid verkozen in de [[Kungliga Vetenskapsakademien|Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen]]; in 1951 werd dit omgezet in een normaal lidmaatschap.<ref>{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| pagina's = p. 359
}}</ref>

In 1997 werd het element [[meitnerium]], dat in 1982 was ontdekt door de groep van [[Peter Armbruster]] en [[Gottfried Münzenberg]], officieel naar haar genoemd door het [[IUPAC]].<ref name="RSC2" /><ref name="AtoZ">{{en}} {{Citeer boek
| achternaam = Yount
| voornaam = Lisa
| medeauteurs = 
| datum = 2008
| titel = A to Z of Women in Science and Math
| url = https://archive.org/details/tozofwomeninscie0000youn
| uitgever = Infobase Publishing
| plaats = New York
| pagina's = pp. 204-206
| ISBN = 978-0816066957
}}</ref> Ook zijn twee kraters, [[Meitner (maankrater)|Meitner]] op de [[Maan]] en [[Meitner (inslagkrater)|Meitner]] op [[Venus (planeet)|Venus]], naar haar genoemd.<ref>{{en}} International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) [https://planetarynames.wr.usgs.gov/nomenclature/SearchResults;jsessionid=6B233531BFDD9B1DF34B8BFAD210794D Gazetteer of Planetary Nomenclature]</ref>

Het niet verkrijgen van de Nobelprijs heeft tot een bewustwordingsproces gevoerd omdat haar uitsluiting werd opgevat als een typisch voorbeeld van een vrouw die in de schaduw van mannelijke collega's wordt gesteld, bij gelijke of betere prestaties. Daardoor groeide ze uit tot een [[feminisme|feministisch]] icoon.

== Publicaties (selectie) ==
In totaal heeft Meitner meer dan 150 publicaties geschreven,<ref>{{de}} Ausgewählte Literaturnachweise aus dem Bestand der Akademiebibliothek (incompleet). Lise Meitner: Physikin. (2002). Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften.([https://web.archive.org/web/20121114165528/http://bibliothek.bbaw.de/kataloge/literaturnachweise/meitner/literatur.pdf PDF])</ref> onder meer:
* {{aut|Meitner, L.}} (1906). Wärmeleitung in inhomogenen Körpern. ''Hölder in Komm'', Wenen. (Dissertatie)
* {{aut|Hahn, O, Meitner, L.}} (1918). Die Muttersubstanz des Actiniums, ein Neues Radioaktives Element von Langer Lebensdauer. ''Physikalische Zeitschrift'' '''19'''. pp.&nbsp;208–218. {{DOI|10.1002/bbpc.19180241107}}
* {{aut|Meitner, L.}} (1922) Die Bedeutung der Radioaktivität für kosmische Prozesse, Habilitationsschrift
* {{aut|Meitner, L.}} (1922). Über die Entstehung der β-Strahl-Spektren radioaktiver Substanzen. ''Zeitschrift für Physik'' '''9''', pp.&nbsp;131–144. {{DOI|10.1007/BF01326962}}
* {{aut|Meitner, L.}} (1923). Das beta-Strahlenspektrum von UX<sub>1</sub> und seine Deutung, ''Zeitschrift für Physik'' '''17''', pp.&nbsp;54–66. {{DOI|10.1007/BF01328663}}
* {{aut|Hahn, O. & Meitner, L.}} (1925). Die β-Strahlspektren von Radioactinium und seinen Zerfallsprodukten, ''Zeitschrift für Physik'' '''34''', pp.&nbsp;795–806. {{DOI|10.1007/BF01328526}}
* {{aut|Meitner, L.}} (1925). Die γ-Strahlung der Actiniumreihe und der Nachweis, daß die γ- Strahlen erst nach erfolgtem Atomzerfall emittiert werden, ''Zeitschrift für Physik'' '''34''', pp.&nbsp;807–818. {{DOI|10.1007/BF01328527}}
* {{aut|Meitner, L.}} (1928). Über den Aufbau des Atominnern. ''Die Naturwissenschaften'' '''15''', pp.&nbsp;369–378. {{DOI|10.1007/BF01504760}}
* {{Citeer boek
| achternaam = Meitner
| voornaam = Lise
| medeauteurs = Delbrück, M.
| datum = 1935
| titel = Der Aufbau der Atomkerne: natürliche und künstliche Kernumwandlungen.
| uitgever = J. Springer
| plaats = Berlijn
| ISBN = 978-3642649448
}}
* {{aut|Meitner, L. & Frisch, O.R.}} (1939). [https://www.nature.com/nature/journal/v143/n3615/pdf/143239a0.pdf Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction.] ''Nature'' '''143''', pp.&nbsp;239–240.
* {{aut|Meitner, L.}} (1960). The status of women in the professions. ''Physics Today'' '''13''', pp.&nbsp;16–21. {{DOI|10.1063/1.3057062}}

==Externe links==
* {{de}} [https://www.zeit.de/wissen/geschichte/2018-10/lise-meitner-physik-entdeckung-kernspaltung www.zeit.de David Rennert en Tanja Traxler: ''Ohne ihre Entdeckung hätte es die Atombombe nicht gegeben'' 27 oktober 2018]. Geraadpleegd op 25 november 2020.
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20191219175608/https://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0014%2FMTNR janus.lib.cam.ac.uk ''The Papers of Lise Meitner'', ''MTNR 1862–1979'', ''Churchill Archives Centre'']. Geraadpleegd op 25 november 2020.

== Bronvermelding ==
=== Secundaire literatuur ===
* {{Citeer boek
| achternaam = Lang
| voornaam = Herman de
| medeauteurs = Vincent Icke, e.a
| datum = 2009
| titel = Canon van de Natuurkunde
| uitgever = Veen magazines
| plaats = Diemen
| ISBN = 978-9085712350
| taal = nl
| pagina's = pp. 211-213
}}
* {{Citeer boek
| achternaam = Rife
| voornaam = Patricia
| datum = 2006
| titel = Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age
| uitgever = Birkhäuser Boston Inc
| plaats = Boston, Massachusetts
| ISBN = 978-0817645595
| taal = en
}}
* {{en}} {{Citeer encyclopedie
| achternaam = {{Aut|Rudavsky}}
| voornaam = Shari
| encyclopedie = Notable Twentieth-Century Scientists
| titel = Lise Meitner
| datum = 1995
| uitgever = Gale Research Inc
| locatie = Detroit
| isbn = 978-0810391819
}}
* {{Citeer boek
| achternaam = Sime
| voornaam = Ruth Lewin
| datum = 1997
| titel = Lise Meitner: A Life in Physics
| url = https://archive.org/details/lisemeitnerlifei0000sime
| uitgever = University of California Press
| plaats = Berkeley, California
| ISBN = 978-0520208605
| taal = en
}}

=== Referenties ===
{{References}}

{{Commonscat}}
{{Etalage|40469653|2014|02|14}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Meitner, Lise}}
[[Categorie:Hoogleraar aan de Humboldtuniversiteit te Berlijn]]
[[Categorie:Kernfysicus]]
[[Categorie:Oostenrijks Holocaustoverlevende]]
[[Categorie:Oostenrijks hoogleraar]]
[[Categorie:Oostenrijks natuurkundige]]
[[Categorie:Zweeds hoogleraar]]
[[Categorie:Zweeds natuurkundige]]