Brontekst bekijken van Karen Uhlenbeck

{{Infobox wetenschapper
| naam = Karen Uhlenbeck
| afbeelding = Uhlenbeck Karen 1982 (cropped).jpg
| onderschrift = Karen Uhlenbeck in 1982
| volledigenaam = Karen Keskulla Uhlenbeck
| geboorteplaats = [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] ([[Ohio (staat)|Ohio]])
| geboortedatum = [[24 augustus]] [[1942]]
| vakgebied = wiskunde
| nationaliteit = Amerikaanse
| almamater = [[Brandeis University]]<br>[[Universiteit van Michigan]]
| portaal = Wiskunde
}}

'''Karen Keskulla Uhlenbeck''' ([[Cleveland (Ohio)]], [[24 augustus]] [[1942]]) is een Amerikaanse [[Professor|hoogleraar]] en bekleedt de Sid W. Richardson Foundation Regents leerstoel in wiskunde aan de [[Universiteit van Texas in Austin]].<ref name="mactutor">{{Citeer web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Uhlenbeck_Karen.html |titel=Karen Keskulla Uhlenbeck |bezochtdatum=2019-03-19 |auteur=J.J. O'Connor en E.F. Robertson |achternaam= |voornaam= |datum=September 2009 |werk=MacTutor History of Mathematics archive |uitgever=[[Universiteit van St Andrews]] |taal=en}}</ref><ref name="asc">{{Citeer journal|titel=Karen Uhlenbeck|uitgever=[[Agnes Scott College]]|url=https://www.agnesscott.edu/lriddle/women/uhlenbk.htm}}</ref><ref name="umich">{{Citeer journal|achternaam=Katterman|voornaam=Lee|datum=6 december 1999|titel=Michigan Great Karen K. Uhlenbeck: Pioneer in mathematical analysis—and for women mathematicians|journal=The University Record|uitgever=University of Michigan|url=http://www.ur.umich.edu/9900/Dec06_99/12.htm|bezochtdatum=19 december 2014|archiefdatum=11 juni 2011|archiefurl=https://web.archive.org/web/20110611021150/http://ur.umich.edu/9900/Dec06_99/12.htm|dodeurl=ja}}</ref>

In 2019 werd Uhlenbeck de eerste vrouw die de [[Abelprijs]] won, voor "haar baanbrekende prestaties in geometrische [[partiële differentiaalvergelijking]]en, [[IJktheorie|ijktheorie]] en integreerbare systemen, de fundamentele impact van haar werk op [[Analyse (wiskunde)|analyse]], [[Meetkunde|geometrie]] en [[Wiskundige natuurkunde|wiskundige fysica]]".<ref name="NYT-20190319">{{Citeer nieuws |achternaam=Chang |voornaam=Kenneth |werk=[[The New York Times]] |datum=19 maart 2019 |titel=Karen Uhlenbeck Is First Woman to Receive Abel Prize in Mathematics - Dr. Uhlenbeck helped pioneer geometric analysis, developing techniques now commonly used by many mathematicians.|bezochtdatum=19 maart 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/03/19/science/karen-uhlenbeck-abel-prize.html|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190320001555/https://www.nytimes.com/2019/03/19/science/karen-uhlenbeck-abel-prize.html|archiefdatum=2019-03-20}}</ref>

== Onderwijs en carrière ==
Uhlenbeck studeerde in 1964 met een [[Bachelor of Arts|BA]] af aan de [[Universiteit van Michigan]].<ref name="mactutor" /><ref name="umich" /> Ze vervolgde haar studie aan het [[Courant Institute of Mathematical Sciences]] ([[New York-universiteit|New York University]]) en trouwde in 1965 met biofysicus [[Olke C. Uhlenbeck]] (de zoon van de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se fysicus [[George Uhlenbeck]]). Toen haar man naar Harvard ging, verhuisde ze met hem en vervolgde ze haar studie aan de [[Brandeis-universiteit|Brandeis University]], waar ze in 1966 afstudeerde met een [[Master of Arts|MA]] en in 1968 promoveerde bij de groep van [[Richard Palais]].<ref name="mactutor" /><ref name="umich" /> Haar proefschrift was getiteld ''The Calculus of Variations and Global Analysis''.<ref>{{Link MathGenealogy}}</ref>

Na tijdelijke banen bij het [[Massachusetts Institute of Technology]] en [[Universiteit van Californië - Berkeley|University of California, Berkeley]], en moeite om een permanente positie aan dezelfde instelling als haar echtgenoot te vinden (vanwege de 'anti-[[nepotisme]]'-regels die destijds verhinderden beide echtgenoten aan te nemen, zelfs bij verschillende afdelingen van een universiteit) accepteerde ze een positie aan de [[Universiteit van Illinois te Urbana-Champaign|Universiteit van Illinois in Urbana-Champaign]] in 1971.<ref>{{Citeer boek|titel=The History of Mathematics: A Brief Course|url=https://archive.org/details/historyofmathema0000cook_o3g3|auteur=Cooke|voornaam=Roger|uitgever=Wiley-Interscience|plaats=Hoboken, NJ|datum=2005|ISBN=978-0-471-44459-6|editie=2}}</ref> Ze had echter een hekel aan Urbana en scheidde uiteindelijk van haar man en verhuisde in 1976 [[Universiteit van Illinois te Chicago|naar Chicago,]] bij de [[Universiteit van Illinois te Chicago|universiteit van Illinois]]. Ze verhuisde in 1983 naar de [[universiteit van Chicago]], en naar de [[Universiteit van Texas in Austin]] als de Sid W. Richardson Foundation Regents-hoogleraar in 1988.<ref name="mactutor" /><ref name="asc" /><ref name="umich" />

[[Jim Al-Khalili]] noemt haar een rolmodel vanwege haar werk voor het promoten van een loopbaan in de [[wiskunde]] voor jonge mensen, in het bijzonder voor vrouwen.<ref name="BBC_Abel">{{Citeer nieuws|achternaam=Pallab Ghosh|datum=19 maart 2019 |titel=Bubble maths researcher wins top award|uitgever=BBC|bezochtdatum=19 maart 2019|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47613929|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190320064754/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47613929|archiefdatum=2019-03-20}}</ref>

== Onderzoek ==
Uhlenbeck is een van de grote namen op het gebied van de meetkundige analyse, een discipline waarin [[differentiaalmeetkunde]] wordt gebruikt om oplossingen van [[Differentiaalvergelijking|differentiaalvergelijkingen]] te bestuderen en vice versa. Ze heeft ook bijgedragen aan topologische [[kwantumveldentheorie]] en onderzoek gedaan aan integreerbare systemen.<ref name="mactutor" /><ref name="noether">{{Citeer journal|titel=Karen Uhlenbeck|uitgever=[[Association for Women in Mathematics]]|url=http://www.awm-math.org/noetherbrochure/Uhlenbeck88.html|bezochtdatum=19 december 2014|journal=|datum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20150112115305/http://www.awm-math.org/noetherbrochure/Uhlenbeck88.html|archiefdatum=12 januari 2015|dode-url=ja}}</ref>

In het begin van de jaren tachtig stelde Uhlenbeck samen met Jonathan Sacks regelariteitsschattingen op die toegepast worden voor het bestuderen van [[Singulariteit (wiskunde)|singulariteiten]] van [[Harmonische kaart|harmonische afbeeldingen]] en hebben geleid tot existentiebewijzen voor soepele lokale oplossingen voor de [[Yang-Mills-Higgs-vergelijkingen]] in [[Spoortheorie (wiskunde)|de ijktheorie]]..<ref>{{Citeer journal|achternaam=Sacks|voornaam=Jonathan|titel=The existence of minimal immersions of 2-spheres|journal=[[Annals of Mathematics]]|volume=113|issue=1|series=Second Series|pagina's=1–24|doi=10.2307/1971131|url=http://www.math.jhu.edu/~js/Math748/sacks-uhlenbeck.pdf|jaar=1981}}</ref><ref>{{Citeer journal|achternaam=Sacks|voornaam=Jonathan|titel=Minimal immersions of closed Riemann surfaces|journal=Transactions of the American Mathematical Society|pagina's=639-652|jaar=1982}}</ref><ref>{{Citeer journal|achternaam=Uhlenbeck|voornaam=Karen K.|titel=Removable singularities in Yang–Mills fields|journal=[[Communications in Mathematical Physics]]|volume=83|issue=1|pagina's=11–29|doi=10.1007/bf01947068|url=https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.cmp/1103920742|jaar=1982}} Announced in the [[Bulletin of the American Mathematical Society]] '''1''' (3): 579–581</ref> [[Simon Donaldson]] beschrijft hun gezamenlijke artikel ''The existence of minimal immersions of 2-spheres'' (1981) als een "mijlpaal ... waaruit bleek dat, gebruikmakend van diepgaande analyse, [[Variatierekening|variatie-argumenten]] kunnen nog steeds kunnen worden gebruikt om algemene existentieresultaten te bewijzen" voor harmonische afbeeldingen.

Voortbordurend op deze ideeën, startte Uhlenbeck een systematische studie van de [[Moduliruimte|moduli-theorie]] van [[Minimaaloppervlak|minimale oppervlakken]] in hyperbolische [[3-variëteit|3-variëteiten]] (ook wel 'minimal submanifold theory' genoemd) die ze in 1983 publiceerde in haar boek ''Closed minimal surfaces in hyperbolic 3-manifolds''..<ref>{{Citeer journal|achternaam=Huang|voornaam=Zheng|titel=Closed Minimal Surfaces in Cusped Hyperbolic three-manifolds|journal=Geometriae Dedicata|volume=189|issue=1|pagina's=37-57|jaar=2017}}</ref><ref>{{Citeer boek|titel=Closed minimal surfaces in hyperbolic 3-manifolds|auteur=Uhlenbeck|voornaam=Karen K.|uitgever=Princeton University Press|year=1983}}</ref>

Donaldson schreef een overzichtsartikel over Uhlenbecks werk in het maartnummer van 2019 van de Notices of the American Mathematical Society. Hij beschrijft haar werk, samen met dat van Thing-Tung Yau, Richard Schoen en anderen, als de ontwikkeling van "... een soort cirkel van ideeën en technieken die te maken hebben met de dimensie van singulariteiten, monotoniciteit, 'small energy' resultaten, raakruimtes, etc. en die een ver-reikend effect hebben gehad in allerlei deelgebieden van de differentiaalmeetkunde gedurende de afgelopen tientallen jaren en die nog steeds belangrijk zijn voor het huidige wiskundeonderzoek."<ref>{{Citeer web|url=http://wwwf.imperial.ac.uk/~skdona/YMILLS.PDF|titel=Yang–Mills theory and Geometry|auteur=Donaldson|voornaam=Simon K.|jaar=2005|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210506200925/http://wwwf.imperial.ac.uk/~skdona/YMILLS.PDF|archiefdatum=2021-05-06}}</ref>

== Prijzen en onderscheidingen ==
In 2019 werd Uhlenbeck de eerste vrouw die de [[Abelprijs]] won, waarbij de prijscommissie "de fundamentele impact van haar werk op analyse, meetkunde en mathematische fysica" prees.<ref name="NYT-20190319" /> [[Hans Munthe-Kaas]], voorzitter van de commissie, stelde: "Haar theorieën hebben een revolutie teweeggebracht in ons begrip van minimale oppervlakken, zoals meer algemene minimalisatieproblemen in hogere dimensies".<ref name="BBC_Abel" /> Uhlenbeck won ook de [[National Medal of Science]] in 2000,<ref name="mactutor" /><ref name="asc" /><ref>{{Citeer journal|titel=The President's National Medal of Science: Recipient Details|uitgever=[[National Science Foundation]]|url=https://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=366|bezochtdatum=13 december 2009}}</ref><ref name="nms-ut">{{Citeer journal|datum=November 13, 2000|titel=UT Austin mathematics professor wins National Medal of Science|uitgever=Univ. of Texas|url=http://www.utexas.edu/news/2000/11/13/nr_science/|bezochtdatum=19 december 2014|journal=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20121105204337/http://www.utexas.edu/news/2000/11/13/nr_science/|archiefdatum=november 5, 2012|dode-url=ja}}</ref> en de [[Steele-prijs|Leroy P. Steele Prize]] van de [[American Mathematical Society]] in 2007, "voor haar fundamentele bijdragen aan analytische aspecten van mathematische ijktheorie in de publicaties ''Removable singularities in Yang–Mills fields'' en ''Connections with bounds on curvature'' (beide gepubliceerd in 1982).<ref name="mactutor" /><ref name="asc" />

Ze werd een [[MacArthur Fellowship|MacArthur Fellow]] in 1983<ref name="mactutor" /><ref name="asc" /> en een Fellow van de [[American Academy of Arts and Sciences]] in 1985.<ref name="mactutor" /><ref name="asc" /> Ze werd in 1986 tot lid van de [[National Academy of Sciences]] verkozen, de eerste vrouwelijke wiskundige in de nationale academie.<ref name="mactutor" /><ref name="asc" /><ref name="umich" /> Ze werd een Guggenheim Fellow in 2001,<ref>{{Citeer journal|datum=April 23, 2001|titel=Three UT Austin professors win prestigious Guggenheim Fellowships|uitgever=Univ. of Texas|url=http://www.utexas.edu/news/2001/04/23/nr_guggenheim/|bezochtdatum=19 december 2014|dode-url=ja|journal=|archiefurl=https://archive.today/20141220044434/http://www.utexas.edu/news/2001/04/23/nr_guggenheim/|archiefdatum=december 20, 2014}}</ref> een erelid van de [[London Mathematical Society]] in 2008,<ref name="mactutor" /> en een Fellow van de [[American Mathematical Society]] in 2012.<ref>{{Citeer journal|titel=List of Fellows|uitgever=American Mathematical Society|url=http://www.ams.org/profession/fellows-list|bezochtdatum=28 augustus 2013|archiefurl=https://web.archive.org/web/20130827052206/http://www.ams.org/profession/fellows-list|archiefdatum=2013-08-27}}</ref>

Ze was [[Noether Lecturer]] in 1988.<ref name="noether" /> In 1990 was zij een plenaire spreker op het [[Internationaal Wiskundecongres|Internationale Congres van Wiskundigen]], als de tweede vrouw ooit (na [[Emmy Noether]]) om een dergelijke lezing te geven.<ref name="mactutor" /><ref name="asc" />

Haar andere prijzen omvatten de Universiteit van Michigan alumna van het jaar (1984),<ref name="umich" /> de Sigma Xi ''Common Wealth Award for Science and Technology'' (1995),<ref name="umich" /> en eredoctoraten van de [[Universiteit van Illinois te Urbana-Champaign|Universiteit van Illinois in Urbana-Champaign]] (2000),<ref name="mactutor" /> [[Ohio State University]] (2001),<ref name="mactutor" /><ref>{{Citeer web|url=https://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html|titel=Honorary Degree - University Awards & Recognition - The Ohio State University|bezochtdatum=2019-03-19|werk=www.osu.edu|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190111213806/https://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html|archiefdatum=2019-01-11}}</ref> [[Universiteit van Michigan]] (2004),<ref name="mactutor" /> [[Harvard-universiteit|Harvard University]] (2007)<ref name="mactutor" /> en [[Princeton-universiteit|Princeton University]] (2012).<ref>{{Citeer web|url=https://www.princeton.edu/news/2012/06/05/princeton-awards-six-honorary-degrees|titel=Princeton awards six honorary degrees|bezochtdatum=8 maart 2019|werk=Princeton University|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190331124624/https://www.princeton.edu/news/2012/06/05/princeton-awards-six-honorary-degrees|archiefdatum=2019-03-31}}</ref>

== Outreach ==
In 1991 richtte Uhlenbeck, samen met [[Herbert Clemens]] en [[Dan Freed]], het Park City Mathematics Institute (PCMI) op met de missie om "een meeslepende, educatieve en professionele ontwikkelingsmogelijkheid te bieden aan verschillende parallelle gemeenschappen onder de grotere paraplu van het beroep van wiskundigen."<ref>{{Citeer web|url=https://www.ias.edu/pcmi/about|titel=About PCMI: Mission, History, Summer Session|bezochtdatum=March 19, 2019|datum=January 27, 2018|uitgever=Institute for Advanced Study|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230603141930/https://www.ias.edu/pcmi/about|archiefdatum=2023-06-03}}</ref><ref name="CBS">{{Citeer web|url=https://www.cbsnews.com/news/abel-prize-karen-uhlenbeck-a-woman-just-won-maths-nobel-prize-for-the-first-time-ever/|titel=A woman just won the prize known as "math's Nobel" — for the first time ever|bezochtdatum=March 19, 2019|auteur=Garrand|voornaam=Danielle|datum=March 19, 2019|uitgever=CBS News|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230421043144/https://www.cbsnews.com/news/abel-prize-karen-uhlenbeck-a-woman-just-won-maths-nobel-prize-for-the-first-time-ever/|archiefdatum=2023-04-21}}</ref> Uhlenbeck was ook mede-oprichtster van het Women and Mathematics Program van het Institute for Advanced Study "met de missie om meer vrouwen in de wiskunde te werven en te behouden".<ref>{{Citeer web|url=https://www.math.ias.edu/wam|titel=Women and Mathematics|bezochtdatum=March 19, 2019|datum=August 5, 2008|uitgever=Institute for Advanced Study|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200804232015/https://www.math.ias.edu/wam|archiefdatum=2020-08-04}}</ref><ref name="CBS" /> De Britse theoretisch natuurkundige en auteur [[Jim Al-Khalili]]<nowiki/>beschrijft Uhlenbeck als een "rolmodel" voor haar werk bij het promoten van een carrière in de wiskunde bij jonge mensen, met name vrouwen.<ref name="BBC_Abel2">{{Citeer nieuws|achternaam=Pallab Ghosh|datum=March 19, 2019|titel=Bubble maths researcher wins top award|uitgever=BBC|bezochtdatum=March 19, 2019|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47613929|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230417095544/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47613929|archiefdatum=2023-04-17}}</ref>

== Privéleven ==
Uhlenbeck beschrijft zichzelf als een "rommelige lezer" en "rommelige denker", met stapels dozen en boeken op haar bureau gestapeld aan het Institute for Advanced Study in Princeton. Na het winnen van de Abelprijs in maart 2019 maakte Uhlenbeck spontane opmerkingen te midden van haar collega's en zei ze dat ze bij gebrek aan prominente vrouwelijke rolmodellen tijdens haar wiskundestudie chef-kok [[Julia Child]] als rolmodel had gevolgd: "Ze wist hoe je een kalkoen moest plukken en serveren".<ref name="Roberts8April">{{Citeer nieuws|achternaam=Roberts|voornaam=Siobhan|werk=The New York Times|datum=8 April 2019|titel=In Bubbles, She Sees a Mathematical Universe|bezochtdatum=9 April 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/04/08/science/uhlenbeck-bubbles-math-physics.html|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190502172356/https://www.nytimes.com/2019/04/08/science/uhlenbeck-bubbles-math-physics.html|archiefdatum=2019-05-02}}</ref>

== Geselecteerde publicaties ==
=== Boeken ===
* {{Citeer boek|titel=Instantons and Four-Manifolds|auteur=Daniel S. Freed, Karen K. Uhlenbeck|url=http://link.springer.com/10.1007/978-1-4684-0258-2|uitgever=Springer US|plaats=New York, NY|datum=1984|ISBN=9781468402605|taal=en}}

=== Selectie van wetenschappelijke publicaties ===
* {{Citeer journal|last=Uhlenbeck|first=Karen|issue=3–4|journal=[[Acta Mathematica]]|mr=0474389|pages=219–240|title=Regularity for a class of non-linear elliptic systems|url=https://pdfs.semanticscholar.org/1d14/01b8dd001c29791760034586b7841c570b2a.pdf|volume=138|doi=10.1007/bf02392316|year=1977|pmid=|datum=1977|taal=en|bezochtdatum=}}
* {{Citeer journal|doi=10.2307/1971131|issue=1|journal=[[Annals of Mathematics]]|mr=604040|pages=1–24|series=Second Series|title=The existence of minimal immersions of 2-spheres|url=http://www.math.jhu.edu/~js/Math748/sacks-uhlenbeck.pdf|volume=113|year=1981|pmid=|datum=januari 1981|taal=en|bezochtdatum=|auteur=Sacks, Jonathan en Karen Uhlenbeck}}
* {{Citeer journal|last=Uhlenbeck|first=Karen K.|issue=1|journal=[[Communications in Mathematical Physics]]|mr=648355|pages=11–29|title=Removable singularities in Yang–Mills fields|url=https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.cmp/1103920742|volume=83|year=1982|doi=10.1007/bf01947068|pmid=|datum=1982|taal=en|bezochtdatum=}} Announced in the [[Bulletin of the American Mathematical Society]] '''1''' (3): 579–581
* {{Citeer journal|last=Uhlenbeck|first=Karen K.|issue=1|journal=[[Communications in Mathematical Physics]]|mr=648356|pages=31–42|title=Connections with <math>L^p</math> bounds on curvature|url=https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.cmp/1103920743|volume=83|year=1982|doi=10.1007/bf01947069|pmid=|datum=1982|taal=en|bezochtdatum=}}
* {{Citeer journal|issue=2|journal=[[Journal of Differential Geometry]]|mr=664498|doi=10.4310/jdg/1214436923|pages=307–335|title=A regularity theory for harmonic maps|url=https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.jdg/1214436923|volume=17|year=1982|pmid=|datum=1982|taal=en|bezochtdatum=|auteur=Schoen, Richard en Karen Uhlenbeck|achternaam=|voornaam=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210207220312/https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.jdg/1214436923|archiefdatum=2021-02-07}}
* {{Citeer journal|doi=10.1002/cpa.3160390714|journal=[[Communications on Pure and Applied Mathematics]] (Suppl.: Frontiers of the mathematical sciences, New York, 1985)|mr=861491|pages=S257–S293|title=On the existence of Hermitian-Yang-Mills connections in stable vector bundles|volume=39|year=1986|url=|pmid=|datum=1986|taal=en|bezochtdatum=|auteur=Uhlenbeck, Karen en Shing-Tung Yau}}
* {{Citeer journal|last=Uhlenbeck|first=Karen|issue=1|journal=[[Journal of Differential Geometry]]|mr=1001271|pages=1–50|title=Harmonic maps into Lie groups: classical solutions of the chiral model|url=https://projecteuclid.org/download/pdf_1/euclid.jdg/1214443286|volume=30|year=1989|taal=en}}

== Referenties ==
{{References}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Abelprijswinnaar]]
[[Categorie:Wiskundige]]
[[Categorie:Wikipedia:Pagina's met vertalingen die niet zijn nagekeken]]