Brontekst bekijken van Index van de menselijke ontwikkeling

[[Bestand:Countries by Human Development Index category (2020).png|miniatuur|430x430px|Wereldkaart van de index van de menselijke ontwikkeling (2020)
{| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="width:100%; background:none;"
|-
|valign="top"|
{{Legenda|#003135|0.800–1.000 (zeer hoog)}}
{{Legenda|#00726a|0.700–0.799 (hoog)}}
{{Legenda|#00bfac|0.550–0.699 (matig)}}
|valign="top"|
{{Legenda|#ace8d4|0.350–0.549 (laag)}}
{{Legenda|#a0a0a0|Data niet beschikbaar}}
|}
]]
De '''index van de menselijke ontwikkeling''' (ontwikkelingsindex), '''VN-index (welzijnsindex)''' of '''Human Development Index''' ('''HDI''') van de [[Verenigde Naties]] meet voornamelijk [[armoede]], [[analfabetisme]], [[onderwijs]] en [[levensverwachting]] in een bepaald land of gebied. De index werd in 1990 ontwikkeld door de [[Pakistan|Pakistaanse]] econoom [[Mahbub ul Haq]] en wordt sinds 1993 door de [[VN-Ontwikkelingsprogramma|UNDP]] gebruikt in haar jaarlijkse rapport.

De index meet de gemiddelde prestaties van een land, opgedeeld in drie categorieën:
* [[Volksgezondheid]], aan de hand van de gemiddelde levensverwachting bij de geboorte.
* [[Kennis (wetenschap)|Kennis]], aan de hand van de [[alfabetiseringsgraad]] en het deel van de bevolking dat primaire, secundaire en tertiaire educatie doorloopt.
* [[Levensstandaard]], aan de hand van het [[bruto nationaal product]] per hoofd van de bevolking, in [[koopkrachtpariteit]] in [[Amerikaanse dollar|dollars]].

De landen met de hoogste HDI liggen in Noord-Amerika, zuidelijk Latijns-Amerika, Europa, Oost-Azië (Japan, Zuid-Korea, Taiwan), Oceanië (Australië en Nieuw-Zeeland) en de Golfstaten (Saoedi-Arabië, Qatar, Bahrein, Oman, VAE, Koeweit).

== Berekening Human Development Index (sinds 2010) ==
Er worden drie genormaliseerde indices gebruikt:

#'''Levensverwachtingsindex''' (''Life Expectancy Index''): <math> LEI= \frac{\textrm{LE} - 20}{85-20}</math>
#: '''LE''': [[Levensverwachting]] bij de geboorte (''Life Expectancy'')
#'''Onderwijsindex''' (''Education Index'') <math> EI = \frac{\sqrt{\textrm{MYSI} \cdot \textrm{EYSI}}} {2}</math>
#: Gemiddelde scholingsjarenindex (Mean Years of Schooling Index): <math> MYSI = \frac{\textrm{MYS}}{15}</math><ref>{{Citeer journal |last=Barro |first=R. J. |authorlink=Robert Barro |first2=J.-W. |last2=Lee |year=2010 |title=A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950–2010 |work=NBER Working Paper No. 15902 |url=https://www.nber.org/papers/w15902 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230530221525/https://www.nber.org/papers/w15902|archiefdatum=2023-05-30}}</ref>
#::'''MYS''' Gemiddeld aantal jaren scholing voor een 25-jarige (''Mean Years of Schooling'')
#: Verwachte scholingsjarenindex (''Expected Years of Schooling Index'') <math> EYSI = \frac{\textrm{EYS}}{18}</math><ref>UNESCO Institute for Statistics (2010). Correspondence on education indicators. March. Montreal.</ref>
#::'''EYS''' Verwacht aantal jaren scholing voor een 5-jarige (''Expected years of Schooling'')
#'''Inkomensindex''' (''Income Index'') <math> II = \frac{\ln(\textrm{GNIpc}) - \ln(100)}{\ln(75000) - \ln(100)}</math>
#: '''GNIpc''': [[Bruto nationaal inkomen]] per hoofd van de bevolking (''Gross national income at purchasing power parity per capita'')

De uiteindelijke index is het [[meetkundig gemiddelde]] van de drie genormaliseerde indices:
:<math>\textrm{HDI} = \sqrt[3]{\textrm{LEI}\cdot \textrm{EI} \cdot \textrm{II}}.</math>

==Kritiek==
Sedert de eerste publicatie van het rapport in 1990 zijn een aantal wetenschappelijke kritieken gerezen, die vooral verband houden met de keuze en de weging van de toegepaste indicatoren. In 2011 publiceerde het UNDP zelf een overzicht van de kritieken, met aansluitend voorstellen tot verbetering van de Index.<ref>{{Citeer web |url=https://hdr.undp.org/en/content/review-hdi-critiques-and-potential-improvements |titel=Review of HDI Critiques and Potential Improvements |auteur= |uitgever=[[VN-Ontwikkelingsprogramma|UNDP]] |datum=februari 2011 |bezochtdatum=20 januari 2018}}</ref>

==HDI-rapporten==
===HDI-rapport 2020 (met data uit 2019)===
Het rapport vraagt zich af of een “terugkeer naar normaal”, na de [[coronapandemie]], wenselijk of zelfs mogelijk is. Bij een geforceerde “terugkeer naar normaal”, dreigt onze toekomst te verzanden in eindeloos crisisbeheer in plaats van menselijke ontwikkeling.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://hdr.undp.org/en/content/human-development-report-2020 |titel=UNDP. 2020. Human Development Report 2020. The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene. New York. |auteur= |uitgever=[[VN-Ontwikkelingsprogramma|UNDP]] |datum=2020 |bezochtdatum=9 april 2021}}</ref>{{rp|p. 4}}

De top 10 van het vorige rapport (2019) vertoont slechts minieme verschuivingen, Grootste stijgers zijn [[Oekraïne]], [[Azerbeidzjan]], [[Palestina (staat)|Palestina]] en [[Kirgizië]]. De grootste dalers in de hele reeks zijn [[Hongkong]], [[Singapore]], [[Panama (land)|Panama]], [[Brazilië]], [[Suriname]], [[Zuid-Afrika]], en de [[Comoren (land)|Comoren]].

===HDI-rapport 2019 (met data uit 2018)===
{{Zie ook|Zie voor de volledige lijst [[Lijst van landen naar de menselijke ontwikkelingsindex]]}}

[[Noorwegen]] staat net als in de voorgaande jaren op de eerste plaats, gevolgd door [[Zwitserland]] en [[Ierland (land)|Ierland]]. In totaal hebben 62 landen een score van 0,800 of hoger en vallen daarmee in de categorie met een zeer hoge ontwikkelingsindex. De dertig landen bovenaan de lijst:
{|
| valign="top" |
#{{NL}}
#{{CH}}
#{{IE}}
#{{DE}}
#{{HK}}
#{{AU}}
#{{IS}}
#{{SE}}
#{{SG}}
#{{NO}}
| valign="top" |
#<li value="11">{{DK}}
#{{FI}}
#{{CA}}
#{{NZ}}
#{{UK}}
#{{US}}
#{{BE}}
#{{LI}}
#{{JP}}
#{{AT}}

| valign="top" |
#<li value="21">{{LU}}
#{{IL}}
#{{KR}}
#{{SI}}
#{{ES}}
#{{CZ}}
#{{FR}}
#{{MT}}
#{{IT}}
#{{EE}}
|}

Van de twintig landen die het slechtst uit het rapport kwamen, liggen er 19 in [[Afrika]]. Alleen [[Jemen]] op plaats 177 ligt niet in Afrika. De HDI toont onderaan grote overeenkomsten met de lijst van [[minst ontwikkelde landen]]. De tien landen onder aan de lijst van de UNDP waren:
{|
| valign="top" |
#<li value=180>{{MZ}}
#{{SL}}
#{{BF}}
#{{ER}}
#{{ML}}
#{{BI}}
#{{SS}}
#{{TD}}
#{{CF}}
#{{NE}}
|}

===HDI rapport 2016 (met data uit 2015)===
De dertig landen die bovenaan de lijst hebben gestaan:
{|
| valign="top" |
#{{NO}}
#{{AU}}
#{{CH}}
#{{DE}}
#{{DK}}
#{{SG}}
#{{NL}}
#{{IE}}
#{{IS}}
#{{CA}}
| valign="top" |
#<li value="11">{{US}}
#{{HK}}
#{{NZ}}
#{{SE}}
#{{LI}}
#{{UK}}
#{{JP}}
#{{KR}}
#{{IL}}
#{{LU}}

| valign="top" |
#<li value="21">{{FR}}
#{{BE}}
#{{FI}}
#{{AT}}
#{{SI}}
#{{IT}}
#{{ES}}
#{{CZ}}
#{{GR}}
#{{BN}}
|}

Van de twintig landen die het slechtst uit het rapport van 2016 kwamen, liggen er 19 in [[Afrika]] (alleen [[Afghanistan]] niet). De tien landen onder aan de lijst van de UNDP waren:
{|
| valign="top" |
#<li value=178>{{ER}}
#{{SL}}
#{{MZ}}
#{{SS}}
#{{GN}}
#{{BI}}
#{{BF}}
#{{TD}}
#{{NE}}
#{{CF}}
|}

===HDI rapport 2014 (met data uit 2013)===
De dertig landen die bovenaan de lijst hebben gestaan:
{|
| valign="top" |
#{{NO}}
#{{AU}}
#{{CH}}
#{{NL}}
#{{US}}
#{{DE}}
#{{NZ}}
#{{CA}}
#{{SG}}
#{{DK}}
| valign="top" |
#<li value="11">{{IE}}
#{{SE}}
#{{IS}}
#{{UK}}
#{{HK}}
#{{KR}}
#{{JP}}
#{{LI}}
#{{IL}}
#{{FR}}

| valign="top" |
#<li value="21">{{AT}}
#{{BE}}
#{{LU}}
#{{FI}}
#{{SI}}
#{{IT}}
#{{ES}}
#{{CZ}}
#{{GR}}
#{{BN}}
|}

De tien landen onder aan de 2014 lijst van de UNDP waren:
{|
| valign="top" |
#<li value=178>{{MZ}}
#{{GN}}
#{{BI}}
#{{BF}}
#{{ER}}
#{{SL}}
#{{TD}}
#{{CF}}
#{{CD}}
#{{NE}}
|}

===HDI rapport 2004===
De voor het rapport van 2004 gebruikte cijfers zijn voornamelijk afkomstig uit [[2001]] en [[2002]]. De dertig landen die bovenaan de lijst hebben gestaan:
{|
| valign="top" |
#{{NO}}
#{{SE}}
#{{AU}}
#{{CA}}
#{{NL}}
#{{BE}}
#{{IS}}
#{{US}}
#{{JP}}
#{{IE}}
| valign="top" |
#<li value="11">{{CH}}
#{{UK}}
#{{FI}}
#{{AT}}
#{{LU}}
#{{FR}}
#{{DK}}
#{{NZ}}
#{{DE}}
#{{ES}}

| valign="top" |
#<li value="21">{{IT}}
#{{IL}}
#{{HK}}
#{{GR}}
#{{SG}}
#{{PT}}
#{{SI}}
#{{KR}}
#{{BB}}
#{{CY}}
|}

De tien landen onder aan de 2004 lijst van de UNDP waren:
{|
| valign="top" |
#<li value=168>{{CD}}
#{{CF}}
#{{ET}}
#{{MZ}}
#{{GW}}
#{{BI}}
#{{ML}}
#{{BF}}
#{{NE}}
#{{SL}}
|}

==Human Sustainable Development Index (HSDI)==
In de huidige HDI worden ontwikkelde en olierijke landen bovenaan geplaatst, zonder rekening te houden met de kostprijs en de gevaren van hun ontwikkeling voor de planeet en de toekomst van de mens. Men gaat ervan uit dat natuurlijke hulpbronnen ongelimiteerd zijn, en er wordt nauwelijks aandacht besteed aan de fundamentele verschuivingen in de fysische, biologische en chemische processen van de Aarde, die het resultaat zijn van die ontwikkeling.

Een aangepaste index moet rekening houden met de [[per capita]] [[Koolstofdioxide#Voorkomen_in_de_natuur_en_uitstoot_door_de_mens|koolstofemissies]] van elk land, om te komen tot een “Index van duurzame menselijke ontwikkeling” (''Human Sustainable Development Index'', HSDI).<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.nature.com/news/time-to-stop-celebrating-the-polluters-1.9370 |titel=Time to stop celebrating the polluters |auteur= Chuluun Togtokh |uitgever=[[Nature]] |datum=16 november 2011 |bezochtdatum=18 maart 2018}}</ref>

Voerde men over 2010 een herberekening uit volgens deze HSDI (dus de HDI plus koolstofemissies per capita), dan vallen vooral landen als de [[Verenigde Staten]], [[Australië (land)|Australië]], [[Canada]] en de [[Golfstaten]] terug op veel lagere posities van ontwikkeling. Voor Nederland en België veranderden de scores weinig, Noorwegen bleef aan de top.<ref>{{Citeer web |url=https://ourworld.unu.edu/en/the-2010-human-sustainable-development-index |titel=2010 Human Sustainable Development Index |auteur= |uitgever= |datum=5 november 2010 |bezochtdatum= 18 maart 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180319214359/https://ourworld.unu.edu/en/the-2010-human-sustainable-development-index|archiefdatum=2018-03-19}}</ref> Volgens bepaalde inschattingen zou [[Cuba (land)|Cuba]] naar voren komen als een duurzaam ontwikkeld land.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.appropedia.org/index.php?title=Human_Sustainable_Development_Index&oldid=197600 |titel=Human Sustainable Development Index |auteur= |uitgever= appropedia.org |datum=18 maart 2018 |bezochtdatum= 18 maart 2018}}</ref>

== Zie ook ==
* [[Lijst van landen naar de menselijke ontwikkelingsindex]]
* [[VN-Ontwikkelingsprogramma]]
* [[Ontwikkelingssamenwerking]]
* [[Happy Planet Index]]

== Externe links ==
* {{en}} [https://hdr.undp.org/ Human Development Reports-website van de UNDP]
* [https://hdr.undp.org/en/global-reports Human Development Reports sedert 1990].

{{Appendix}}

[[Categorie:Verenigde Naties]]
[[Categorie:Derde wereld]]
[[Categorie:Welzijnsindicator]]
[[Categorie:Lijsten van landen|Ontwikkeling]]