Brontekst bekijken van Hassium

{{Infobox element
| Naam = Hassium
| Symbool = Hs
| Atoomnummer = 108
| Groep = [[Platinagroep]]
| Periode = [[Periode-7-element|Periode 7]]
| Blok = [[D-blok]]
| Reeks = [[Overgangsmetaal|Overgangsmetalen]]
| Kleur =
| Atoommassa = [269]
| Elektronenconfiguratie = <nowiki>[</nowiki>[[Radon (element)|Rn]]<nowiki>]</nowiki> 5f<sup>14</sup> 6d<sup>6</sup> 7s<sup>2</sup>
| Oxidatietoestanden = 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, −1
| Elektronegativiteit =
| Atoomstraal =
| Ionisatiepotentiaal1 =
| Ionisatiepotentiaal2 =
| Ionisatiepotentiaal3 =
| Dichtheid =
| Hardheid =
| Smeltpunt =
| Kookpunt =
| Aggregatietoestand = Waarschijnlijk vast
| Smeltwarmte =
| Verdampingswarmte =
| vdWstraal =
| Kristalstructuur =
| Molair volume =
| Dampdruk =
| Geluidssnelheid =
| Specifieke warmte =
| Weerstand =
| Warmtegeleiding =
}}
'''Hassium''' is een [[scheikundig element]] met symbool '''Hs''' en [[atoomnummer]] 108. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig [[overgangsmetaal]].

== Ontdekking ==
Hassium is een [[transuraan element]], het is zelfs een [[transactinide]]. Het werd voor het eerst ontdekt in 1984 in het ''Gesellschaft für Schwerionenforschung'' (GSI) in [[Darmstadt]] in [[Duitsland]]. Het element is vernoemd naar de deelstaat [[Hessen]].

In de oorspronkelijke experimenten werd [[lood-208]] beschoten met versnelde [[ijzer-58]]-ionen en er ontstond een [[isotoop]] van hassium die een [[halveringstijd]] had van 1,5 milliseconden. Dit was te kort om de chemie van het element te kunnen onderzoeken.
:<chem> ^{208}_{82}Pb +  ^{58}_{26}Fe  ->  ^{265}_{108}Hs + ^1_0n</chem>

Later, in 1996, bleek echter dat er ook isotopen bestaan die een wat langere levensduur hebben. Men was eigenlijk bezig om [[Copernicium]] (atoomnummer 112) te maken door lood met [[zink (element)|zinkionen]] te bombarderen. Het nieuwe element leefde bijzonder kort maar tussen de vervalproducten van <sup>277</sup>Uub was een hassiumisotoop met een halveringstijd van wel 9 seconden. Men besloot daarom om een wat ander experiment op te zetten en hassiumchemie te gaan bedrijven.

== Toepassingen ==
Er zijn van hassium geen toepassingen bekend.

== Opmerkelijke eigenschappen ==
Omdat hassium onder osmium staat in het periodiek systeem, ligt het in de verwachting dat het tetraoxide HsO<sub>4</sub> minstens zo vluchtig zal zijn als dat van de lichtere leden van groep 8 van het periodiek systeem. Men moet daar wel een beetje een slag om de arm houden, omdat het niet helemaal duidelijk is hoe zeer de gevolgen van de [[relativiteitstheorie|relativiteit]] de systematiek van het systeem verstoren. Met hogere atoomnummers wordt deze factor steeds belangrijker. Toch bleek uit berekeningen met behulp van [[dichtheidsfunctionaaltheorie]] dat hassium zich waarschijnlijk inderdaad als osmium zou gedragen.

In het experiment bombardeerde men een doelwit van [[curium]] met [[magnesium]] <sup>26</sup>Mg<sup>5+</sup> ionen. Er vonden twee reacties plaats:
:<chem>^{248}_{96}Cm + ^{26}_{12}Mg -> ^{269}_{108}Hs + 5n </chem>
:<chem>^{248}_{96}Cm + ^{26}_{12}Mg -> ^{270}_{108}Hs + 4n</chem>

:<sup>269</sup>Hs vervalt door [[alfastraling|α]]-verval naar <sup>265</sup>Sg.
:<sup>270</sup>Hs vervalt door α-verval naar <sup>266</sup>Sg.

De ontstane hassiumatomen werden blootgesteld aan een gasstroom die [[helium]] en [[Dizuurstof|zuurstof]] bevatte en een ontstaan product (waarschijnlijk HsO<sub>4</sub>) voerde door een 10 meter lange [[teflon]]buis waarover een temperatuurgradiënt werd aangelegd. Het oxide kreeg daarbij de gelegenheid zich bij een bepaalde temperatuur, dat wil zeggen op een bepaalde plek in de buis, aan de wand te hechten (circa -44&nbsp;°C). De hele buis was ingericht in een aantal zones waarin de vrijkomende straling gemeten kon worden. Op deze manier werd inderdaad een totaal van zeven HsO<sub>4</sub> moleculen waargenomen.<ref>''Nature'' 418, 859-861 (2002)</ref>

== Verschijning ==
Van nature wordt hassium op aarde niet aangetroffen.

== Isotopen ==
{{Zie hoofdartikel|Isotopen van hassium}}
{| class="wikitable" style="font-size:90%;"
! colspan="6" | Stabielste isotopen
|-
! [[Isotoop|Iso]]
! [[Relatieve aanwezigheid|RA]] (%)
! [[Halveringstijd]]
! [[vervalvorm|VV]]
! [[vervalenergie|VE]] (M[[elektronvolt|eV]])
! [[vervalproduct|VP]]
|-
| <sup>269</sup>Hs
| [[Synthetische radio-isotoop|syn]]
| 20 [[seconde|s]]
| [[alfastraling|α]]
| 11,269
| <sup>265</sup>[[Seaborgium|Sg]]
|-
| <sup>270</sup>Hs
| [[Synthetische radio-isotoop|syn]]
| 22 [[seconde|s]]
| [[alfastraling|α]]
| 11,270
| <sup>266</sup>[[Seaborgium|Sg]]
|}

Er is een vijftal isotopen van hassium bekend. Het langstlevende isotoop is <sup>270</sup>Hs met een [[halveringstijd]] van 22 seconden.<sup>263</sup>Hs beschikt over een halveringstijd van 1 seconde. De overige isotopen hebben halveringstijden in de orde van milliseconden.

== Toxicologie en veiligheid ==
Over de toxicologie van hassium is niets bekend.

== Externe links ==
* {{Link elementinformatie|id=Hs}}

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat|Hassium}}
{{Navigatie platinagroep}}
{{Navigatie elementen}}
{{Woordenboek}}

[[Categorie:Hassium| ]]
[[Categorie:Elementenlijst]]
[[Categorie:Transuraan]]