Brontekst bekijken van Cinnaber

{{Infobox mineraal
| naam = Cinnaber
| afbeelding = Cinnabar on Dolomite.jpg
| formule = HgS
| streep = purper
| kleur = '''rood''' tot '''bruinrood''', loodgrijs
| hardheid = 2 - 2,5
| dichtheid = 8090 kg/m³
| glans = diamantglans tot metaalglans
| opaciteit = 
| breuk = 
| splijting = volkomen volgens [1010]
| habitus = '''massief''', korrelig, romboëdrisch of dik tabulair
| kristalstelsel = [[Trigonaal kristalstelsel|Trigonaal]]
| kristalklasse = 
| kristalvlakken = 
| tweelingen = 
| ruimtegroep = 
| eenheidscel = 
| brekingsindex = 
| dubbelbreking = 
| pleochrisme = 
| oriëntatie = 
| gedrag = 
| vergelijkbaar = 
| radioactiviteit = 
| magnetisme = 
| kenmerken = belangrijkste kwikerts, vanaf 344&nbsp;°C wordt cinnaber omgezet tot [[metacinnaber]]
}}
Het [[Mineraal (geologie)|mineraal]] '''cinnaber''' is een [[kwik]][[sulfide]] met de [[Molecuulformule|chemische formule]] HgS.

== Eigenschappen ==
Het grijze, bruine of donkerrode ([[vermiljoen]]en) cinnaber heeft een helderrode [[streepkleur]] en een volkomen [[splijting (kristal)|splijting]] volgens [[kristalvlak]] [1010]. Het [[kristalstelsel]] is [[Trigonaal kristalstelsel|trigonaal]], de [[Dichtheid (natuurkunde)|dichtheid]] is met 8,1 hoog. De [[Hardheidsschaal van Mohs|hardheid]] is 2 tot 2,5. Cinnaber is niet [[radioactiviteit|radioactief]].

=== Metacinnaberiet ===
In Californië wordt nog het zeldzame '''metacinnaberiet''' aangetroffen. De chemische samenstelling is gelijk aan die van cinnaber, maar de structuur is anders (namelijk [[Kubisch kristalstelsel|kubisch]]).

== Naam ==
Het woord cinnaber betekende oorspronkelijk vermiljoen en is afkomstig uit het Perzisch (''shangarf''). Het heeft onze taal bereikt via het Grieks, het Latijn en het Frans.<ref>P.A.F. van Veen en N. van der Sĳs (1997), ''Van Dale Etymologisch woordenboek'' op [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/cinnaber Etymologiebank.nl]</ref>

== Voorkomen ==
Cinnaber komt vooral voor in [[hydrothermale ader]]s van lage temperatuur. De typelocatie en lang een belangrijke vindplaats van [[kwik]] als erts is [[Almadén]], [[Spanje]], waar het reeds door de [[Kelten]] werd ontgonnen.

== Gebruik ==
Cinnaber is het belangrijkste kwikerts. Cinnaber was reeds bekend in de oudheid en ook al meer dan 1000 jaar gebruikt als pigment in [[Geschiedenis van China|China]].

Men kan uit cinnaber kwik verkrijgen door het te laten [[sublimatie|sublimeren]] bij 583&nbsp;°C (856 K). Daarbij komt het vloeibare kwik vrij. Er zijn drie mogelijke manieren om kwik uit vermiljoen te winnen:
# Sublimeren met toevoeging van [[Zuurstof (element)|zuurstof]]: <chem>HgS + O2 -> Hg + SO2</chem>
# Verhitten met [[ijzer (element)|ijzerpoeder]]: <chem>HgS + Fe -> Hg + FeS</chem>
# Verhitten met ongebluste [[kalk]]: <chem>4HgS + 4CaO -> 4Hg + 3CaS + CaSO4</chem>

Andere vormen van [[kwikerts]] zijn:
* [[Kalomel]] - Hg<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>
* [[Coloradoiet]] - HgTe
* [[Montroydiet]] - HgO
* [[Tiemanniet]] - HgSe

== Referenties ==
{{references}}
{{Commonscat|Cinnabar}}

[[Categorie:Sulfide (mineraal)]]
[[Categorie:Kwikhoudend mineraal]]
[[Categorie:Erts]]