Brontekst bekijken van Christiaan Huygens

{{Infobox wetenschapper
| naam           = Christiaan Huygens
| afbeelding     = Christiaan Huygens-painting.jpeg
| onderschrift   = Christiaan Huygens door [[Caspar Netscher]] 1671, [[olieverf]], [[Rijksmuseum Boerhaave]], [[Leiden]]<ref>Christiaan Huygens in Japonsche Rock: de symbolische betekenis van dit schilderij is verklaard in Wybe Kuitert "Japanese Robes, Sharawadgi, and the landscape discourse of Sir William Temple and Constantijn Huygens" ''Garden History'', 41, 2: (2013) pp.157-176, Plates II-VI and ''Garden History'', 42, 1: (2014) p.130 ISSN 0307-1243 [https://www.researchgate.net/publication/313059385_Japanese_robes_sharawadgi_and_the_landscape_discourse_of_Sir_William_Temple_and_Constantijn_Huygens Online als pdf]</ref>
| volledigenaam  = 
| geboortedatum  = [[14 april]] [[1629]]
| geboorteplaats = [[Den Haag]]
| sterfdatum     = [[8 juli]] [[1695]]
| sterfplaats    = [[Den Haag]]
| vakgebied      = [[astronomie]], [[wiskunde]], [[natuurkunde]], [[tijdmeting]]
| onderzoek1     = 
| onderzoek2     = 
| publicaties    = 
| bekendvan      = [[Titan (maan)|Titan]]<br />Verklaring voor ringen van [[Saturnus (planeet)|Saturnus]]<br />[[Middelpuntvliedende kracht]]<br />Formule voor [[Botsing (natuurkunde)|botsing]]<br />[[Slingeruurwerk (uurwerk)|Slingeruurwerk]]<br />[[Principe van Huygens-Fresnel]]<br />[[Golf (natuurkunde)|GolfTheorie]]<br />[[Dubbele breking]]<br />Eerste [[Theoretische natuurkunde|theoretisch fysicus]]
| promotor       = 
| religie        = 
| hobby          = 
| handtekening   = 
| handtekeningpx = 
| website        = 
| portaal        = Wiskunde
| extra portaal  = 
| extra portaal2 = 
}}
'''Christiaan Huygens''' ([[Den Haag]], 14 april 1629 – aldaar, 8 juli 1695) was een vooraanstaande [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[wiskundige|wis]]-, [[lijst van natuurkundigen|natuur-]] en [[astronoom|sterrenkundige]], uitvinder en schrijver van vroege [[sciencefiction]]. Hij was een van de internationaal leidende figuren binnen de zeventiende-eeuwse wetenschap.<ref name="ReferenceA">Dijksterhuis, E.J.: ''De mechanisering van het wereldbeeld''</ref><ref>Hooykaas, R.: ''Geschiedenis der natuurwetenschappen'', Utrecht, 1976</ref><ref>Boyer, C.B.: ''A history of mathematics'', New York, 1968</ref>

In de wiskunde was Huygens een pionier van de [[kansrekening]], en een wegbereider van de [[differentiaalrekening|differentiaal]]- en [[integraalrekening]], hoewel zijn methoden strikt [[Meetkunde|meetkundig]] bleven. Aan de natuurkunde droeg hij op vele gebieden bij. Zo formuleerde hij in de [[mechanica]] de correcte [[Botsing (natuurkunde)|wetten voor de elastische botsing]], naast de correcte uitdrukkingen voor de [[middelpuntvliedende kracht]], en de [[periode (natuurkunde)|periode]] van de [[Slinger (natuurkunde)|mathematische slinger]]. In zijn ''Traité de la lumière'' (1690) was Huygens de eerste die [[licht]] beschreef als een [[Golf (natuurkunde)|golfverschijnsel]] met het [[principe van Huygens-Fresnel]], dat vanaf de negentiende eeuw de algemeen aanvaarde [[optica|optische]] theorie werd. In de [[moderne natuurkunde]] van de twintigste eeuw ging deze golftheorie deel uitmaken van het complexere, theoretische concept van de [[dualiteit van golven en deeltjes]]. Onderzoek naar de [[dubbele breking]] van licht in [[IJslandspaat|IJslands kristal]], bracht Huygens tot het opstellen van een theorie voor [[Polarisatie (elektromagnetisme)|gepolariseerd licht]]. Verder verklaarde hij [[geluid]]s-verschijnselen met [[Interferentie (natuurkunde)|interferentie]]. Omdat Huygens de eerste was die [[vergelijking (wiskunde)#Identiteiten|wiskundige formules]] gebruikte in de natuurkunde, wordt hij gezien als de eerste [[theoretische natuurkunde|theoretische natuurkundige]].<ref name="ReferenceA"/>

Aan de sterrenkunde droeg Huygens bij door de [[telescoop (optica)|telescoop]] verder te ontwikkelen, en door het tot dan toe onbegrepen, waargenomen uiterlijk van [[Saturnus (planeet)|Saturnus]] te verklaren als een planeet met [[planetaire ring|ringen]]. Hij ontdekte een van de [[manen van Saturnus]], de maan [[Titan (maan)|Titan]]. Als [[uitvinder]] heeft Huygens onder meer het [[Slingeruurwerk (uurwerk)|slingeruurwerk]], het principe van de [[stoommachine]] en een buskruitmotor op zijn naam staan. Vanwege zijn speculaties over [[buitenaards leven]], wordt Huygens wel gezien als vroege [[sciencefiction]]auteur.<ref name="ReferenceB">Andriesse, C.D.: ''Titan kan niet slapen'': een biografie van Christiaan Huygens</ref>

{{Inhoud beperkt|3}}

==Leven ==
[[Bestand:Christiaan Huygens by Jaques Clerion.jpg|thumb|200px|Christiaan Huygens door [[Jean-Jacques Clérion]] (1639-1714), rond 1670?, reliëf, Rijksmuseum Boerhaave, [[Leiden]]]]
[[Bestand:Hofwijck (4).JPG|thumb|200px|Huygens' buitenplaats [[Hofwijck]], tegenwoordig een [[rijksmonument]]]]
=== Jeugd ===
Huygens werd in 1629 geboren in Den Haag, aan de Lange Houtstraat, in een welvarende en vooraanstaande familie. Zijn vader, [[Constantijn Huygens]] (1596-1687), was [[diplomaat]], topadviseur van de [[Monarchie in Nederland|Oranjes]], [[dichter]] en [[componist]]. Christiaan werd vernoemd naar zijn grootvader, de vader van Constantijn. Zijn moeder was [[Suzanna van Baerle]] (1599-1637),<ref>[https://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Baerle  Ineke Huysman: ''Baerle, Suzanna van''. Biografie van Suzanna van Baerle op Historici.nl]</ref> "Sterre" in de gedichten van vader Constantijn. Ze was geen familie van [[Casparus Barlaeus|Barlaeus]], maar via haar vader Jan Henrickzn van Baerle<ref>[https://www.genealogieonline.nl/genealogie-peeters-rouneau/I24387.php Genealogie online, Jan Henrickzn van Baerle]. [https://web.archive.org/web/20230130134151/https://www.genealogieonline.nl/genealogie-peeters-rouneau/I24387.php Gearchiveerd] op 30 januari 2023.</ref> wel familie van [[Susanna Hoefnagel]], haar schoonmoeder. Christiaan schreef later over zijn moeder dat ze een grote voorliefde voor de natuurwetenschappen had. Er waren vijf kinderen, in volgorde van geboorte [[Constantijn Huygens jr.|Constantijn junior]], Christiaan, [[Lodewijk Huygens|Lodewijk]], Philip en [[Susanna Huygens|Susanna]]. Toen Huygens acht jaar was, stierf zijn moeder. Haar rol in het gezin werd overgenomen door een nicht.

De kinderen kregen les van gouverneurs in vele vakken: rekenen, muziek, [[Latijn]], [[Oudgrieks]], [[Frans]], [[Italiaans (taal)|Italiaans]] en [[logica]], maar ook dansen en paardrijden. Huygens blonk uit in alles en converseerde op zijn negende in het Latijn. Hij speelde [[klavecimbel]], [[luit]] en [[viola da gamba]]. Hij werkte ook graag met de handen, en maakte zelf een [[draaibank]].

Vader Constantijn Huygens liet zijn gezin enkele malen portretteren. Er zijn geschilderde portretten bekend van Christiaan en moeder Suzanna door [[Caspar Netscher]]. In 1639 schilderde [[Adriaen Hanneman]] Constantijn Huygens, omringd door zijn vijf kinderen.

Door toedoen van zijn vader kwam Huygens in contact met vooraanstaande wiskundigen, zoals [[René Descartes]], en met de wetenschappelijke bemiddelaar [[Marin Mersenne]]. Deze laatste beïnvloedde Huygens' opvoeding op het vlak van de [[wiskunde]], en vergeleek Huygens met [[Archimedes]].<ref>Kox, A.J. & P.H. Polak (1980) 'Door ervaring en rede', p. 24.</ref> Huygens kreeg in 1644 wiskundeles van [[Jan Stampioen]], die in 1645 een (bewaard gebleven) studieadvies voor hem opstelde.<ref>[https://www.xs4all.nl/~adcs/Huygens/01/005-stampioen.html 'Woordenweb' van Ad Davidse]</ref>

=== Studie ===
Huygens studeerde [[recht]]en en wiskunde aan de [[universiteit Leiden]] van 1645 tot 1647, onder meer bij de [[pedagogiek|pedagogisch]] onderlegde wiskundige [[Frans van Schooten]], een aanhanger van Descartes. Ook [[Johan de Witt]] en [[Hendrik van Heuraet]] studeerden wiskunde bij Van Schooten. Na deze twee jaren zette Huygens samen met zijn broer Lodewijk zijn studie voort aan het, door [[Prins van Oranje]] [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] in 1646 gestichte, [[Breda]]se College van Oranje, de [[Illustere school en Collegium Auriacum (Breda)]], waarvan zijn vader curator<ref>Een lid van de raad van toezicht over een inrichting van hoger onderwijs</ref> was. Van maart 1647 tot augustus 1649 studeerde hij aan deze hogeschool. Hij woonde in huis bij de hoogleraar in de rechten, [[Jan Hendrik Dauber]] (1600-1672). Wiskundeles kreeg hij van de Engelse wiskundige [[John Pell]] (1611-1685).<ref>Pell kwam in 1646 naar Breda, op uitnodiging van Frederik Hendrik, en bleef daar tot 1652.</ref> Op aanbeveling van zijn vader begon hij ook een briefwisseling met de Franse wiskundige [[Mersenne]]. Het was de bedoeling dat Christiaan zijn rechtenstudie zou afmaken, met het oog op een diplomatieke carrière, maar de wiskunde trok hem meer. Hij bleef corresponderen met Van Schooten en legde geen academische examens af. Zoals toen niet ongebruikelijk, werd ten slotte een academische titel voor Huygens en zijn broer Lodewijk gekocht, een doctoraat in de rechten aan de universiteit van het Franse [[Angers]]. Huygens heeft deze titel echter nooit gevoerd.<ref name="Andriesse, C.D. 1993">Andriesse, C.D.: Titan kan niet slapen: een biografie van Christiaan Huygens (1993)</ref>

=== Wetenschappelijke carrière ===
[[Bestand:KettingHyugens.jpg|thumb|200px|[[Kettinglijn (wiskunde)|Kettinglijn]] in een manuscript van Huygens]]
[[Bestand:Huygens Aerial telescope, 1684.jpg|thumb|200px|Huygens' 66 meter lange telescoop zonder buis. Gravure uit ''Astroscopia Compendiaria tubi optici molimine liberata'' (samengestelde telescopen zonder buizen)]]
[[Bestand:H6 clock.jpg|thumb|200px|Ontwerp van een slingerklok door Huygens uit zijn boek ''Horologium'' (1658), gebouwd door Salomon Coster te Den Haag. De aandrijving geschiedt met twee gewichten. De slinger kan ver uithalen.]]
In 1649 trad Huygens op als secretaris van graaf [[Hendrik van Nassau-Siegen (1611-1652)|Hendrik van Nassau-Siegen]], tijdens een gezantschapsreis naar [[Denemarken]]. De reis werd ondernomen om te pleiten voor verlaging van de [[tol (recht)|tol]], die aan de Deense staat moest worden betaald voor een doorvaart van de [[Sont]]. Huygens ging mee, in de vergeefse hoop om [[René Descartes|Descartes]] te kunnen ontmoeten. Daarna zag hij af van een diplomatieke carrière en wijdde zich geheel aan de wetenschap, met een jaargeld van zijn vader.

In 1649 schreef hij zijn eerste werk, over de [[hydrostatica]], ''De iis quae liquido supernatant'' ('Over objecten die op vloeistof blijven drijven'). Zijn eerste publicatie werd ''Theoremata de quadratura hyperboles, ellipsis et circuli'': stellingen over de kwadratuur (oppervlakte) van [[Hyperbool (meetkunde)|hyperbolen]], [[ellips (wiskunde)|ellipsen]] en [[cirkel]]s. In de jaren vijftig van de zeventiende eeuw raakte hij steeds meer geïnteresseerd in natuurkundige problemen. Dankzij Huygens nam het wetenschappelijk inzicht in de wetmatigheden van de optica, het slingeruurwerk (1658) en de [[kansrekening]] aanzienlijk toe. Zijn waarnemingen met behulp van zijn uitvinding, het [[Oculair|Huygens-oculair]], verschenen in 1659 in een publicatie over de planeet Saturnus.

In 1663 bezocht hij Parijs en Londen. De [[Royal Society]] benoemde hem tot lid in 1663. In 1666 verhuisde Huygens naar [[Parijs]], waar hij benoemd was tot onderzoeksdirecteur bij de Franse Academie van Wetenschappen ([[Académie des Sciences|Académie des sciences]]), opgericht door [[Jean-Baptiste Colbert]] om Frankrijk tot het middelpunt van cultuur en wetenschappelijk onderzoek te maken. Huygens kreeg een appartement in de bibliotheek tot zijn beschikking waar ook de zittingen plaatsvonden van het geleerde gezelschap.

Christiaan Huygens stelde, in 27 punten, een lijst samen voor wetenschappelijk onderzoek. Deze lijst omvatte o.a. de volgende aandachtsgebieden:
*sterrenkunde: afstanden naar en diameters en rotatiesnelheid van aarde, zon en planeten, incl. de manen van Jupiter
*optica: perfectioneren verrekijkers en microscopen, breking van licht in transparante lichamen
*met slingeruurwerken lengtegraden bepalen voor de scheepvaart
*mechanica: valtijden van zware lichamen bepalen, kracht bepalen van buskruit, knalgoud, botsingen, 
*universele maateenheid vaststellen voor lengte en gewicht
*onderlinge zwaarte bepalen van vaste stoffen en vloeistoffen
*kracht en snelheid van de wind en water bepalen
*klanken: verband tussen klanken, snaarlengte, toonhoogte, snaarspanning
Vanaf de oprichting kwamen de geleerden tweemaal per week bij elkaar: op woensdag over wiskunde, mechanica en astronomie en op zaterdag over natuurkunde en natuurwetenschappen.<ref> Aldersey, ''Een eeuw van licht'', pag. 290-292</ref>

In het observatorium van [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]] zette Huygens zijn sterrenkundige waarnemingen voort. Hij stimuleerde met deze waarnemingen onder meer het wiskundig onderzoek van [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]]. In [[Rampjaar 1672|1672]] verklaarde Lodewijk XIV de oorlog aan Huygens' vaderland, waar zijn broer en vader in dienst stonden van Oranje, maar Christiaan Huygens bleef op zijn post, zich bewust van zijn delicate positie. In 1678 introduceerde hij [[Nicolaas Hartsoeker]] bij Franse geleerden als [[Nicolas Malebranche]] en [[Giovanni Domenico Cassini|Giovanni Cassini]].

Vanwege tegenwerking en [[Depressie (klinisch)|depressies]] keerde Huygens in 1681 naar [[Den Haag]] terug, en trok in bij zijn bejaarde vader in diens huis aan het [[Plein (Den Haag)|Plein]]. Na de dood van Colbert, in 1683, wordt door de opvolger van Colbert aan alle buitenlanders het lidmaatschap van de Académie des Sciences ontnomen. De Académie weigerde zelfs Christiaan te betalen voor de levering van een door Colbert besteld planetarium.<ref> Aldersey, ''Een eeuw van licht'', pag. 345-346</ref>
In 1685 probeerde hij terug te keren naar Frankrijk, maar de herroeping van het [[Edict van Nantes]] maakte dat onmogelijk. In Nederland zette hij zijn onderzoek voort. In april 1688, ongeveer een jaar na zijn vaders overlijden, ging Christiaan op [[Hofwijck]] wonen, het buiten in [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]. Het jaar daarna bezocht hij in [[Londen]] de [[filosoof]] [[John Locke (filosoof)|John Locke]] en de natuuronderzoekers [[Robert Boyle]] en [[Isaac Newton]], met wie hij op een aantal punten fundamenteel van mening verschilde. Huygens beschreef het bezoek aan Newton met geen woord.<ref name="Andriesse, C.D. 1993"/>

=== Levenseinde ===
Zijn [[rationalisme]] maakte het hem onmogelijk in het bestaan van een alles bestierend opperwezen te geloven, hoe zwaar hem dat ook viel.<ref>Kox, A.J. & P.H. Polak (1980) 'Door ervaring en rede', p. 32.</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6920/de-geestelijke-worsteling-van-christiaan-huygens-1629-1695.html|titel=De geestelijke worsteling van Christiaan Huygens (1629-1695)|bezochtdatum=2017-11-03|werk=Historisch Nieuwsblad|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20171107014930/https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6920/de-geestelijke-worsteling-van-christiaan-huygens-1629-1695.html|archiefdatum=2017-11-07|dodeurl=nee}}</ref> Christiaan Huygens overleed in Den Haag op 8 juli 1695. Kort voor zijn overlijden had hij van ellende nog een marmeren knikker ingeslikt, die hij met moeite weer uitspuwde.<ref>[https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=huyg007jour02 Journaal van Constantijn Huygens]. [https://web.archive.org/web/20230412233745/https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=huyg007jour02 Gearchiveerd] op 12 april 2023.</ref> Zijn wetenschappelijk archief liet hij na aan de Universiteit Leiden, waar het nu nog in de [[Universiteitsbibliotheek Leiden|bibliotheek]] te vinden is. De familie Huygens behield instrumenten en lenzen. Deze collectie werd in 1754 bij opbod verkocht, zodat er veel verstrooid raakte. [[Rijksmuseum Boerhaave]] in Leiden bezit onder meer een aantal Huygens-lenzen en een [[planetarium]] dat volgens Huygens' ontwerp werd gemaakt.

Als vele andere zeventiende-eeuwse geleerden (bijvoorbeeld [[René Descartes|Descartes]], [[Baruch Spinoza|Spinoza]], [[Blaise Pascal|Pascal]] en Newton) was Huygens nooit getrouwd en had voor zover bekend geen kinderen.<ref>In zijn laatste jaren had hij dikwijls gezelschap van Madame la Ferté. [http://books.google.nl/books?id=fuYUAAAAIAAJ&pg=PA331&lpg=PA331&dq=Madame+la+Fert%C3%A9&source=bl&ots=H1XKAELHkd&sig=9UVnt7e4AmjqAyWvEP3Na0pRHbA&hl=nl&ei=Wq77TOjsJoWZOsSvzNQK&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CEwQ6AEwCTgU#v=onepage&q=Madame%20la%20Fert%C3%A9&f=false Coenraet Droste: ''Overblyfsels Van Geheugchenis, Der Bisonderste Voorvallen...Aantekeningen'', E.J. Brill, Leiden, 1879]</ref>

== Werk ==
=== Wiskunde ===
Door zijn vaders contacten met de wiskundige en wetenschappelijke bemiddelaar [[Marin Mersenne]], ging Huygens zich onder andere bezighouden met het probleem van de vorm van een touw, opgehangen aan zijn beide uiteinden (de zogenaamde [[Kettinglijn (wiskunde)|kettinglijn]]). Hij weerlegde op zeventienjarige leeftijd de beweringen van zowel [[Simon Stevin]] als [[Galileo Galilei|Galilei]] dat de kettinglijn een [[parabool (wiskunde)|parabool]] was.

Huygens' eerste publicaties in 1651 en 1654 behandelden wiskundige problemen over [[kromme]]n. Nadien ging zijn aandacht uit naar de [[kansrekening|waarschijnlijkheidsleer]]. Huygens werd door [[Blaise Pascal]] aangemoedigd zijn boekje ''De ratiociniis in ludo aleae'' ('Over [[kansrekening|berekeningen]] bij [[kansspel]]en') te schrijven. In Parijs hoorde hij van het debat tussen Pascal en [[Pierre de Fermat|Fermat]] over het probleem hoe de pot verdeeld moet worden bij een afgebroken spel. Huygens en de [[raadpensionaris|raadspensionaris]] [[Johan de Witt]] waren pioniers van de [[risicoanalyse|verzekeringswiskunde]].

Zijn werk aan het [[Slingeruurwerk (uurwerk)|slingeruurwerk]] leidde tot de ontdekking dat de [[cycloïde]] een [[tautochrone kromme|isochrone]] [[kromme]] is.

Huygens bestudeerde [[kegelsnede]]n, en deed voorbereidend werk in de richting van de [[differentiaalrekening|differentiaal]]- en [[integraalrekening]], die werd ontwikkeld door zijn jongere tijdgenoten [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] en Newton. Maar Huygens' bewijstrant bleef steeds vernuftig [[meetkunde|meetkundig]], anders dan de methoden van Newton en Leibniz, die voor een handiger algebraïsche aanpak kozen. Huygens' belangstelling ging later meer uit naar [[astronomie]].<ref name="Andriesse, C.D. 1993"/>

=== Natuurkunde ===
==== Middelpuntvliedende kracht en botsingswetten ====
Huygens leidde in 1659 de bekende formule af voor de centrifugale of [[middelpuntvliedende kracht]], die uitgeoefend wordt door een voorwerp dat een cirkel beschrijft, bijvoorbeeld op het touw waaraan het wordt rondgeslingerd:

:<math>F_{cf}=\frac{m\ v^2}{r}</math>

met m de [[massa (natuurkunde)|massa]] van het voorwerp, v de [[snelheid]] en r de [[straal (wiskunde)|straal]]. Als er evenwicht van krachten is, oefent het touw een gelijke maar tegengestelde kracht op het voorwerp uit. Deze kracht is naar binnen gericht: de [[middelpuntzoekende kracht]]. Huygens publiceerde zijn vondst in ''De vi centrifuga'' ('Over de middelpuntvliedende kracht', 1673). (Voor een afleiding zie [[middelpuntzoekende versnelling]]). Later gebruikte Newton deze voor zijn [[mechanica]]. Huygens formuleerde ook als eerste de juiste wetten voor de elastische [[botsing (natuurkunde)|botsing]], maar publiceerde deze niet. Na zijn dood verscheen zijn ''De motu corporum ex percussione'' ('Over de beweging van [[lichaam (natuurkunde)|lichamen]] als gevolg van een botsing'), als onderdeel van de ''Opera posthuma'' ([[1703]]).

Huygens vond, net als [[Galileo Galilei|Galilei]], dat beweging [[relativiteitstheorie|relatief]] is<ref>Icke, V.: Christiaan Huygens in de onvoltooid verleden toekomende tijd</ref> en bovendien dat voor [[versnelling (natuurkunde)|verandering van de snelheid]] van een object een [[kracht]] nodig is, die op dat object werkzaam is. Daarmee liep hij vooruit op Newton, die later met een systematische beschrijving kwam: de [[wetten van Newton#De tweede wet van Newton|tweede wet van Newton]].

==== Optica ====
In 1662 bedacht Huygens een [[Lens (optica)|lenscombinatie]] die zo min mogelijk [[Dispersie (natuurkunde)|kleurschifting]] vertoonde: het [[Achromaat (optica)|achromatische]] "Huygens-[[oculair]]". Voor zijn sterrenkundig werk maakte hij samen met zijn broer Constantijn junior een 12-voets (4 meter) [[telescoop (optica)|telescoop]]. Ze slepen ook [[Objectief (optica)|objectieven]] met een [[brandpuntsafstand]] tot 210 voet (66 meter). Omdat een zo lange buis onpraktisch was, bedacht Huygens een open constructie, met een hoge mast voor het objectief. Waarschijnlijk was het moeilijk om trillingen te voorkomen.

Huygens experimenteerde met de [[dubbele breking]] in IJslands kristal ([[calciet]]), en verklaarde die met zijn golftheorie en [[polarisatie (elektromagnetisme)|gepolariseerd licht]].<ref>Hooykaas, R.: Geschiedenis der natuurwetenschappen, Utrecht, 1976</ref>

==== Slingerformule ====
[[Bestand:Huygens - Horologium oscillatorium, sive De motu pendulorum ad horologia aptato demonstrationes geometricae, 1673 - 869780.jpeg|thumb|''Horologium oscillatorium sive de motu pendulorum'', 1673]]

Astronomie, en ook de plaatsbepaling op zee, vereiste nauwkeurige tijdmetingen, waardoor Huygens zich op dit probleem ging toeleggen. Hij bestudeerde de [[slinger (natuurkunde)|slingerbeweging]], en in 1656 had hij een [[Octrooi|patent]] op het eerste [[Slingeruurwerk (uurwerk)|slingeruurwerk]]. Als eerste paste hij een [[anker (uurwerk)|anker]]-[[Echappement (uurwerk)|echappement]] toe. In het werk ''Horologium Oscillatorium sive de motu pendulorum'' (1673) formuleerde hij de theorie voor de beweging van een [[slinger (natuurkunde)|pendule]]. Als eerste vond hij de formule voor de [[periode (natuurkunde)|periode]] van de mathematische slinger (dus met massaloze staaf of kabel); in moderne notatie:

:<math>T_{slinger}= 2 \pi \sqrt{\frac{l}{g}}</math>

met T de periode, l de slingerlengte en g de [[valversnelling]].
Huygens ontdekte dat de [[cycloïde]] een [[tautochrone kromme|isochrone]] [[kromme]] is. Bij een slingerklok garandeerden "wangetjes" met een cycloïde vorm een regelmatige slingerbeweging van het gewicht. In 1675 patenteerde Huygens een zak[[horloge]]. 
Hij deed zijn proeven met de uurwerkslinger van het torenuurwerk in de toren van de [[Oude Kerk (Scheveningen)|Oude kerk]] te Scheveningen. Vandaar dat dit uurwerksysteem door [[uurwerkmaker]]s de 'Scheveningseslinger' wordt genoemd.

==== Golftheorie ====
Huygens is vooral bekend geworden door zijn [[golf (natuurkunde)|golftheorie]] van het [[licht]], in zijn ''Traité de la lumière'' (1690, zie ook [[Principe van Huygens-Fresnel|Principe van Huygens]]). De latere theorie van Isaac Newton in zijn ''Opticks'' (1704) ging hier tegenin: deze verklaarde [[reflectie (straling)|weerkaatsing]], [[lichtbreking|breking]] en [[interferentie (natuurkunde)|interferentie]] van licht juist met lichtdeeltjes (zie: [[Dualiteit van golven en deeltjes]]). De experimenten van [[Thomas Young (wetenschapper)|Thomas Young]] met interferentie in 1801 konden niet met deeltjes worden verklaard, maar wel met Huygens' golftheorie.

==== Akoestiek ====
Christiaan Huygens was een voortreffelijk waarnemer van geluid in de vrije natuur. In 1693<ref>Chr. Huygens, ''Oeuvres complètes'', deel 10: ''Correspondance 1691-1695'' (1905), no. 2840</ref> beschreef hij de waarneming van een toonhoogte in het geluid van een spuitende fontein, herhaald weerkaatst tegen de traptreden van de grote paleistrap van het [[Kasteel van Chantilly]]. Uitgaande van de theorie van de [[pijporgel|orgelpijp]] met geluid als golfverschijnsel, gaf hij een correcte verklaring van de waargenomen toonhoogte.<ref>[https://www.xs4all.nl/~fabilsen/#Repetition_Pitch 'Herhalingstoonhoogte']</ref>

Huygens was ook de uitvinder van de [[31-toonsverdeling|31-toonsstemming]]. Deze heeft 31 gelijkverdeelde tonen per [[octaaf (muziek)|octaaf]], in plaats van de gebruikelijke 12 halve tonen. Een kleinste interval tussen verschillende tonen heeft dan een frequentieverhouding van 2<sup>1/31</sup>. Huygens bedacht deze stemming als alternatief voor de door hem maar matig beoordeelde [[gelijkzwevende stemming]]. In het [[Teylers Museum|Teylers museum]] in [[Haarlem]] was een 31-toons [[orgel]] te horen, dat in 1950 volgens deze [[stemming (muziek)|stemming]] is gebouwd door de natuurkundige [[Adriaan Fokker]]. Sinds mei 2009 staat het gerenoveerde Fokker-orgel van de [[Stichting Huygens-Fokker]] in de BAM-zaal van het [[Muziekgebouw aan 't IJ]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110823003305/http://www.muziekgebouw.nl/muziekgebouw/Over_het_Muziekgebouw/ Beschrijving Muziekgebouw aan het IJ] Geraadpleegd 1 oktober 2012</ref>

==== Stoommachine en andere uitvindingen ====
Zelfs het principe van de [[stoommachine]] is al te vinden in Huygens' aantekeningen. In [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]] presenteerde hij een [[buskruitmotor]], waarin het [[buskruit]] gecontroleerd ontplofte. [[Denis Papin]], met wie Huygens had samengewerkt, gebruikte het principe van deze buskruitmotor later om zijn stoommachine te verbeteren. Huygens verbeterde ook de [[toverlantaarn]] drastisch. Voor zijn experimenten bouwde hij lucht[[pomp (machine)|pompen]].

=== Sterrenkunde ===
[[Bestand:Titan Visible.jpg|miniatuur|200px|Titan gefotografeerd door de ruimtesonde [[Cassini-Huygens]] in 2005]]
[[Bestand:Huygens Systema Saturnium.jpg|miniatuur|200px|Huygens' verklaring voor de wisselende gestalte van Saturnus, ''Systema Saturnium'', 1659]]

==== Titan ====
Op 25 maart 1655 ontdekte Huygens een lichtpuntje dat bij de planeet [[Saturnus (planeet)|Saturnus]] hoort. In juni was hij er zeker van dat het om een [[maan]] ging: hij had het lichtpuntje viermaal rond de planeet zien gaan. Het was de grootste maan van de planeet, die tweehonderd jaar later de naam [[Titan (maan)|Titan]] zou krijgen. Om, zoals toen te doen gebruikelijk, zijn [[prioriteit]] vast te leggen, stuurde hij aan collega-sterrenkundigen in [[Praag]] en [[Londen]] een [[anagram]], dat bestond uit een versregel van [[Ovidius]] (''Fasti'' I 305. In moderne edities staat "mentis" in plaats van "nostris"):

:''Admovere oculis distantia sidera nostris'' (Ze brachten de verre sterren naar onze ogen)

en de letters ''uuuuuuu ccc rr h n b q x''. Gedecodeerd staat hier:

:''Saturno luna sua circumducitur diebus sexdecim horis quatuor'' (Om Saturnus loopt zijn maan in zestien dagen en vier uur.)

Huygens sprak van "de maan van Saturnus" of "mijn maan". (De naam Titan werd pas in 1847 door [[John Herschel]] toegekend.) Het Ovidius-citaat staat in de rand van een lens gekrast in de collectie van het [[Universiteitsmuseum (Utrecht)|Universiteitsmuseum Utrecht]]. Mogelijk is dit exemplaar gebruikt in de telescoop waarmee Huygens Titan ontdekte (zie link).

==== Saturnus en zijn planeetringen ====
Aanvankelijk had [[Galileo Galilei]] Saturnus met zijn [[telescoop (optica)|telescoop]] waargenomen als een merkwaardige verschijning met hengsels. Huygens kwam als eerste met de interpretatie van een bolvormige [[planeet]] met een ring er omheen. Volgens Huygens was deze ring dun, maar massief (uit één stuk) en ondoorzichtig. Later onderzoek toonde aan dat de ring niet massief kon zijn maar uit gruis moest bestaan.<ref>Albert van Helden, "Huygens, Titan, and Saturn's Ring", in: Karen Fletcher (ed.), ''Proceedings of the International Conference "Titan – From Discovery to Encounter", 13-17 April 2004, ESTEC, Noordwijk, Netherlands'' (Noordwijk: ESA Publications Division 2004 [= ESA SP-1278]), pp.&nbsp;11-29 [https://adsabs.harvard.edu/abs/2004ESASP1278...11V online link].</ref>

==== Andere waarnemingen ====
Daarnaast ontdekte Huygens enkele [[nevels en gaswolken|sterrennevels]] en [[dubbelster]]ren. In ''Systema Saturnium'' (1659) publiceerde hij een gedetailleerde tekening van de [[Orionnevel]]. Met zijn moderne telescoop slaagde hij erin om afzonderlijke sterren in de Orionnevel te ontdekken. Hij tekende als eerste in november 1659 een eenvoudige kaart van [[Mars (planeet)|Mars]], met het donkere gebied [[Syrtis Major]]. Aan de hand van de terugkeertijd van dit detail schatte hij de rotatietijd van Mars op ongeveer 24 uur, iets langer dan een dag. In augustus 1672 deed hij de eerste waarneming van een [[ijskap]] van Mars.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120426163500/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP02.HTM#fig01 William Sheehan: The Planet Mars: A History of Observation and Discovery]</ref> Verder nam hij de [[komeet Halley|komeet van Halley]] waar. De [[zon]] beschouwde hij als een ster onder de sterren. Door de lichtsterkte van [[Sirius (ster)|Sirius]] te vergelijken met die van de [[zon]], schatte hij de afstand van Sirius als 22 664 x zo ver als die van de zon. (Een moderne berekening met Sirius op een afstand van 8,7 [[lichtjaar]] plaatst deze ster nog 24 keer verder weg.)

=== Sciencefiction avant la lettre===
In zijn ''[[Cosmotheoros]]'' (1698) speculeerde Huygens gedetailleerd over leven op andere [[planeet|planeten]]. Voor dergelijke speculaties was de Italiaanse filosoof [[Giordano Bruno]] nog in 1600 door de [[Inquisitie]] verbrand (officieel is Bruno overigens ter dood gebracht wegens zijn afwijzing van de goddelijkheid van Christus; de notie van [[buitenaards leven|leven op andere planeten]] werd afgewezen door het toen geldende dogma). Volgens Huygens bestond er op andere planeten een soortgelijk leven als op aarde, maar op de [[zon]] was geen leven mogelijk. De ''Cosmotheoros'' wordt wel gezien als een vroege vorm van [[sciencefiction]].<ref name="ReferenceB"/>

== Werken ==
[[Bestand:Web Huygens690.jpg|miniatuur|200px|''Traité de la lumière'']]
* 1649 - ''De iis quae liquido supernatant'' (Over objecten die op [[vloeistof]] blijven drijven, ongepubliceerd)
* 1651 - ''Cyclometriae''
* 1651 - ''Theoremata de quadratura hyperboles, ellipsis et circuli ex dato portionum gravitatis centro : Quibus subjuncta est exetasis Cyclometriae Gregorii a S. Vincentio, ed. ao. 1647''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=AQBpAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Theoremata de quadratura hyperboles, ellipsis et circuli ex dato portionum gravitatis centro''] op Google Books</ref> (stellingen over de kwadratuur van [[Hyperbool (wiskunde)|hyperbolen]], [[ellips (wiskunde)|ellipsen]] en [[cirkel]]s, Huygens' eerste publicatie)
* 1654 - ''De circuli magnitudine inventa. Acc. eiusdem problematum quorundam illustrium constructiones''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=FgBpAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''De circuli magnitudine inventa''] op Google Books</ref> (met dit werk vestigde hij zijn reputatie als wiskundige definitief.)
* 1656 - ''Ad Fra. Xaver. Ainscom epistula, qua deluuntur ea quibus Exetasis Cyclometriae Gregorii a S. Vincentio impugnata fuit''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=sKfuSuqLVv8C&printsec=frontcover ''Ad Fra. Xaver. Ainscom epistula, qua deluuntur ea quibus Exetasis Cyclometriae Gregorii a S. Vincentio impugnata fuit''] op Google Books. [https://web.archive.org/web/20230612194040/https://books.google.nl/books?id=sKfuSuqLVv8C&printsec=frontcover Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref>
* 1656 - ''De Saturni Luna observatio nova'' (over de nieuwe waarneming van de [[Titan (maan)|maan]] van [[Saturnus (planeet)|Saturnus]])
* 1656 - ''De motu corporum ex percussione'', pas gepubliceerd in 1703
* 1657 - ''De ratiociniis in ludo aleae'' = ''Van [[kansrekening|rekeningh]] in spelen van geluck'' (vertaald door [[Frans van Schooten]])
* 1658 - ''Horologium''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=A1a6OzSTpzoC&printsec=frontcover ''Horologium''] op Google Books. [https://web.archive.org/web/20230612193948/https://books.google.nl/books?id=A1a6OzSTpzoC&printsec=frontcover Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref>
* 1659 - ''Systema Satvrnivum : sive de causis mirandorum Satvrni phaenomenôn, et de comite ejus planeta novo''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=nVRH7ZeXsoUC&printsec=frontcover ''Systema Satvrnivum''] op Google Books. [https://web.archive.org/web/20230612194023/https://books.google.nl/books?id=nVRH7ZeXsoUC&printsec=frontcover Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref>
* 1665 - ''Kort onderwijs aengaende het gebruijck der horologiën tot het vinden der lenghten van Oost en West''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=Se96B0Fv6BoC&printsec=frontcover ''Kort onderwijs aengaende het gebruijck der horologiën tot het vinden der lenghten van Oost en West''] op Google Books. [https://web.archive.org/web/20230612194008/https://books.google.nl/books?id=Se96B0Fv6BoC&printsec=frontcover Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref>
* 1673 - ''Horologium oscillatorium sive de motu pendularium'' (theorie en ontwerp van het slingeruurwerk, opgedragen aan [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]])
* 1673 - ''De vi centrifuga'' (''Over de [[middelpuntvliedende kracht|Centrifugaalkracht]]'')
* 1684 - ''Astroscopia Compendiaria tubi optici molimine liberata''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090365591?accountid=139415&imgSeq=10 ''Astroscopia Compendiaria tubi optici molimine liberata''] op Early European Books. [https://web.archive.org/web/20230612193931/https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090365591?accountid=139415&imgSeq=10 Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref> (samengestelde sterrenkijkers zonder buis)
* 1685 - ''Memoriën aengaende het slijpen van glasen tot [[telescoop (optica)|verrekijckers]]''
* 1690 - ''Traité de la lumière''
* 1690 - ''Discours de la cause de la pesanteur'' (betoog over de oorzaak van de zwaarte, daterend uit 1669?)
* 1691 - ''Lettre touchant le cycle harmonique'' (Rotterdam, over 31-toonsstelsel)
* 1698 - ''Cosmotheoros''
* 1703 - ''Opuscula posthuma'' onder meer
** ''De motu corporum ex percussione'' (Over de bewegingen van lichamen die botsen, bevat de [[Botsing (natuurkunde)|botsingswetten]] van Huygens, daterend uit 1656).
** ''Descriptio automati planetarii'' (beschrijving en ontwerp [[planetarium]])
* 1724 - ''Novus cyclus harmonicus'' (Leiden, postume uitgave)
* 1888-1950 - ''Huygens, Christiaan. Oeuvres complètes''. Den Haag<ref group=kleine-letter>[https://www.dbnl.org/tekst/huyg003oeuv00_01/ ''Huygens, Christiaan. Oeuvres complètes''. Den Haag] bij DBNL. [https://web.archive.org/web/20230326103830/https://www.dbnl.org/tekst/huyg003oeuv00_01/ Gearchiveerd] op 26 maart 2023.</ref> (Verzameld werk in 22 delen, W. Nijhoff, Den Haag). De redacteurs waren [[D. Bierens de Haan]] (tome=deel 1-5), [[Johannes Bosscha jr.|J. Bosscha]] (6-10), [[Diederik Johannes Korteweg|D.J. Korteweg]] (11-15), [[Albertus Antonie Nijland|A.A. Nijland]] (15), Johan Adriaan Vollgraff (16-22). Deel 1-10 beslaat de correspondentie van 1638-1695, deel 11-21 de heruitgave van de hoofdteksten en deel 22 een supplement op de correspondentie, een biografie, de veilingcatalogus van zijn boekenbezit en andere zaken.
*# ''Correspondance'' 1638-1656 (1888)
*# ''Correspondance'' 1657-1659 (1889)
*# ''Correspondance'' 1660-1661 (1890)
*# ''Correspondance'' 1662-1663 (1891)
*# ''Correspondance'' 1664-1665 (1893) 
*# ''Correspondance'' 1666-1669 (1895) 
*# ''Correspondance'' 1670-1675 (1897)
*# ''Correspondance'' 1676-1684 (1899)
*# ''Correspondance'' 1685-1690 (1901)
*# ''Correspondance'' 1691-1695 (1905)
*# ''Travaux mathématiques'' 1645-1651 (1908)
*# ''Travaux mathématiques pures'' 1652-1656 (1910)
*# Fasc. I: ''Dioptrique'' 1653, 1666 (1916)
*#<li value=13> Fasc. II: ''Dioptrique'' 1685-1692 (1916)
*# ''Calcul des probabilités. Travaux de mathématiques pures'' 1655-1666 (1920)
*# ''Observations astronomiques. Système de Saturne. Travaux astronomiques'' 1658-1666 (1925)
*# ''Mécanique jusqu’à 1666. Percussion. Question de l’existence et de la perceptibilité du mouvement absolu. Force centrifuge'' (1929)
*# ''L’horloge à pendule de 1651 à 1666. Travaux divers de physique, de mécanique et de technique de 1650 à 1666. Traité des couronnes et des parhélies'' (1662 of 1663) (1932)
*# ''L’horloge à pendule ou à balancier de 1666 à 1695. Anecdota'' (1934)
*# ''Mécanique théorique et physique de 1666 à 1695. Huygens à l’Académie royale des sciences'' (1937)
*# ''Musique et mathématique. Musique. Mathématiques de 1666 à 1695'' (1940)
*# ''Cosmologie'' (1944)
*# ''Supplément à la correspondance. Varia. Biographie de Chr. Huygens. Catalogue de la vente des livres de Chr. Huygens'' (1950)

== Wetenschappelijk archief ==
Het wetenschappelijk archief<ref>[https://collectionguides.universiteitleiden.nl/resources/ubl058 Collection Guide: Christiaan Huygens Archive], Universiteit Leiden</ref> van Christiaan Huygens is beschikbaar bij de [[Universitaire Bibliotheken Leiden]].

== Portretten en beelden ==
[[Bestand:Christiaan Huygens Statue Delft 2.jpg|150px|thumb|Bronzen borstbeeld<br/>EWI-gebouw, TU Delft]]
* 1639 - Vader [[Constantijn Huygens]] omringd door zijn vijf kinderen door [[Adriaen Hanneman]], schilderij met medaillons, [[Mauritshuis]] te [[Den Haag]]
* rond 1670? - Reliëfportret door [[Jean-Jacques Clérion]] (1639-1714), Rijksmuseum Boerhaave, [[Leiden]]
* 1671 - Portret door [[Caspar Netscher]], Rijksmuseum Boerhaave te [[Leiden]], bruikleen van [[Haags Historisch Museum]]
* 1675 - Mogelijke afbeelding van Huygens op ''l'Établissement de l'Académie des Sciences et fondation de l'observatoire, 1666'' door [[Henri Testelin]]. [[Jean-Baptiste Colbert|Colbert]] stelt koning [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] de leden van de pas opgerichte [[Académie des Sciences|Académie des sciences]] voor. [[Kasteel van Versailles|Musée National du Château et des Trianons de Versailles]] te [[Versailles]]
* 1679 - [[Medaillon (sieraad)|Medaillonportret]] in [[reliëf (beeldhouwkunst)|reliëf]] door de Franse [[beeldhouwer]] [[Jean-Jacques Clérion]]
* 1686 - Portret in pastel door Bernard Vaillant, [[Hofwijck|Museum Hofwijck]] te [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]
* tussen 1684 en 1687 - Gravure naar het schilderij van Netscher door G. Edelinck
* 1688 - Portret door Pierre Bourguignon, [[Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen|KNAW]], [[Amsterdam]]
* jaren 40 van de twintigste eeuw - Stenen beelden van Christiaan Huygens en [[Johan de Witt]] als grondleggers van de verzekeringswiskunde door [[Albert Termote]], Schiekade 830, [[Rotterdam-Noord]]<ref>[https://www.krogtweb.nl/standbeelden/object.php?record=ZH58nb Beeld van Termote, Rotterdam]{{Dode link|datum=juli 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
* 2008 - Bronzen borstbeeld door Martin Abspoel in opdracht van de studievereniging Christiaan Huygens, [[Technische Universiteit Delft]]; geplaatst voor het [[EWI-gebouw]], [[Delft]]

== Naar Huygens vernoemd ==
* [[Christiaan Huygens (schip, 1927)|MS ''Christiaan Huygens'']] - passagiersschip dat vanaf 1928 voer tussen Amsterdam en Batavia en dienst deed als troepentransportschip tijdens de Tweede Wereldoorlog

=== Onderzoek en wetenschap ===
* De Noors-Nederlandse nanosatelliet MilSpace-2 2 "Huygens", gelanceerd op 3 januari 2023 voor een nauwkeuriger [[geolocatie]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.tno.nl/nl/newsroom/2023/01/noors-nederlandse-nanosatellieten/ |titel=Noors-Nederlandse nanosatellieten succesvol gelanceerd |bezochtdatum=2023-01-04 |werk=tno.nl/nl |taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230104160256/https://www.tno.nl/nl/newsroom/2023/01/noors-nederlandse-nanosatellieten/|archiefdatum=2023-01-04}}</ref>
* De [[Huygens (ruimtesonde)|Huygens-ruimtesonde]] landde op [[Titan (maan)|Titan]] in het [[Cassini-Huygens|Cassini-Huygensproject]] voor onderzoek van [[Saturnus (planeet)|Saturnus]]
* [[Planetoïde]] (2801) Huygens
* [[Huygens (inslagkrater)|Huygens]] een inslagkrater op [[Mars (planeet)|Mars]].<ref>Deze [[inslagkrater]] heeft een diameter van 450 tot 470&nbsp;km en is daarom met hedendaagse telescopen misschien net waarneembaar. De opgegeven grootte verschilt per bron. {{en}}[https://web.archive.org/web/20230417151409/https://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110308.html Deze NASA-pagina geeft 267&nbsp;km], maar {{en}} [https://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMBFTZ990E_0.html deze ESA-pagina] houdt het op ongeveer 450&nbsp;km (''about 450 kilometres wide''). De zelfgebouwde telescoop van Huygens was geavanceerd voor zijn tijd, maar vermoedelijk niet in staat deze krater waar te nemen. Zoals de hoofdtekst aangeeft heeft Huygens wel belangwekkende waarnemingen aan Mars gedaan. [https://web.archive.org/web/20230417151409/https://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110308.html Gearchiveerd] op 17 april 2023.</ref>
* Een berg op de [[Maan]]
* Huygens Region, deel van de [[Orionnevel]]
* [[Achromaat (optica)|Achromatisch]] Huygens-[[oculair]]
* Huygens [[wavelet]]s, de wiskundige grondslag voor scalaire [[diffractie]]theorie
* Huygens Nationale Supercomputer bij [[SARA Nationaal HPC Centrum|SARA]] in [[Amsterdam]], genoemd naar Christiaan en zijn vader Constantijn<ref>[https://web.archive.org/web/20071007152944/http://huygens.supercomputer.nl/ Huygens Nationale Supercomputer] Geraadpleegd 1 oktober 2012</ref>
* onderafdeling van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde<ref>Zie [https://web.archive.org/web/20160922192103/http://www.astro.rug.nl/~nvws/wwwev.htm#11 www.astro.rug.nl] en [http://www.verenigingchristiaanhuygens.nl/ www.verenigingchristiaanhygens.nl].</ref>
* [[Christiaan Huygensprijs]], een jaarlijkse prijs die wordt toegekend aan recent gepromoveerde onderzoekers

=== Onderwijs ===
* Huygens Laboratorium: faculteit Natuur- en sterrenkunde van de [[Universiteit Leiden]]
* Het Huygensgebouw, Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de [[Radboud Universiteit Nijmegen]]
* W.I.S.V. 'Christiaan Huygens', Studievereniging Wiskunde en Informatica van de TU Delft
* Huygens Lyceum te Eindhoven
* Medisch- Natuurphilosophisch- en Veterinair- Tandheelkundig Gezelschap “Christiaan Huygens”, studiegezelschap van het [[Utrechtsch Studenten Corps]]
* Huygens college te Heerhugowaard
* Christiaan Huygens school te Dronten
* Christiaan Huygens school te Zeewolde

=== Muziek ===
* [[Stichting Huygens-Fokker]], centrum voor microtonale muziek

==Zie ook==
* [[Stelling van Steiner|Huygens-Steiner-theorema]]

== Secundaire literatuur ==
* {{aut|Hugh Aldersey-Williams}}: ''Een eeuw van licht: het leven van Christiaan Huygens'' (2020) Uitgeverij Thomas Rap, {{ISBN|9789400405561}}. Vertaling uit het Engels.
* {{aut|[[Cees Andriesse]]}}: ''Titan kan niet slapen: een biografie van Christiaan Huygens'' (1993) {{ISBN|90-254-0168-6}}. Engelse vertaling: ''Huygens The Man Behind the Principle'', Foreword by Sally Miedema, Cambridge University Press, 2005.
* {{aut|Andriesse, C.D., van der Leer, C.L., Pelsser, A.A.J. en Verkerk, A.T.J.}}: ''Christiaan Huygens. Tien jaar Christiaan Huygens wetenschapsprijs'', 2008.
* {{aut|[[Vladimir Arnold|Arnold, Wladimir]]}}: ''Newton and Barrow, Huygens and Hooke'', Birkhäuser, 1990.
* [http://www.archive.org/details/christianhuygens029504mbp Bell, A.E.: ''Christian Huygens and the Development of Science in the 17th Century'', London, Edward Arnold, 1947].
* {{aut|Bos, H.J.M.}}: ''Christiaan Huygens'', p.&nbsp;59-81 in Bos (editeur) ''Lectures in the History of Mathematics'', in: ''History of Mathematics'', volume 7, American Mathematical Society/London Mathematical Society 1993 ([http://books.google.com/books?id=lSGvPI6LHvwC&pg=PA59&lpg=PA59&dq=bos+huygens&source=bl&ots=bjfSvLp-eK&sig=bgk4anesORL9yWGGc4n87GV7kUY&hl=en&ei=Z5BmTZiqN4aeOqDCyZgL&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCUQ6AEwAg#v=onepage&q=bos%20huygens&f=false Google books]).
* {{aut|Bos, H.J.M.}}: ''Christiaan Huygens'', in: C.C. Gillispie (ed.), ''Dictionary of Scientific Biography'' (Charles Scribner’s & Sons, New York, 1972), vol. 6, pp.&nbsp;597–613. In het Nederlands in: ''De Gids'', 142 (1979), 306-319.
* {{aut|[[Johannes Bosscha jr.|Boscha, J.]]}}: ''Christiaan Huygens'', Verlag W. Engelmann, Leipzig, 1895.
* {{aut|[[Carl Benjamin Boyer|Boyer, C.B.]]}}: ''A history of mathematics'', New York, 1968.
* {{aut|Brugmans, H. L.}}: ''Le Séjour de Christian Huygens à Paris et ses relations avec les milieux scientifiques français. Suivi de son journal de voyage à Paris et à Londres'', Librairie E. Droz, Parijs, 1935.
* [[Conrad Busken Huet|Busken Huet, C.]]: [https://www.dbnl.org/tekst/busk001land02_01/busk001land02_01_0183.htm ''Het land van Rembrand - Studien over de noordnederlandse beschaving in de zeventiende eeuw'', 1882-1884, herdruk 1956 Het Spectrum].
* {{aut|[[Robbert Dijkgraaf|Dijkgraaf, R.]]}}, {{aut|[[Louise Fresco|Fresco, L.]]}} en {{aut|Van Calmthout, M.}} (eds): De Bètacanon.
* {{aut|[[Eduard Jan Dijksterhuis|Dijksterhuis, E.J.]]}}: ''De mechanisering van het wereldbeeld'', Amsterdam, 1980, vierde druk.
* {{aut|Dijksterhuis, E.J.}}: ''Christiaan Huygens'', Haarlem, 1951.
* {{aut|Dijksterhuis, Fokko Jan}}: ''Lenses and Waves: Christiaan Huygens and the Mathematical Science of Optics in the Seventeenth Century'', Springer, 2004, {{ISBN|1-4020-2697-8}}.
* {{aut|Eyffinger, Arthur}} en {{aut|Huygens, Constantijn}}: ''Huygens Herdacht''. Catalogus bij de tentoonstelling in de Koninklijke Bibliotheek ter gelegenheid van de 300ste sterfdag van Constantijn Huygens, 26 Maart-9 Mei 1987, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, 1987.
* {{aut|Ende, H. van den}}: ''Huygens's Legacy, The golden age of the pendulum clock'', Fromanteel Ltd, Castle Town, Isle of Man, 2004.
* {{aut|Hooijmaijers, H.}}: ''Telling time - Devices for time measurement in Museum Boerhaave - A Descriptive Catalogue'', Leiden, Museum Boerhaave, 2005.
* {{aut|[[Reyer Hooykaas|Hooykaas, R.]]}}: ''Geschiedenis der natuurwetenschappen'', Utrecht, 1976.
* {{aut|[[Vincent Icke|Icke, V.]]}}: ''Christiaan Huygens in de onvoltooid verleden toekomende tijd'', Historische uitgeverij, 2005.
* {{aut|[[Vincent Icke|Icke, V.]]}}: ''De ruimte van Christiaan Huygens'', Historische uitgeverij, 2009.
* {{aut|[[Vincent Icke|Icke, V.]]}}: ''De principes van Huygens'', Historische uitgeverij, 2013.
* {{aut|Kersen, F. van en H. van den Ende}}: ''Opwindende klokken - de gouden eeuw van het slingeruurwerk 12 September - 29 november 2004'' (tentoonstellingscatalogus), Apeldoorn, Paleis Het Loo, 2004.
* {{aut|Kox, A.J. en Polak, P.H.}}: ''Christiaan Huygens (1629-1695)'', in: Kox, A.J. en Chamalaun, M., eds: Van [[Simon Stevin|Stevin]] tot [[Hendrik Lorentz|Lorentz]]. Portretten van Nederlandse natuurwetenschappers, Amsterdam, 1980.
* {{aut|[[Annie Romein-Verschoor|Romein-Verschoor, A.]]}}: ''Christiaen Huygens 1629-1695, ontdekker der waarschijnlijkheid'', in: ''Erflaters van onze beschaving'', Querido Amsterdam, 1938, latere herdrukken.
* {{aut|[[Dirk Jan Struik|Struik, D.J.]]}}: ''Geschiedenis van de wiskunde'', SUA Amsterdam, 1977.
* {{aut|Struik, D.J.}}: ''The land of Stevin and Huygens'', Dordrecht, Boston, 1981.
* {{aut|Vermij, Rienk, van Dijk, H, Reus, C.}}: ''Christiaan Huygens'', Epsilon Uitgaven, 2004.
* {{aut|Vermij, Rienk}}: ''Christiaan Huygens. De mathematisering van het werkelijkheid'', Veen, 2007.
* {{aut|Vilain, Ch.}} ''La mécanique de Christian Huygens: la relativite de mouvement au 17. siècle'', Paris, Blanchard 1996.
* {{aut|Yoder, Joella G.}}: ''The Archives of Christiaan Huygens and his Editors'', in: M. Hunter (ed.), ''Archives of the Scientific Revolution. The Formation and Exchange of Ideas in Seventeenth-Century Europe''. Woodbridge 1998, p. 91-107.
* {{aut|Yoder, Joella G.}}: ''The Letters of Christiaan Huygens'', in: ''Revue d’Histoire des Sciences'' 56 (2003), p. 135-143.
* {{aut|Yoder, Joella G.}}: ''The Huygens Manuscripts'', in: ''Proceedings of the International Conference 'Titan: From Discovery to Encounter', 13-17 April 2004, ESTEC, Noordwijk, The Netherlands''. Noordwijk 2004, p.&nbsp;43-54.
* {{aut|Yoder, Joella G.}}: ''Unrolling Time. Christiaan Huygens and the Mathematization of Nature'', Cambridge University Press, 1988.
* {{aut|Yoder, Joella G.}}: ''Christian Huygens: Book on the Pendulum Clock (1673)'' in Grattan-Guinness (uitgever) ''Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940'', Elsevier, 2005, p.&nbsp;35.
* zonder auteur: ''Christiaan Huygens 1629-1695'', Leiden: Museum Boerhaave, 1988.

== Externe links ==
=== Primaire bronnen ===
* {{en}} [https://www.york.ac.uk/depts/maths/histstat/huygens.pdf ''De Ratiociniis in Ludo Aleae or The Value of all Chances in Games of Fortune'', 1657] Over waarschijnlijkheidsleer. Vertaling in het Engels gepubliceerd in 1714
* {{la}} [http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/HST/Huygens/huygens.htm ''Systema Saturnium'' 1659] Digitale facsimile-uitgave van de Smithsonian Libraries
* {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/14725 ''Treatise on Light'' 1690] ''Traité de la Lumière'' vertaald in het Engels door [[Silvanus Thompson|Silvanus P. Thompson]], [[Project Gutenberg]]
* {{nl}} [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/huygens/huygens_ct_nl.htm ''Cosmotheoros'' 1698, Nederlandse vertaling online]
* {{fr}} [https://www.huygens-fokker.org/docs/lettre.html ''Lettre de Mr. Huygens à l'Auteur touchant le Cycle Harmonique'' 1691 (31-toonssysteem)]
* {{nl}} [http://hdl.handle.net/1887.1/item:1843482 ''Huygens' leven en werk. Facetten van een genie. De manuscripten''] Tentoonstelling Universiteitsbibliotheek Leiden 2004
* {{nl}} [https://www.xs4all.nl/~adcs/Huygens/01/005-stampioen.html Studieadvies] door [[Jan Stampioen]] voor Christiaan Huygens, 1645
* Lijst van Huygens' werken in de Library of Congress
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20150409084226/https://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-134100/ Boekenlijst op WorldCat]
* Beredeneerde lijst van Huygens' publicaties, Universiteit Utrecht

=== Musea ===
* [https://web.archive.org/web/20230531114544/https://hofwijck.nl/ Huygensmuseum Hofwijck]
* [https://web.archive.org/web/20061002134335/http://www.museumboerhaave.nl/ONDERWIJS/VOORTGEZET/2defase/ANW/pdf/vernuftig.pdf Museum Boerhaave, De technische vondsten van Christiaan Huygens]
* [https://web.archive.org/web/20061002134034/http://www.museumboerhaave.nl/ONDERWIJS/VOORTGEZET/2defase/ANW/pdf/huygens.pdf Museum Boerhaave, Christiaan Huygens 1629-1695]
* [http://www.kennislink.nl/web/show?id=129362 Huygens lens] Het Ovidiuscitaat "Admovere.." staat in de rand gekrast. Mogelijk is deze lens uit de collectie van het [[Universiteitsmuseum (Utrecht)|Universiteitsmuseum Utrecht]] gebruikt voor de ontdekking van [[Titan (maan)|Titan]]

=== Overig ===
* [https://web.archive.org/web/20080918064811/http://www.entoen.nu/po/christiaanhuygens Huygens als een van de vijftig onderwerpen in de historische canon van Nederland, 2007]
* [https://web.archive.org/web/20210815145817/https://www.dwc.knaw.nl/biografie/christiaan-huygensweb/ Christiaan Huygensweb - Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum]
* [https://web.archive.org/web/20111213071452/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm Geleerden op bankbiljetten, onder wie Christiaan Huygens op het 25 guldenbiljet van 1955]
* [https://www.luikerwaal.com/huygens_nl.htm Christiaan Huygens: de echte uitvinder van de toverlantaarn (website 'de Luikerwaal')]

{{Appendix|1=|2=
'''Noten'''
{{references}}
'''Gedigitaliseerde versies van Huygens's boeken'''
{{references|group=kleine-letter}}
}}
{{Navigatie fysische optica}}
{{Commonscat}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Etalage|9972671|2007|10|29}}

{{DEFAULTSORT:Huygens, Christiaan}}
[[Categorie:Nederlands astronoom]]
[[Categorie:Nederlands natuurkundige]]
[[Categorie:Nederlands wiskundige]]
[[Categorie:17e-eeuws natuurkundige]]
[[Categorie:17e-eeuws wiskundige]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw]]
[[Categorie:Nederlands uitvinder]]
[[Categorie:Nederlands statisticus]]
[[Categorie:Opticus]]
[[Categorie:Akoesticus]]
[[Categorie:Nederlands uurwerkmaker]]
[[Categorie:Neolatijns schrijver]]
[[Categorie:Lid van de Académie des sciences]]
[[Categorie:Canon van Nederland]]