Brontekst bekijken van Boorzuur

{{Infobox chemische stof
| Naam = Boorzuur
| afbeelding1 = Boric-acid-2D.png
| afbeeldingbreedte1 = 150
| onderschrift1 = [[Structuurformule]] van boorzuur
| afbeelding2 = Boric acid.jpg
| onderschrift2 = Boorzuurpoeder
| afbeelding3 = 
| onderschrift3 = 
| afbeelding4 = 
| onderschrift4 = 
| Formule = H<sub>3</sub>BO<sub>3</sub>
| Molgewicht = 61,83302
| SMILES = B(O)(O)O
| InChI = InChI=1/BH3O3/c2-1(3)4/h2-4H
| IUPAC = boorzuur
| AndereNamen = Borofax, Basilit B, orthoboorzuur, triwaterstofboraat
| CAS = 10043-35-3
| EINECS = 233-139-2
| EG = 005-007-00-2
| VN = 
| RTECS = ED4550000
| PubChem = 7628
| Beschrijving = Kristallijn wit poeder
| Vergelijkbaar = [[boortrioxide]]
| AfbWaarsch = {{Pictogram GHS|G}}
| TekstWaarsch = Gevaar
| Carcinogeen = 
| Hygroscopisch = 
| Rzinnen = {{H360}}
| EUHzinnen = ''geen''
| Szinnen = {{P201}} - {{P308+P313}}
| Omgang = 
| Opslag = Verpakking goed gesloten houden en droog bewaren.
| ADR = 
| MAC = 
| LethaalRat = ([[oraal]]) 5140<ref>Smyth et al., ''Am. Ind. Hyg. Assoc. J.'' '''30''', 470 (1969)</ref>
| LethaalKonijn = 
| MSDS = 
| Aggregatie= vast
| Kleur = wit
| Dichtheid = 1,44<ref name="GESTIS">{{Link GESTIS|ZVG=3640|CAS=10043-35-3|label=boorzuur|datum=3 december 2008}}</ref>
| Smeltpunt = (ontleedt) 168-171<ref name="GESTIS"/>
| Kookpunt = 300
| Vlampunt = 
| Zelfontbranding = 
| Dampdruk = 2700<ref name="GESTIS"/>
| Oplosbaarheid = 47,2<ref name="GESTIS"/>
| GoedOplIn = ethanol, glycerol
| MatigOplIn = water
| SlechtOplIn = 
| OnoplIn = 
| Dipoolmoment = 
| Viscositeit = 
| Kristalstructuur = 
| fG0g = 
| fG0l = 
| fG0s = 
| fH0g = 
| fH0l = 
| fH0s = −1094,3
| S0g = 
| S0l = 
| S0s = 88,83
| Cpm0 = 
| Evenwicht = [[Zuurconstante|p''K''<sub>a1</sub>]] = 9,14<ref name = "StHandbook" /><br />p''K''<sub>a2</sub> = 12.74<ref name = "StHandbook" /><br />p''K''<sub>a3</sub> = 13.80<ref name = "StHandbook">{{Chemref
| Author = 
| last? = | first? = 
| etal = 
| ArtikelTitel = Dissociation constants of inorganic acids in aquious solutions
| Tydschrift = 
| Jaargang = 
| Tydschrfnr = 
| Pag_a = D103
| Pag_z = 
| Jaar = 1987
| CollVol = 
| BoekTitel = Handbook of Chemistry and Physics
| BoekEditie = 1st Student Edition
| Editor = Robert C. Weast
| Uitgever = CRC Press
| Uitgeefplaats = Baco Raton (Florida)
| ISBN = 
| DOI = 
| DOIDatum = 
| GestisID = 
| GestisTitel = 
| GestisDatum = 
| WEB = 
| WebVoorloop = 
| WebTitel = 
| WEBdatum = 
| WEBisSamenvatting = J
| PMID = 
| PMIDtekst = 
| PMIDdatum = 
| PMC = 
| PMCtekst = 
| PMCdatum = 
}}</ref>
| KlassiekeAnalyse = | Spectra = 
| NutrientType = spoorelement
| Essentieel = 
| Voorkomen = 
| ADI = 0,1
| AdditiefType = 
| E-nummer = 284
}}

'''Boorzuur''' is een verbinding van [[boor (element)|boor]], [[Zuurstof (element)|zuurstof]] en [[Waterstof (element)|waterstof]], met als [[brutoformule]] H<sub>3</sub>BO<sub>3</sub>. Het komt in de natuur voor als het [[Mineraal (geologie)|mineraal]] [[sassoliet]]. Boorzuur is een wit [[kristallijn]] [[poeder]] dat matig oplosbaar is in [[water]] en goed oplosbaar is in een aantal veelgebruikte [[Organisch oplosmiddel|organische oplosmiddelen]].

== Synthese ==
Boorzuur kan bereid worden door [[boortrioxide]] op te lossen in [[water]]:

:<chem>B2O3 + 3H2O -> 2H3BO3</chem>

== Eigenschappen ==
De eigenschappen van boorzuur zijn vergelijkbaar met die van [[natriumtetraboraat]] (borax). Boorzuur lost op in [[ethanol]] en in kokend water. Het lost slechts matig op in water, maar de oplosbaarheid kan verhoogd worden door het toevoegen van een sterk zuur zoals [[zoutzuur]], [[citroenzuur]] of [[wijnsteenzuur]].<ref name="merck">''Merck'' '''13''',1326</ref>

== Toepassingen ==
Boorzuur kent verscheidene praktische toepassingen:
* Nucleaire technologie: omdat boor [[neutron]]en absorbeert, wordt het in bepaalde typen [[kernreactor]]en aan het koelwater toegevoegd en gebruikt als middel om de [[nucleaire kettingreactie]] te regelen. Om dezelfde reden wordt het ook bij incidenten wel toegevoegd aan het koelwater van een kerncentrale, of zijn er voorzieningen om dit in geval van nood te kunnen doen (bijvoorbeeld als het niet - of niet geheel - lukt de [[regelstaaf|regelstaven]] in de reactorkern in te brengen).
*Solderen van goud: wordt een [[goud]]en voorwerp in een oplossing van boorzuur en alcohol gedoopt en de alcohol door hitte verdampt, dan blijft een poederlaagje boorzuur achter dat als afdekmiddel dient bij het [[solderen]].<ref>[http://www.goud-smeden.nl/helpdesk/#comment-276 Antwoord op vraag] op http://www.goud-smeden.nl.</ref>
* Glazuren: bij het glazuren verlaagt boorzuur het [[smeltpunt]] en bevordert het de glasvorming. In kleine hoeveelheden voorkomt het haarscheuren in het [[Glazuur (aardewerk)|glazuur]], bij een teveel veroorzaakt het een witte sluier.<ref>{{citeer web|url=https://www.mojokeramiek.nl/grondstoffen/|titel=Pottenbakken, keramiek, glasfusen, glazuren, boetseren, kleien,|voornaam=André |achternaam=Sannes|werk=mojokeramiek.nl}}</ref>
* Bestrijdingsmiddel: bestrijdingsmiddelen tegen [[houtworm]] op basis van boorzuur en borax worden in Nederland alleen toegepast door professionele bestrijders in verband met de giftigheid.<ref name="CTGB">{{Citeer web
| url = http://www.ctgb.nl
| titel = Bestrijdingsmiddelen databank
| auteur = College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden
| datum = 31 maart 2012
| uitgever = College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden}}</ref>
* Farmaceutische hulpstof: boorzuur wordt, in een dosering van maximaal 20&nbsp;mg/l als [[buffer (scheikunde)|buffer]] gebruikt in [[Oogdruppels|oogdruppel]]bases. Het zwakke [[antiseptisch]]e effect is niet klinisch relevant.<ref name="IM">{{Citeer web
| url = http://www.knmp.nl/vakinhoud/farmacotherapie/informatorium-medicamentorum-1
| titel = Informatorium Medicamentorum
| auteur = Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers
| datum = 2004
| uitgever = Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
| bezochtdatum = 25 juli 2007
| archiefdatum = 27 september 2007
| archiefurl = https://web.archive.org/web/20070927202113/http://www.knmp.nl/vakinhoud/farmacotherapie/informatorium-medicamentorum-1
| dodeurl = ja
}}</ref>
* Conserveermiddel: boorzuur kan ook als [[conserveermiddel]] gebruikt worden. Dit mag enkel voor [[Kaviaar|steureieren]] tot 4 g/kg. Het [[E-nummer]] ervan is E284.
*Vroeger werd boorzuur gebruikt als [[desinfectans]], bijvoorbeeld als [[boorwater]] of [[boorzalf]] (voor [[luieruitslag]]). Vanwege de giftigheid, geringe effectiviteit en beschikbaarheid van alternatieven worden deze niet meer gebruikt.
*Voetpoeders met boorzuur werden vroeger gebruikt tegen [[zweetvoeten]].<ref>J. Leon ''Handboek voor de cosmetische industrie'' (1947)</ref> Vanwege de beperkte antiseptische werking en het risico op vergiftiging worden dergelijke poeders amper nog gemaakt.<ref>R.G. Harry ''The Principles and Practice of Modern Cosmetics'' (1962)</ref>

== Toxicologie en veiligheid ==
Het element [[Boor (element)|boor]] komt van nature voor in voedingsmiddelen. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat drinkwater maximaal 2,4 mg/l boor mag bevatten.

Bij inname van grote hoeveelheden boor als in boorzuur en [[Borax (mineraal)|borax]], is het [[Giftigheid|toxisch]] voor het [[zenuwstelsel]], de [[Nier (biologie)|nieren]] en de [[lever]] van de [[mens]]. Het kan ook worden opgenomen via beschadigde [[huid]]. Bij gewoon huidcontact kunnen [[Allergie|overgevoeligheid]]sreacties optreden. Het "Agency for Toxic Substances and Disease Registry" citerende, "werd gemeld dat de minimale dodelijke dosis ingenomen borium (als boorzuur) 2-3 g was bij zuigelingen, 5-6 g bij kinderen en 15-20 g bij volwassenen. [...] Echter, een beoordeling van 784 menselijke vergiftigingen met boorzuur (10-88 g) meldde geen dodelijke slachtoffers, waarbij 88% van de gevallen zonder verschijnselen was."<ref>[https://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp26.pdf TOXICOLOGICAL PROFILE FOR BORON, U.S. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES | Bladzijde 11]</ref> De verschijnselen van [[Vergiftiging|boorzuurintoxicatie]] zijn: [[braken (lichaamsfunctie)|braken]], [[bloed]]erige [[Ontlasting|stoelgang]], afstoting van de huid, [[huidontsteking]], [[hoofdpijn]], [[Teken van Brudzinski|meningismus]], nierfalen en ten slotte [[hyperthermie (aandoening)|hyperthermie]] en [[shock]].<ref>E. Browning, Toxicity of Industrial Metals (Appleton-Century-Crofts, New York, 2nd ed., 1969) pp 90-97</ref> Verder wordt verondersteld dat hoge dosering van boorzuur de mannelijke [[vruchtbaarheid]] vermindert, wellicht door een [[oestrogeen]]achtig effect.<ref>Wang Y, Zhao Y, Chen X, ''Biol Trace Elem Res.'' '''121'''(2), 160 (2008)</ref>

Vergiftiging kan bijvoorbeeld ontstaan door inname van meerdere reinigingstabletten voor kunstgebitten of gebitsprothesen tegelijkertijd.<ref>{{Citeer journal |author=G.A. van Zoelen, I. de Vries en J. Meulenbelt |url=https://www.ntvg.nl/artikelen/risicos-van-ingestie-van-reinigingstabletten-voor-kunstgebitten-en-gebitsprothesen/volledig |titel=Risico's van ingestie van reinigingstabletten voor kunstgebitten en gebitsprothesen |journal=Ned Tijdschr Geneeskd. |year=1998 |volume=142 |pages=2408-11}}</ref>

== Externe link ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20181203070553/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927105 MSDS van boorzuur]

{{commonscat|Boric acid}}
{{Appendix}}
{{woordenboek}}

[[Categorie:Boraat]]
[[Categorie:Oxozuur]]
[[Categorie:Conserveermiddel]]
[[Categorie:Toxische stof]]