Brontekst bekijken van Anakinra

{{disclaimer medisch lemma}}
{{infobox geneesmiddel
| afbeelding = Anakinra.png
| merknamen = Kineret
| Drugs.com = {{drugs.com|monograph|anakinra}}
| MedlinePlus = a602001
| licence_EU = yes
| DailyMedID = Anakinra
| toediening = [[subcutaan]]
| ATC_prefix = L04
| ATC_suffix = AC03
| beschikbaarheid = 95%
| metabolisatie = hoofdzakelijk renaal
| halveringstijd = 4-6 uur
| CAS = 143090-92-0
| DrugBank = DB00026
| UNII = 9013DUQ28K
| KEGG = D02934
| ChEMBL = 1201570
| IUPAC_name = Recombinant human Interleukin-1 receptor antagonist protein; syn. N2-l-methionyl-interleukin 1 receptor antagonist (human isoform x reduced)
| formule = <chem>C759H1186N208O232S10</chem>
}}
'''Anakinra''' (merknaam '''Kineret''') is een [[Biologicals|biological]] dat wordt gebruikt voor de behandeling van [[reumatoïde artritis]], cryopyrine-geassocieerde periodieke syndromen, [[familiaire mediterrane koorts]] en de [[ziekte van Still]].  Het is een recombinante en licht gewijzigde versie van het humane interleukine-1-receptorantagonist-[[Proteïne|eiwit]].  Het wordt op de markt gebracht door Swedish Orphan Biovitrum.<ref name="UKlabel">{{Citeer web|url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/559|titel=UK Anakinra label|bezochtdatum=23 maart 2018|datum=5 oktober 2017|uitgever=UK Electronic Medicines Compendium|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180323155937/https://www.medicines.org.uk/emc/product/559|archiefdatum=23 maart 2018|dodeurl=nee}}</ref> Anakinra wordt toegediend via een [[subcutane injectie]].<ref name="USlabel">{{Citeer web|url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2016/103950s5175lbl.pdf|titel=US Anakinra label|bezochtdatum=23 maart 2018|datum=mei 2016|uitgever=FDA|archiefurl=https://web.archive.org/web/20170217003655/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2016/103950s5175lbl.pdf|archiefdatum=17 februari 2017|dodeurl=nee}} For label updates see [https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&ApplNo=103950 FDA index page for BLA 103950]</ref>

== Toepassingen ==
Het wordt gebruikt als tweedelijnsbehandeling om symptomen van reumatoïde artritis te behandelen nadat behandeling met een [[DMARD|disease-modifying antirheumatic drug]] (DMARD) heeft gefaald.<ref name="UKlabel" /><ref name="USlabel" /> Het kan worden gebruikt in combinatie met sommige DMARD's.<ref name="UKlabel" /><ref name="USlabel" /><ref name="Cochrane2016">{{Citeer journal|datum=mei 2016|titel=Biologics or tofacitinib for rheumatoid arthritis in incomplete responders to methotrexate or other traditional disease-modifying anti-rheumatic drugs: a systematic review and network meta-analysis|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=5|pagina's=CD012183|pmid=27175934|pmc=7068903|doi=10.1002/14651858.CD012183}}</ref>

Het wordt gebruikt voor alle leeftijden, van zuigelingen tot volwassenen met een [[cryopyrine-geassocieerd periodiek syndroom]], inclusief [[neonatale multisystemische ontstekingsziekte]].<ref name="UKlabel" /><ref name="USlabel" />

Het lijkt ook effectief te zijn bij de behandeling van [[macrofaagactiveringssyndroom]] (MAS), een vorm van [[cytokinestorm]].<ref>{{Citeer journal|datum=april 2012|titel=Making sense of the cytokine storm: a conceptual framework for understanding, diagnosing, and treating hemophagocytic syndromes|url=https://archive.org/details/sim_pediatric-clinics-of-north-america_2012-04_59_2/page/329|journal=Pediatric Clinics of North America|volume=59|issue=2|pagina's=329–44|pmid=22560573|pmc=3368378|doi=10.1016/j.pcl.2012.03.002}}</ref>

Het wordt ook gebruikt voor de behandeling van het [[syndroom van Schnitzler]] (off-label in de VS).<ref name="Gusdorf2017">{{Citeer journal|datum=augustus 2017|titel=Schnitzler Syndrome: a Review|journal=Current Rheumatology Reports|volume=19|issue=8|pagina's=46|pmid=28718061|doi=10.1007/s11926-017-0673-5}}</ref>

Er is aangetoond dat het helpt bij de behandeling van [[secundaire hemofagocytische lymfohistiocytose]] (HLH), vooral bij pediatrische patiënten met andere reumatologische aandoeningen.<ref>{{Citeer journal|datum=September 2019|titel=Benefit of Anakinra in Treating Pediatric Secondary Hemophagocytic Lymphohistiocytosis|journal=Arthritis & Rheumatology|volume=72|issue=2|pagina's=326–34|pmid=31513353|doi=10.1002/art.41103}} </ref>

[[Niet-geregistreerd gebruik|Offlabel]] wordt het gebruikt voor de behandeling van [[Juveniele idiopathische artritis|systemische juveniele idiopathische artritis]] (SJIA), [[jicht]], [[calciumpyrofosfaatafzetting]] (CPPD), de [[ziekte van Behcet]], [[Ziekte van Bechterew|spondylitis ankylopoetica]], [[uveïtis]] en andere auto-inflammatoire syndromen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.rheumatology.org/I-Am-A/Patient-Caregiver/Treatments/Anakinra-Kineret|titel=Anakinra (Kineret)|bezochtdatum=2021-11-22|werk=www.rheumatology.org|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210506014141/https://www.rheumatology.org/i-am-a/patient-caregiver/treatments/anakinra-kineret|archiefdatum=6 mei 2021|dodeurl=nee}}</ref>

== Veiligheid ==
Het middel is niet getest bij zwangere vrouwen, maar bleek veilig te zijn in dierstudies.<ref name="USlabel" />

Anakinra mag niet worden gebruikt bij mensen die actieve infecties of latente tuberculose hebben, die een laag aantal [[Witte bloedcel|witte bloedcellen]] hebben of die [[TNF-alfa-remmers|TNF-remmers gebruiken]].<ref name="USlabel" />

== Bijwerkingen ==
Meer dan tien procent van de mensen die anakinra gebruiken, heeft reacties op de injectieplaats, hoofdpijn en een verhoogd cholesterolgehalte.<ref name="UKlabel" /> Tussen één en tien procent van de ontvangers krijgt ernstige infecties, verminderde witte bloedcellen of verminderde [[Bloedplaatje|bloedplaatjes]].<ref name="UKlabel" /> Het is onduidelijk of het gebruik van anakinra het risico op kanker verhoogt; studies worden gecompliceerd door het feit dat mensen met reumatoïde artritis sowieso al een hoger risico op kanker lopen.<ref name="UKlabel" /><ref name="Cochrane2016" />

== Chemie ==
Anakinra verschilt van de volgorde van de interleukine 1-receptorantagonist door één [[Methionine|methionine-]] [[aminozuur]] toegevoegd aan het [[N-terminus|N-uiteinde ervan]]; het verschilt ook van het menselijke eiwit doordat het niet [[Glycosylering|geglycosyleerd is]], omdat het wordt geproduceerd in ''[[Escherichia coli]]''.<ref name="USlabel" />

== Geschiedenis ==
Anakinra werd voor het eerst goedgekeurd in de VS in 2001<ref name="USlabel" /> en de Europese Unie in 2002.<ref name="UKlabel" />

In 2018 publiceerde NHS England "''beleid voor klinische inbedrijfstelling: Anakinra voor de behandeling van periodieke koorts en auto-inflammatoire aandoeningen (alle leeftijden)".'' Hierdoor kon anakinra in gebruik worden genomen als eerstelijnsbehandeling voor het [[syndroom van Schnitzler]] en in gevallen waarin de eerstelijnsbehandeling niet effectief is voor [[familiale mediterrane koorts]], hyper-IgD-syndroom ook bekend als mevalonaatkinasedeficiëntie en TNF-receptor-geassocieerd periodiek syndroom (TRAPS),<ref name="nhse-schs">{{Citeer boek|titel=Clinical Commissioning Policy: Anakinra to treat periodic fevers and autoinflammatory disorders (all ages)|auteur=NHS England|url=https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2018/07/1713-anakinra-for-periodic-fever.pdf|datum=29 June 2018|bezochtdatum=9 juli 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180709185618/https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2018/07/1713-anakinra-for-periodic-fever.pdf|archiefdatum=9 juli 2018|dodeurl=nee}}</ref> Ook publiceerde de NHS ''beleid voor klinische ingebruikname: anakinra/tocilizumab voor de behandeling van de ziekte van Still bij volwassenen die ongevoelig is voor tweedelijns therapie (volwassenen)'', waardoor anakinra kan worden ingezet voor de [[ziekte van Still]] op volwassen leeftijd "als een derdelijnsbehandeling waarbij patiënten ongevoelig zijn voor DMARD's met een steroïde-sparend effect".<ref name="nhse-aosd">{{Citeer boek|titel=Clinical Commissioning Policy: Anakinra/tocilizumab for the treatment of Adult-Onset Still's Disease refractory to second-line therapy (adults)|auteur=NHS England|url=https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2018/07/1609-anakinra-and-tocilizumab-for-aosd.pdf|datum=29 June 2018|bezochtdatum=13 juli 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180713204934/https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2018/07/1609-anakinra-and-tocilizumab-for-aosd.pdf|archiefdatum=13 juli 2018|dodeurl=nee}}</ref>

In december 2020 werd anakinra door de Amerikaanse [[Food and Drug Administration]] goedgekeurd voor de behandeling van deficiëntie van de interleukine-1-receptorantagonist (DIRA), een zeldzame auto-inflammatoire kinderziekte.<ref name="dira">{{Citeer nieuws|achternaam=Kaufman|voornaam=Michelle B.|werk=The Rheumatologist|datum=2 februari 2021|titel=FDA Approves New Rituximab Biosimilar & Anakinra to Treat a Rare Disease|bezochtdatum=4 februari 2021|url=https://www.the-rheumatologist.org/article/fda-approves-new-rituximab-biosimilar-anakinra-to-treat-a-rare-disease/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210212151931/https://www.the-rheumatologist.org/article/fda-approves-new-rituximab-biosimilar-anakinra-to-treat-a-rare-disease/|archiefdatum=12 februari 2021|dodeurl=nee}}</ref> In 2021 werd aangekondigd dat het ministerie van Volksgezondheid van de Russische Federatie het gebruik van Anakinra voor de behandeling van CAPS had goedgekeurd.<ref name="pharmaletter2021">{{Citeer web|url=https://www.thepharmaletter.com/article/kineret-approved-in-russia-for-the-treatment-of-caps|titel=Kineret approved in Russia for the treatment of CAPS|bezochtdatum=18 februari 2021|datum=17 februari 2021|werk=The Pharma Letter|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211105005110/https://www.thepharmaletter.com/article/kineret-approved-in-russia-for-the-treatment-of-caps|archiefdatum=5 november 2021|dodeurl=nee}}</ref>

In oktober 2021 publiceerde NHS England ''Clinical Commissioning Policy: Anakinra for Haemophagocytic Lymphohistiocytosis (HLH) voor volwassenen en kinderen van alle leeftijden'', waardoor Anakinra kan worden gebruikt bij de behandeling van HLH.<ref name="nhse-hlh">{{Citeer boek|titel=Clinical Commissioning Policy: Anakinra for Haemophagocytic Lymphohistiocytosis (HLH) for adults and children in all ages|auteur=NHS England|url=https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2021/10/1924-Clinical-commissioning-policy-anakinra-for-haemophagocytic-lymphohistiocytosis-1.pdf|datum=oktober 2021|bezochtdatum=14 oktober 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211013180802/https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2021/10/1924-Clinical-commissioning-policy-anakinra-for-haemophagocytic-lymphohistiocytosis-1.pdf|archiefdatum=13 oktober 2021|dodeurl=nee}}</ref>

Ook werd in oktober 2021 werd gemeld dat het Iraanse bedrijf PersisGen "een nieuwe formulering van Anakinra" had ontwikkeld, genaamd PerkinRA.<ref>{{Citeer web|url=https://parstoday.com/en/news/iran-i156342-iran_unveils_homemade_medicine_for_treating_rheumatoid_arthritis_in_children|titel=Iran unveils homemade medicine for treating rheumatoid arthritis in children|bezochtdatum=3 November 2021|datum=28 oktober 2021|werk=Pars Today|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211216215534/https://parstoday.com/en/news/iran-i156342-iran_unveils_homemade_medicine_for_treating_rheumatoid_arthritis_in_children|archiefdatum=16 december 2021|dodeurl=nee}}</ref> De resultaten van een klinische proef met PerkinRA waren eerder gemeld.<ref>{{Citeer web|url=https://en.irct.ir/trial/40646|titel=A Phase III, randomized, two armed, parallel, double blinded, active controlled non-inferiority to evaluate the efficacy and safety of PerkinRA (manufactured by Persisgen Par CO) in comparison with Kineret (Reference product, manufactured by SOBi ) in systemic Juvenile idiopathic arthritis.|werk=en.irct.ir|uitgever=IRCT|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211216215541/https://en.irct.ir/trial/40646|archiefdatum=16 december 2021|dodeurl=nee}}</ref>

== Onderzoek ==
Anakinra bleek effectief voor [[meningitis]] veroorzaakt door een zeldzame genetische mutatie in het gen NALP3 bij een 67-jarige man die was ingeschreven in het Undiagnosed Diseases Network.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Kolata|voornaam=Gina|werk=The New York Times|datum=2019-01-07|titel=When the Illness Is a Mystery, Patients Turn to These Detectives|bezochtdatum=2019-01-09|url=https://www.nytimes.com/2019/01/07/health/patients-medical-mysteries.html|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190109191008/https://www.nytimes.com/2019/01/07/health/patients-medical-mysteries.html|archiefdatum=9 januari 2019|dodeurl=nee}}</ref> Onderzoekers van de [[Johns Hopkins-universiteit|Johns Hopkins University]] kondigden in 2019 aan dat anakinra, gegeven aan zwangere muizen met het [[Zikavirus|Zika-virus]], foetale sterfte en geboorteafwijkingen had verminderd.<ref name="johns">{{Citeer nieuws|werk=Newsroom|datum=6 mei 2019|titel=Rheumatoid Arthritis Drug Diminishes Zika Birth Defects in Mice|uitgever=Johns Hopkins Medicine|bezochtdatum=5 September 2019|url=https://www.hopkinsmedicine.org/news/newsroom/news-releases/rheumatoid-arthritis-drug-diminishes-zika-birth-defects-in-mice|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190823140552/https://www.hopkinsmedicine.org/news/newsroom/news-releases/rheumatoid-arthritis-drug-diminishes-zika-birth-defects-in-mice|archiefdatum=23 augustus 2019|dodeurl=nee}}</ref> In november 2019 [[Universiteit van Manchester|meldden onderzoekers van de Universiteit van Manchester]] dat anakinra mogelijk een nut heeft om te voorkomen dat borstkanker zich naar de botten verspreidt.<ref name="manchester-2019">{{Citeer nieuws|werk=Press release|datum=20 November 2019|titel=Arthritis drugs could be repurposed to help prevent breast cancer spreading to the bone, study suggests|uitgever=University of Manchester|bezochtdatum=21 November 2019|url=https://www.manchester.ac.uk/discover/news/arthritis-drugs-could-be-repurposed-to-help-prevent-breast-cancer-spreading-to-the-bone-study-suggests/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200930071951/https://www.manchester.ac.uk/discover/news/arthritis-drugs-could-be-repurposed-to-help-prevent-breast-cancer-spreading-to-the-bone-study-suggests/|archiefdatum=30 september 2020|dodeurl=nee}}</ref><ref name="eyre">{{Citeer journal|datum=November 2019|titel=Microenvironmental IL1β promotes breast cancer metastatic colonisation in the bone via activation of Wnt signalling|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|pagina's=5016|pmid=31676788|pmc=6825219|doi=10.1038/s41467-019-12807-0}}</ref>

Anakinara is onderwerp van meerdere klinische onderzoeken om [[COVID-19|COVID-19-]]<nowiki/>patiënten te behandelen, door zich te richten op mechanismen bij patiënten met [[hyperinflammatie]].<ref name="The Lancet">{{Citeer nieuws|werk=Press release|datum=mei 2020|titel=Anakinra in COVID-19: important considerations for clinical trials|bezochtdatum=5 January 2021|url=https://www.researchgate.net/publication/341554901|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211216215537/https://www.researchgate.net/publication/341554901_Anakinra_in_COVID-19_important_considerations_for_clinical_trials|archiefdatum=30 december 2021|dodeurl=nee}}</ref> In 2021 concludeerde een review en [[meta-analyse]] van 9 onderzoeken met 1119 gevallen dat "beschikbaar bewijs aantoont dat behandeling met anakinra zowel de noodzaak van invasieve mechanische ventilatie als het sterfterisico van niet-geïntubeerde ziekenhuispatiënten met COVID-19 vermindert zonder het risico op bijwerkingen."<ref name="barkas">{{Citeer journal|achternaam=Barkas|voornaam=Fotios|datum=2021-05-17|titel=Anakinra in hospitalized non-intubated patients with coronavirus disease 2019: a systematic review and meta-analysis|journal=Rheumatology|pagina's=keab447|pmid=33999135|pmc=8194671|doi=10.1093/rheumatology/keab447}}</ref>

In 2021 werd gemeld dat anakinra de [[Neurogene pijn|neuropathische pijn]] leek te verminderen die werd ervaren door patiënten die [[chemotherapie]] met [[vincristine]] ondergaan, en zei dat "het herbestemmen van anakinra een effectieve strategie voor gelijktijdige behandeling kan zijn om door vincristine geïnduceerde perifere neuropathie te voorkomen".<ref name="starabova">{{Citeer journal|datum=mei 2021|titel=Vincristine-induced peripheral neuropathy is driven by canonical NLRP3 activation and IL-1β release|journal=The Journal of Experimental Medicine|volume=218|issue=5|pagina's=e20201452|pmid=33656514|pmc=7933984|doi=10.1084/jem.20201452}}</ref><ref name="queensland">{{Citeer web|url=https://www.uq.edu.au/news/article/2021/02/chemotherapy-fewer-side-effects-may-be-way-0|titel=Chemotherapy with fewer side effects may be on the way|bezochtdatum=15 maart 2021|datum=15 maart 2021|uitgever=University of Queensland|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210315053235/https://www.uq.edu.au/news/article/2021/02/chemotherapy-fewer-side-effects-may-be-way-0|archiefdatum=15 maart 2021|dodeurl=nee}}</ref>

In juli 2021 evalueert de  [[Europees Geneesmiddelenbureau|European Medicines Agency]] (EMA) de mogelijkheid van het gebruik van anakinra bij  [[COVID-19]] bij volwassenen met longontsteking die risicio lopen op longfalen.<ref>{{Citeer persbericht|url=https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-starts-evaluating-use-kineret-adult-covid-19-patients-increased-risk-severe-respiratory-failure|titel=EMA starts evaluating the use of Kineret in adult COVID-19 patients at increased risk severe respiratory failure|datum=16 juli 2021|bezochtdatum=20 juli 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210721015240/https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-starts-evaluating-use-kineret-adult-covid-19-patients-increased-risk-severe-respiratory-failure|archiefdatum=21 juli 2021|dodeurl=nee}}</ref> In september 2021 bleek significante verbetering op te treden na behandeling met anakinra.<ref>{{Citeer journal|achternaam=Kyriazopoulou|voornaam=Evdoxia|datum=3 september 2021|titel=Early treatment of COVID-19 with anakinra guided by soluble urokinase plasminogen receptor plasma levels: a double-blind, randomized controlled phase 3 trial|journal=Nature Medicine|volume=27|issue=10|pagina's=1752–1760|issn=1078-8956|pmid=34480127|pmc=8516650|doi=10.1038/s41591-021-01499-z|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.mdedge.com/rheumatology/article/245801/coronavirus-updates/anakinra-improved-survival-hospitalized-covid-19|titel=Anakinra improved survival in hospitalized COVID-19 patients|bezochtdatum=9 september 2021|werk=www.mdedge.com|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211105005035/https://www.mdedge.com/rheumatology/article/245801/coronavirus-updates/anakinra-improved-survival-hospitalized-covid-19|archiefdatum=5 november 2021|dodeurl=nee}}</ref>

{{appendix}}

[[Categorie:Immunosuppressivum]]
[[Categorie:Wikipedia:Pagina's met vertalingen die niet zijn nagekeken]]