Brontekst bekijken van Alkoxide

[[Bestand:Alkoxide general.png|thumb|right|250px|Algemene [[structuurformule]] van een natriumalkoxide, waarbij het alkoxide-anion in het blauw is aangeduid.]]
Een '''alkoxide''' of '''alkanolaat''' is de [[geconjugeerde base]] van een [[Alcohol (stofklasse)|alcohol]], en bestaat dus uit een [[Organische verbinding|organische groep]] verbonden met een enkelwaardig negatief geladen [[Zuurstof (element)|zuurstofatoom]] (schematisch: R-O<sup>−</sup>). Alkoxiden zijn sterke [[Base (scheikunde)|basen]] en, indien de restgroep R niet te sterk [[Sterische hindering|sterisch gehinderd]] is, goede [[nucleofiel]]en en [[ligand]]en. Omwille van deze eigenschappen vinden alkoxiden veel toepassingen in onder andere de [[organische synthese]]. Alkoxiden vormen doorgaans [[zouten]] met [[Metaal|metalen]]; alkoxiden van [[Overgangsmetaal|overgangsmetalen]] worden gebruikt als coatings en in [[Katalysator|katalyse]].

== Synthese ==
Er zijn verschillende methoden om alkoxiden te produceren, vaak afhankelijk van welke soort er gewenst is. Een klassieke methode is de reactie van een alcohol met een [[alkalimetaal]], zoals [[natrium]]. Het metaal wordt hierbij [[Oxidatie|geoxideerd]] tot het Na<sup>+</sup>-[[Ion (deeltje)|ion]] en het [[Waterstofion|proton]] gebonden aan het zuurstof [[Reductie (scheikunde)|gereduceerd]] tot [[waterstofgas]]. Een voorbeeld is de synthese van [[natriummethanolaat]] uit [[methanol]]:
:<chem>2CH3OH + 2Na -> 2CH3ONa + H2</chem>

[[Titanium(IV)chloride]] (of tetrachloriden van andere metalen zoals [[silicium]] of [[zirkonium]]) reageert met alcoholen tot tetra-alkoxiden, waarbij [[waterstofchloride]] gevormd wordt:
:<chem>TiCl4 + 4ROH -> Ti(OR)4 + 4HCl</chem>

Verder kunnen verschillende alkoxiden bereid worden uit hun natriumzout.

== Toepassingen ==
Alkoxiden worden gebruikt in [[SN2-reactie|S<sub>N</sub>2-reacties]], zoals de [[Williamson-ethersynthese]]. Alkoxiden zoals [[kalium-tert-butoxide]] worden ook veel gebruikt als basen in organische reacties. [[Tetraethylorthosilicaat]] wordt dan weer gebruikt als [[precursor]] voor [[siliciumdioxide]], het daarbij gevormde silicanetwerk kan zich in combinatie met specifieke sjablonen organiseren in structuren met poriën, die toepassingen vinden in onder andere [[Katalysator|katalyse]] en [[adsorptie]].

Een andere toepassing zijn [[transesterificatie]]s. Een interessant voorbeeld van dit laatste is de productie van [[biodiesel]] met behulp van natriummethanolaat dat doorgaans ter plaatse uit [[methanol]] en [[natriumhydroxide]] bereid wordt.

== Zie ook ==
*[[Enolaat]], een type alkoxide dat de geconjugeerde base van een [[keton]] of [[enol]] is
*[[Ynolaat]], een alkoxide gekoppeld aan een drievoudige binding
*[[Thiolaat]], het zwavelanaloog van een alkoxide

[[Categorie:Alkoxide| ]]
[[Categorie:Base]]
[[Categorie:Stofklasse]]