Brontekst bekijken van Aardgas

[[Bestand:Gaskessel gr.jpg|miniatuur|Gastank]]
Onder '''aardgas''' wordt verstaan alle uit de grond ontwijkende gassen. In de praktijk wordt de benaming gebruikt voor gasvormige [[fossiele brandstof]]fen. Brandbaar aardgas is een mengsel van lichte [[koolwaterstof]]fen (vooral [[methaan]]) en kleinere hoeveelheden [[Distikstof|stikstof]], [[Dizuurstof|zuurstof]] en [[koolstofdioxide]]. Aardgas ontstaat bij het proces dat ook tot de vorming van [[aardolie]] leidt, en vertegenwoordigt de lichtere [[fractie (bestanddeel)|fractie]] [[organische verbinding|organische]] producten van dat [[diagenese#Diagenese van organisch materiaal|vormingsproces]]. Aardgas wordt vaak samen met aardolie gevonden, maar aardgas weet, anders dan de veel zwaardere aardolie, soms door te dringen in hogere aardlagen, waardoor er een scheiding kan zijn ontstaan.

In Europa wordt aardgas vooral in, en rond de Noordzee aangetroffen, onder andere onder het noorden van Nederland (zie ook [[Aardgaswinning in Nederland]]). Aardgas uit het Groningse [[Aardgasveld van Slochteren|Slochteren]] bestaat voor 81,9% uit CH<sub>4</sub> ([[methaan]]), voor 3,3% uit hogere gasvormige koolwaterstoffen, voor 14% uit stikstof en 0,8% koolstofdioxide. Aardgas heeft per
winplaats vaak een andere samenstelling en bevat soms ook [[waterstofsulfide]] ("zuur gas").

[[Bestand:Natural gas production world.PNG|miniatuur|Aardgasproductie per land (bruin en rood gekleurde landen produceren het meest)]]

== Ontstaan van aardgas ==
[[Bestand:North Sea Jurassic and Carboniferous source rocks and graben structure.png|miniatuur|Aardgasvelden in het Noordzeebekken (rood)]]
De voorloper van aardgas, het [[kerogeen]] of aardwas, vormde zich op de zeebodem in tegenstelling tot steenkool en bruinkool, die in een moerassige omgeving werden gevormd.

Kerogeen is een vaste stof die geen neiging heeft om op te stijgen. Noodzakelijk was dat die zeebodem zeer zuurstofarm was, waardoor de bezinkende organismen niet volledig konden worden verteerd door aaseters of bacteriën. Zo vormde zich, ten gevolge van gedeeltelijke afbraak van de organische materie door [[anaeroob|anaerobe]] bacteriën, het kerogeen, dat te vinden is in de zogenaamde [[teerzand]]en. Als de kerogeen bevattende [[sediment]]en later diep begraven werden onder andere sedimenten, kon het gebeuren dat de temperatuur opliep tot tegen de 100 graden Celsius. In dat geval werd het kerogeen omgezet in aardolie. Bij nog hogere temperaturen werd het omgezet in aardgas.

Aardolie en aardgas zijn veel lichter dan steen en water, dus de fossiele brandstof werd, als het bovenliggende gesteente poreus genoeg was, naar boven gedrukt. Vaak stuitte de aardolie of het aardgas dan uiteindelijk op een ondoordringbare laag en daar vormt zich dan een aardolie- of aardgasvoorkomen.

Aardgas wordt ook gewonnen uit ander organisch 'afval'. Zo zijn tijdens het [[Carboon]] veel planten en bomen in het moerasachtige landschap tot steenkool geworden, die tevens een bron van gas zijn. Dit is bijvoorbeeld in het Groningse Gas (bij Slochteren) het geval.

== Chemische eigenschappen ==
Aardgas is bij [[standaardomstandigheden]] een [[Gas (aggregatietoestand)|gas]]. Doordat aardgas voor het grootste deel uit [[methaan]] bestaat, voor 82%, ligt het [[kookpunt]] bij 1 bar op −162&nbsp;°C of 112&nbsp;K en het [[smeltpunt]] bij −183&nbsp;°C of 91&nbsp;K. De [[Atoom|atomen]] van methaan vormen een [[Viervlak|regelmatig viervlak]], dus hebben in evenwicht een [[bindingshoek]] van 109,5°.

== Fysische eigenschappen ==
Aardgas heeft een [[dichtheid (natuurkunde)|dichtheid]] van ongeveer 0,833&nbsp;kg/m³ (bij 1 bar, 0°C). De relatieve dichtheid ten opzichte van [[Lucht#Dichtheid|lucht]] bedraagt circa 0,65. Het gas 'drijft' dus op lucht. Hierdoor zal het opstijgen, vergelijkbaar met lucht(bellen) onder water.

De [[verbrandingswarmte]] van aardgas dat aan Nederlandse huishoudens geleverd wordt bedraagt circa 35,17 MJ/m³ (bovenwaarde) of 31,65 MJ/m³ (onderwaarde). De [[Wobbe-index]] (dit is iets anders dan verbrandingswarmte) van aardgas dat aan Nederlandse huishoudens wordt geleverd dient tussen 43,46 en 44,41 MJ/m³<ref>[https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0035367&z=2019-01-01&g=2019-01-01#Bijlage2 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 11 juli 2014, nr. WJZ/13196684, tot vaststelling van regels voor de gaskwaliteit (Regeling gaskwaliteit)]</ref><ref>[https://eduweb.eeni.tbm.tudelft.nl/TB141E/?aardgas-conversie Aardgasconversie, in: Chappin, E.J.L. (ed.) (2019) Webdictaat Introductie in Energie- en Industriesystemen]. [https://web.archive.org/web/20190506002615/https://eduweb.eeni.tbm.tudelft.nl/TB141E/?aardgas-conversie Gearchiveerd] op 6 mei 2019.</ref> (bovenwaarde) te liggen. Dit is wettelijk vastgelegd omdat verbrandingsinstallaties op deze waarde zijn ontworpen,<ref>[https://svn.eeni.tbm.tudelft.nl/Education/spm1520/A_spm1520_slides_colleges/spm1520_2013_hc2_aardgas_feb_13_2013.pdf Aardgas, College spm1520, 13 februari 2012, Dr.ir. G.P.J. Dijkema]. [https://web.archive.org/web/20210829112421/https://svn.eeni.tbm.tudelft.nl/Education/spm1520/A_spm1520_slides_colleges/spm1520_2013_hc2_aardgas_feb_13_2013.pdf Gearchiveerd] op 29 augustus 2021.</ref> afwijking hiervan kan dus gevaarlijk zijn. Aardgas verschilt van samenstelling, afhankelijk van het veld waaruit het wordt gewonnen. Daardoor verschillen ook de verbrandingswarmte en de Wobbe-index. Bij verbranding in huishoudelijke verbrandingsketels is vooral de Wobbe-index van belang. Daarom wordt er in Nederland naar gestreefd om bij de gaslevering deze zo constant mogelijk te houden. Het is zelfs wettelijk geregeld dat deze tussen bovengenoemde grenzen dient te liggen. Dit wordt bereikt door het mengen van gassen uit verschillende velden en door het toevoegen van kleinere hoeveelheden [[Distikstof|stikstof]]. Het gevolg hiervan is wel dat de verbrandingswaarde (ook wel calorische waarde genoemd) in kleine mate gaat variëren. Om hiervoor te corrigeren, wordt bij de berekening van de prijs van aardgas een correctiefactor in rekening gebracht, zodat de consument per [[megajoule]] eenzelfde prijs blijft betalen.

== Samenstelling ==
De belangrijkste component van aardgas is methaan, maar de samenstelling wisselt afhankelijk van de bron. Dit is van invloed op de verbranding van het gas en daarom zorgen gasleveranciers door het mengen van gas voor constante eigenschappen (dat wil zeggen, gas met dezelfde [[Wobbe-index]]). Gronings gas bevat veel [[distikstof|stikstof]], waardoor de verbrandingswarmte lager is dan die van bijvoorbeeld Russisch gas. Gronings gas staat daarom ook bekend als 'laagcalorisch gas' met het buitenlandse gas als 'hoogcalorisch gas'.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillen tussen Gronings gas, en het typische gas dat bijvoorbeeld in [[Canada (hoofdbetekenis)|Canada]] geleverd wordt.

{| class="wikitable"
! !! !! colspan = "3" | Gronings gas !! Canadees gas<br />(Union Gas)<ref>{{en}} Union Gas [https://web.archive.org/web/20110716024101/http://www.uniongas.com/aboutus/aboutng/composition.asp Gassamenstelling], geraadpleegd op 4 januari 2018 (gearchiveerd)</ref>
|-
! Bestanddeel !! Formule !! Volume-% !! Mol-% !! Massa-% !! Mol-%
|-
| [[Methaan]] || CH<sub>4</sub> || 81,30 || 81,29 || 69,97 || 95,2
|-
| [[Ethaan]] || C<sub>2</sub>H<sub>6</sub> || 2,85 || 2,87 || 4,63 || 2,5
|-
| [[Propaan]] || C<sub>3</sub>H<sub>8</sub> || 0,37 || 0,38 || 0,90 || 0,2
|-
| [[Butaan]] || C<sub>4</sub>H<sub>10</sub> || 0,14 || 0,15 || 0,47 || 0,06
|-
| [[n-pentaan|Pentaan]] || C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> || 0,04 || 0,04 || 0,16 || 0,02
|-
| [[n-hexaan|Hexaan]] || C<sub>6</sub>H<sub>14</sub> || 0,05 || 0,05 || 0,23 || 0,01
|-
| [[Distikstof|Stikstof]] || N<sub>2</sub> || 14,35 || 14,32 || 21,52 || 1,3
|-
| [[Dizuurstof|Zuurstof]] || O<sub>2</sub> || 0,01 || 0,01 || 0,02 || 0,02
|-
| [[Koolstofdioxide]] || CO<sub>2</sub> || 0,89 || 0,89 || 2,10 || 0,7
|}

De reactie die het volledig verbranden van methaan volgt, is: <math>\mathrm{CH}_4 + 2\mathrm{O}_2 \to 2\mathrm{H}_2\mathrm{O} + \mathrm{CO}_2</math>

== Transport en opslag ==
[[Bestand:Leidingen ondergronds (Pipes in ground).jpg|miniatuur|Ondergrondse gasleiding met afsluiter]]

Gas wordt bij voorkeur in metalen of kunststoffen [[gasleiding]]en vervoerd. Daarnaast wordt aardgas ook onder druk als ''[[compressed natural gas]]'' (cng) vervoerd, of als vloeistof, ''[[liquified natural gas]]'' (lng). Opslag in gasvorm kan in bolvormige containers of in [[Ondergrondse gasopslag|ondergrondse gesteentelagen]]. Kleine hoeveelheden worden in tanks, cilinders en gasflessen opgeslagen. Lng wordt in geïsoleerde tanks opgeslagen.

=== Pijpleidingen ===
{{Zie ook|Zie de [[:categorie:Gaspijpleiding|categorie Gaspijpleiding]] voor een overzicht van de bestaande pijpleidingen.}}
Over het algemeen bestaat een pijpleiding uit aan elkaar gelaste buizen. De wanddiktes variëren van enkele millimeters tot ruim een centimeter, de diameter schommelt tussen 20&nbsp;cm en 1&nbsp;m of meer (oplopend tot zo'n 1,40&nbsp;m). De buizen zijn vaak voorzien van een beschermende mantel. Na controle en voordat de leiding in de sleuf neergelaten wordt, krijgen de lassen een extra bekleding tegen met name corrosie. Kunststofleidingen worden toegepast, omdat het relatief goedkoop kan en minder gevoelig is voor corrosie.

Het is belangrijk dat een pijpleiding een voldoende hoeveelheid gas kan vervoeren en dus een hoge transportsnelheid kan waarborgen. Het gas stroomt van hoge naar lage druk. Langs het net bevinden zich krachtige compressiestations (ongeveer om de 80&nbsp;km) die voor voldoende gasdruk zorgen.

==== Onderzeese pijpleidingen ====
Om aardgas uit velden die in zee liggen aan land te brengen, wordt gebruikgemaakt van onderzeese pijpleidingen. Ook aardgas dat op andere continenten ontgonnen is, wordt via deze pijpleidingen vervoerd. Zo ontvangen Italië en Spanje gas uit [[Algerije]] via de [[Medgazpijpleiding]].

In de [[Noordzee]] ligt meer dan 2000&nbsp;km aan pijpleidingen. Zo zijn er de leidingen Norpipe, Statpipe en Europipe die de velden van de [[Noorwegen|Noorse]] aardgaszone verbinden met Emden, aan de Duitse kust. De [[Zeepipe]] voorziet sinds 1993 het transport van Noors aardgas tussen het gasveld [[Troll (olie- en gasveld)|Troll]] en Zeebrugge. Later werd de Zeepipe ontdubbeld zodat er een pijpleiding in [[Duinkerke]] aankomt. Eind 1998 werd de [[Interconnector UK|Interconnector]] in dienst gesteld, een gasleiding tussen Bacton, aan de Britse kust en [[Zeehaven van Brugge|Zeebrugge]]. Hierlangs wordt het Britse aardgas naar continentaal Europa vervoerd en omgekeerd. Eind 2006 werd een tweede leiding (de [[BBL-pijpleiding]]) tussen Bacton en het continent in gebruik gesteld.

=== Methaantankers ===
Methaantankers vervoeren het aardgas in vloeibare vorm. Aardgas in vloeibare vorm neemt 600 maal zo weinig volume in als in gasvorm, wat het vervoer over [[zee]] economisch aantrekkelijker maakt. Aardgas kan vloeibaar gemaakt worden bij een druk van 600 bar of, zoals bij lng, bij atmosferische druk en een temperatuur van –163°C.

De handel in vloeibaar aardgas heeft zich sinds 1990 over heel de wereld sterk ontwikkeld. Het vertegenwoordigt meer dan een kwart van de totale wereldhandel van aardgas. Meer dan de helft van de handel gebeurt in Azië, maar de techniek van de methaantankers werd grotendeels in West-Europa ontwikkeld.

=== Opslag van aardgas ===
Er komen steeds meer gebruikers en toepassingen van aardgas. De continue aanvoer van aardgas moet dus gegarandeerd kunnen worden. Om seizoensgebonden pieken op te vangen (zoals in de winter bijvoorbeeld), wordt het aardgas opgeslagen in bovengrondse reservoirs of in [[ondergrondse gasopslag]].

== Toepassingen ==
In het verleden is aardgas vaak als een afvalproduct beschouwd van oliewinning en eenvoudigweg [[Affakkelen|afgefakkeld]]. Affakkelen gebeurt nog als het erg ver van de bewoonde wereld aangetroffen wordt en het transport naar de consument te veel problemen oplevert. Dit is vanuit ecologisch perspectief gezien jammer omdat van de fossiele brandstoffen aardgas de schoonste soort is. Affakkelen is echter beter dan het methaan simpelweg laten ontsnappen naar de atmosfeer, omdat de bijdrage aan het [[broeikaseffect]] van methaan ca. 25 maal hoger is dan koolstofdioxide. Nog beter zou het zijn om het gas weer de bodem in te pompen. In de bodem pompen is mogelijk, maar vergt enige extra investering. In arme landen zijn zowel regeringen als oliemaatschappijen vaak niet bereid om deze investeringen te doen. Methaan levert bij verbranding dubbel zoveel [[water]] als koolstofdioxide, terwijl [[steenkool]] voornamelijk in koolstofdioxide wordt omgezet. Bovendien geeft aardgas vrijwel geen [[Roet (materie)|roet]] of [[as (verbranding)|as]]. Het is gemakkelijker dan steenkool of aardolie te ontdoen van onzuiverheden zoals [[zwavel]] met het [[clausproces]].

Aardgas wordt als energiebron gebruikt om te koken en te verwarmen. Aardgas heeft in Nederland sinds de jaren zestig het [[stadsgas]] en het stoken op [[steenkool]] geheel verdrongen. Daarnaast wordt het in grootverbruik toegepast voor [[elektriciteitscentrale]]s en [[stadsverwarming]]. Elektriciteit geproduceerd met behulp van aardgas heeft het grootste aandeel in de in Nederland geproduceerde elektriciteit, in 2015 41,7% of 45,9&nbsp;[[TWh]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/80030ned/table?dl=7317 cbs.nl StatLine]. [https://web.archive.org/web/20211114102806/https://opendata.cbs.nl/statline/ Gearchiveerd] op 14 november 2021.</ref>

Aardgas wordt als grondstof gebruikt in diverse chemische productieprocessen. Van het aardgas wordt bijvoorbeeld [[ammoniak]] gemaakt, dat op zijn beurt weer een grondstof voor [[kunstmest]] is.

In samengeperste vorm ([[cng]]) wordt aardgas gebruikt als alternatieve, relatief schone brandstof voor personenauto's, bedrijfswagens en bussen en in vloeibare vorm (lng) voor vrachtwagens. Vooral in de [[Bebouwde kom|bebouwde omgeving]] maakt dit een groot verschil voor de [[luchtkwaliteit]], omdat bij de verbranding van aardgas niet of nauwelijks roetdeeltjes en ander [[fijnstof]] vrijkomen. In 2013 is de veiligheid van deze brandstof ter discussie gesteld naar aanleiding van een brand in een stadsbus, waarbij het via een [[veiligheidsventiel]] afgeblazen gas een steekvlam van meer dan tien meter veroorzaakte.

== Gasverbruik en kosten ==
=== Europa ===
De totale aardgasconsumptie in de Europese [[Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling|OESO]]-lidstaten – was in 2016: 501 miljard [[kubieke meter]] (2011: 516).<ref name="IEAtab">[https://web.archive.org/web/20171231173419/http://www.iea.org/statistics/monthlystatistics/monthlygasstatistics/ IEA Statistics; Monthly gas survey], IEA, uitgave december 2016, geraadpleegd 4 januari 2018 (gearchiveerd)</ref> De grootste gasconsumptie binnen de lidstaten van de OESO is vermoedelijk die in het [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Verenigd Koninkrijk]]; die bedroeg 98&nbsp;miljard&nbsp;m³ in 2010.<ref>[https://web.archive.org/web/20121125002925/http://www.energydelta.org/mainmenu/energy-knowledge/interactive-world-gas-map/europe/uk Country gas profiles; United Kingdom]; Energy Delta Institute; geraadpleegd 11 feb. 2013 (gearchiveerd)</ref> Vlak daarachter zou [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitsland]] komen met in 2010 een verbruik van 97&nbsp;miljard&nbsp;m³.<ref>[https://web.archive.org/web/20121125002027/http://www.energydelta.org/mainmenu/energy-knowledge/interactive-world-gas-map/europe/duitsland Country gas profiles; Germany]; Energy Delta Institute; geraadpleegd 11 feb. 2013 (gearchiveerd)</ref>

==== Import ====
De totale binnenlandse productie aan aardgas van de Europese OESO-landen was in 2016 ca. 245&nbsp;miljard&nbsp;m³ (in 2011: 271&nbsp;miljard&nbsp;m³). Bij een consumptie van 501&nbsp;miljard&nbsp;m³ (zie boven) was de netto import dat jaar dus 256&nbsp;miljard&nbsp;m³.<ref name="IEAtab" />

De belangrijkste niet-OESO-landen die gas leveren aan de Europese OESO-landen waren in 2011:<ref>[https://web.archive.org/web/20130124075111/http://www.iea.org/stats/surveys/NATGAS.PDF IEA Statistics; Monthly gas survey], IEA, uitgave (januari?) 2013; tabel 2.4 (gearchiveerd)</ref>
* de voormalige [[Sovjet-Unie]] (dat wil zeggen vooral [[Rusland (hoofdbetekenis)|Rusland]], zie ook ''[[Gazprom]]''): 134 miljard m³
* [[Algerije]]: 49 miljard m³
* [[Qatar]]: 41 miljard m³.

Eind 2024 was de doorvoer van Russisch aardgas naar Europa grotendeels stopgezet.<ref name="vrt27dec24">{{Citeer web |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/12/27/spanningen-russisch-gas-doorvoer-oekraine/  |titel= Slovakije dreigt met maatregelen tegen Oekraïne, dat geen Russisch gas meer wil doorvoeren naar Europa|auteur= |uitgever=[[vrtnws.be]] |datum=27 december 2024 |bezochtdatum= }}</ref>

=== Nederland ===
In Nederland werd in 2020 ongeveer 42&nbsp;miljard&nbsp;m³ aardgas gebruikt.<ref>{{Citeer web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/36/aardgas-data-kev-2021|titel=Aardgas data KEV 2021|uitgever=CBS|bezochtdatum=28 januari 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220128222821/https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/36/aardgas-data-kev-2021|archiefdatum=2022-01-28}}</ref> Ruwweg een kwart daarvan (11,6&nbsp;miljard&nbsp;m³) kwam voor rekening van de industrie; een kwart voor de energievoorziening (met name elektriciteitscentrales) en een kwart voor de huishoudens.<ref name="CBSbranches">{{Citeer web|url=https://opendata.cbs.nl/statline#/CBS/nl/dataset/82538NED/table?ts=1643203077492|titel=Levering aardgas, elektriciteit via openbaar net; bedrijven, SBI2008, regio|uitgever=CBS|taal=nl|bezochtdatum=28 januari 2022}} Om het gebruik door huishoudens te schatten is het verschil tussen "Alle economische activiteiten in de tabel" en het totaal van 42&nbsp;miljard&nbsp;m³ gebruikt.</ref>
De landbouwsector gebruikte 4&nbsp;miljard&nbsp;m³ en de gezondheidszorg, onderwijs en overheid samen 1&nbsp;miljard&nbsp;m³.<ref name="CBSbranches" />

Een gemiddeld Nederlands [[huishouden]] verbruikte in 2021 ongeveer 1192 m³ gas per jaar.<ref name="MC">{{Citeer web|url=https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/inzicht-in-je-energierekening/gemiddeld-energieverbruik/|titel=Gemiddeld energieverbruik: is jouw verbruik hoog of laag?|bezochtdatum=2022-01-12|werk=www.milieucentraal.nl|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220112204823/https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/inzicht-in-je-energierekening/gemiddeld-energieverbruik/|archiefdatum=2022-01-12}}</ref> Het gasverbruik daalt door verbeterde isolatie van woningen en de toename van het aandeel [[Hoogrendementsketel|hr-ketels]] in huishoudens. Het gemiddeld verbruik lag in 1996 nog rond de 2100 m³. Ook de warmere winters lijken hierbij een rol te spelen. Hoewel 83% van de huishoudens op gas [[Kooktoestel|kookt]], vraagt koken slechts 3% van het gasverbruik. De warmwatervoorziening neemt 19% van het verbruik voor zijn rekening en de [[Centrale verwarming|verwarming]] 78% (2001).

Tussen 2010 en 2020 is het aardgasgebruik door de landbouw in Nederland met 23% gedaald, het gebruik door de industrie met 7% en het gebruik door huishoudens met 27%.<ref name="CBSbranches" /><ref name="MC" />

==== Kosten ====
Waar de maandlasten met een gemiddeld verbruik in 2019 nog op ongeveer €80 lagen, betreft dit in 2022 ongeveer €210. De kosten van gas vormen in de meeste gevallen het grootste gedeelte van de energierekening.

De onderstaande tabel toont de evolutie van de gemiddelde [[gasprijs]] voor huishoudens in regio 3 sinds 2003.
{| class="wikitable"
! jaar !! prijs per m³ inclusief btw
|-
| 2003 || € 0,27
|-
| 2004 || € 0,27
|-
| 2005 || € 0,32
|-
| 2008 || € 0,60
|-
| 2009 || € 0,72
|-
| 2018 || € 0,63
|-
| 2021 || € 0,83
|-
| 2022 || € 2,24
|}

Grote zakelijke gebruikers van gas betalen een veel lager tarief. Gemeten per gigajoule, de gebruikelijke eenheid in zakelijk verband, betaalden de allergrootste gebruikers in het derde kwartaal van 2021 slechts een derde van de prijs die huishoudens betaalden.<ref name="CBSprijs">{{Citeer web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/81309NED/table|titel=Aardgas en elektriciteit, gemiddelde prijzen van eindverbruikers |uitgever=CBS |bezochtdatum=28 januari 2022}}</ref>

====Toekomst====
De Nederlandse regering kiest voor de volgende maatregelen:<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/07/ea Energieagenda: naar een CO₂-arme energievoorziening, 7 december 2016], geraadpleegd op 4 januari 2017. [https://web.archive.org/web/20171113165516/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/07/ea Gearchiveerd] op 13 november 2017.</ref>
* In beginsel wordt er geen nieuwe gasinfrastructuur meer aangelegd in nieuwbouwwijken. De [[Gaswet (Nederland)|Gaswet]] is hierop aangepast.
* De aansluitplicht voor gas in de Gaswet is gewijzigd in een breder aansluitrecht op energie-infrastructuur voor verwarming.

In 2050 wil de regering voor alle woningen de gasaansluiting afgeschaft hebben ("van gas los"). De [[Vereniging Eigen Huis]] stelt hier vragen bij met betrekking tot de kosten, de alternatieven en het comfort.<ref name="VEH">Vereniging Eigen Huis [https://www.eigenhuis.nl/actueel/nieuws/2017/06/06/10/00/antwoorden-nodig-over-wonen-zonder-gas Antwoorden nodig over wonen zonder gas, 6 juni 2017], geraadpleegd op 4 januari 2017. [https://web.archive.org/web/20170710183106/https://www.eigenhuis.nl/actueel/nieuws/2017/06/06/10/00/antwoorden-nodig-over-wonen-zonder-gas Gearchiveerd] op 10 juli 2017.</ref> De VEH schat dat de kosten van afkoppelen en ombouwen kunnen oplopen tot tienduizenden euro per woning. Het energieneutraal maken van een gemiddelde woning kan al 50.000 euro kosten, en is afhankelijk van de startsituatie, de grootte van de woning en de gemaakte keuzes in techniek en apparatuur.<ref name="VEH" />

== Geurstof ==
Schoon aardgas (ontdaan van de zwavelwaterstof) is reukloos. Om ervoor te zorgen dat weglekkend gas snel wordt opgemerkt, voegt men er een geurstof aan toe. In Nederland wordt hiervoor 18&nbsp;mg/m³ [[tetrahydrothiofeen]] (THT) toegepast. In delen van Duitsland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt [[tert-butylthiol|''tert''-butylthiol]] gebruikt. In België worden beide stoffen toegepast met telkens een soort geurstof per aardgasdistributienet. Ook [[dimethylsulfide]], andere [[thiol]]en (zoals [[ethaanthiol]] en [[2-propaanthiol]]) en niet-zwavelbevattende geurstoffen (zoals [[methylacrylaat]] en [[ethylacrylaat]]) worden gebruikt. Belangrijk is dat men het gas al ruikt voordat het mengsel lucht-aardgas [[Explosiegrens|explosiegevaarlijk]] wordt. Op die manier is men tijdig gewaarschuwd en kunnen de nodige maatregelen genomen worden. De geur zal opgemerkt worden vanaf circa 1% aardgas in de lucht.

Ter beveiliging van gastoevoer wordt ook wel [[gasgebrekbeveiliging]] toegepast.

== Methaan uit biovergisting ==
Het proces waarin methaangas gevormd wordt, hoeft niet eeuwen te duren, zoals voor olie en steenkool het geval is. Telkens wanneer organische stoffen [[anaeroob]] worden afgebroken ontstaat methaan, tezamen met gassen als [[koolstofdioxide]] en [[waterstofsulfide]]. Dit natuurlijke proces treedt alleen op bij afwezigheid van zuurstof, omdat anders een [[compost]]eringsproces voorrang krijgt. Bij compostering ontstaat in principe geen methaangas.

In de natuur komt dit proces onder andere voor onder de waterspiegel van [[moerasgas|moerassen]]. Een andere vorm van dit proces is [[Vergisting (mest)|biovergisting]] waarbij [[biogas]] wordt gevormd, dat vervolgens gebruikt wordt om elektriciteit op te wekken. Daarnaast kan het biogas ook worden opgewerkt tot aardgaskwaliteit en ingevoerd worden in het gasnet.

== Aardgas van anorganische oorsprong? ==
Een team van [[Indiana University]] onder leiding van Henry Scott bracht [[calciet]] (CaCO<sub>3</sub>), [[IJzer (II) oxide|ijzeroxide]] (FeO) en [[water]] (H<sub>2</sub>O) in een laboratorium onder een hoge druk van vijf tot elf [[pascal (eenheid)|gigapascal]]. Tegelijkertijd werden deze stoffen verwarmd met behulp van een laser. Op deze wijze werden de omstandigheden die op 10 kilometers diepte in de [[aardkorst]] moeten heersen, nagebootst. Tijdens het experiment werd methaan (CH<sub>4</sub>) gevormd. Dit voedde de discussie over een eventuele anorganische oorsprong van aardgas. Op de Saturnusmaan [[Titan (maan)|Titan]] en de planeet [[Mars (planeet)|Mars]] komt ook methaan voor.

== CO<sub>2</sub>-uitstoot ==
Bij de verbranding van 1 m³ (1 bar, 0&nbsp;°C) aardgas komt ca 1,8&nbsp;kg CO<sub>2</sub> vrij.<ref>Jo Hermans, ''Energie Survival Gids'', 2014, {{ISBN|978-90-75541-11-3}}</ref>

Dit betreft uitsluitend de CO<sub>2</sub> die aanwezig is in aardgas zelf en die vrijkomt bij verbranding. Dit is echter maar een gedeelte van de totale hoeveelheid CO<sub>2</sub>-uitstoot die aardgas als product veroorzaakt.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/09/24/is-natural-gas-clean/ |titel= Is Natural Gas ‘Clean’?|auteur= |uitgever=[[The New York Times]] |datum=24 september 2013 |bezochtdatum= 9 januari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180807153039/https://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/09/24/is-natural-gas-clean/|archiefdatum=2018-08-07|dodeurl=nee}}</ref> Volgens de ''[[well-to-wheel]]'' methodiek wordt ook alle CO<sub>2</sub> die ontstaat bij het opsporen, produceren, reinigen, transporteren, op druk brengen en opslaan van aardgas, toegerekend aan de CO<sub>2</sub>-uitstoot van aardgas. Dat kan zo'n 20% van de totale uitstoot bedragen, daarmee komt de uitstoot op 2,2&nbsp;kg CO<sub>2</sub> per m³ aardgas. [[Biobrandstof]]fen worden op een vergelijkbare wijze beoordeeld.

Aardgas/methaan is bovendien zelf een veel krachtiger [[broeikasgas]] dan CO<sub>2</sub> wanneer het onverbrand in de atmosfeer terechtkomt. Onder invloed van zonlicht en de daardoor aangemaakte [[Hydroxylradicaal|OH-radicalen]] wordt methaan in de atmosfeer op den duur geoxideerd, dat wil zeggen naar CO<sub>2</sub> omgevormd. De gemiddelde levensduur van methaan in de atmosfeer ligt rond de 12 jaar.

== Distributie ==
* [[Fluvius]] (fusie tussen [[Eandis]] en [[Infrax]]) (Vlaanderen)
* [[Nederlandse Gasunie]] (Nederland)

== Zie ook ==
* [[Aardgasbaten]]
* [[Aardgascondensaat]]
* ''[[Deutsche Vereinigung des Gas- und Wasserfaches]]''

== Externe link ==
* {{Link International Chemical Safety Card|id=0291}}

{{Appendix}}
{{Commonscat|Natural gas}}
{{Navigatie delfstoffen Nederland}}
{{Woordenboek}}

[[Categorie:Aardgas| ]]
[[Categorie:Delfstof]]
[[Categorie:Geofysica]]
[[Categorie:Energiedrager]]