Brontekst bekijken van 10 (getal)

{{Zie dp|10}}
{{Infobox getal
| getal        = 10
| kardinaal    = 10<br />tien
| ordinaal     = 10e<br />tiende
| priemfactor  = <math>2 \cdot 5</math>
| deler        = 1, 2, 5, 10
| binair       = 1010
| octaal       = 12
| twaalftallig = A
| hexadecimaal = A
| Romeins      = X
| Arabisch     = 
| Armeens      = 
| Chinees      = 十，拾
| Grieks       = 
| Hebreeuws    = י (Yod)
| Indiaas      = 
| Japans       = 
| Tamil        = 
| Thais        = ๑๐
}}
'''Tien''' is het [[natuurlijk getal|natuurlijke getal]] dat volgt op [[9 (getal)|9]] en voorafgaat aan [[11 (getal)|11]]. Het getal tien wordt weergegeven door de [[cijfer]]s '''10'''. Het getal is gelijk aan het aantal vingers aan beide handen van de mens, en het is om die reden dat het nu gebruikelijke [[talstelsel]], het [[Decimaal talstelsel|decimale stelsel]], het [[grondtal]] 10 heeft.

== In de wiskunde ==
* De [[priemfactor]]en van 10 zijn [[2 (getal)|2]] en [[5 (getal)|5]].
* Ons talstelsel is gebaseerd op tien cijfers, het zogenaamde [[Decimaal|decimale stelsel]]. Daardoor is 10 het eerste positieve [[getal (wiskunde)|getal]] dat met meer dan één [[cijfer]] wordt geschreven: 10.
* Net als 10 zelf, eindigen alle tienvouden geschreven in het decimale stelsel op het cijfer [[0 (getal)|0]].
* Alle positieve [[macht (wiskunde)|machten]] van 10 worden geschreven als het cijfer 1 gevolgd door een aantal nullen.
* Het getal 10 is een [[driehoeksgetal]] en een [[piramidegetal|driehoekig piramidegetal]].
* Het getal 10 is een [[gelukkig getal]].
* Zie ook de [[lijst van machten van tien]].

== Schaal als macht van tien ==
* [[Machtsverheffen|Machten]] van tien worden gebruikt om de schaal of de verhouding van eigenschappen uit te drukken. Bekend is de grootteschaal van objecten in het bekende heelal, die loopt van 10<sup>−35</sup> meter ([[plancklengte]]) tot 10<sup>26</sup> meter (afmeting [[Waarneembaar heelal|waarneembare heelal]] van 14 [[miljard]] [[lichtjaar]]).<ref>[https://www.newgrounds.com/portal/view/525347 Animatie op newgrounds.com van schalen in het heelal]. [https://web.archive.org/web/20230624123604/https://www.newgrounds.com/portal/view/525347 Gearchiveerd] op 24 juni 2023.</ref>

== Mensenleven ==
* [[Tiener]]jaren, de roerige overgangsfase van kind naar volwassene
* Tien is een [[stijg (aantal)|halfstijg]] (een stijg is een oude aanduiding voor een twintigtal)
* Een periode van tien dagen werd na de Franse Revolutie korte tijd een [[decade (tijd)|decade]] genoemd
* Een reeks van tien opeenvolgende jaren is een [[decennium]], bijvoorbeeld: [[1940-1949]] of [[1680-1689]].
* Bij de Romeinen begon het jaar oudtijds in [[maart]], en zo is [[december]] Latijn voor "tiende maand".
* Tien uur in de avond wordt vaak (in [[24 uursnotatie|Tijdnotatie]]) als 22.00 uur of 22:00 geschreven
* Een 10 is in Nederland het hoogst haalbare [[cijfer]] op school.

== Sport ==
* De [[tienkamp]] bestaat uit 10 onderdelen.
* Bij [[voetbal]] roepen fans bij een wedstrijd waarin hun club veel scoort: "Tien, tien!" om aan te geven dat het aantal doelpunten in de 'dubbele cijfers' moet komen.
* In [[2002]] wilde de [[Argentijnse voetbalbond]] het shirtnummer 10 afschaffen om daarmee [[Diego Maradona]] te eren. De [[FIFA]] stond dat alleen toe als Argentinië met een selectie van 22 spelers in plaats van 23 zou aantreden. Dat had de Argentijnse voetbalbond er niet voor over en het idee was van tafel.
* Een waarde van een speelkaart; een van de [[piketkaarten]]. Bij [[Bridge (kaartspel)|bridge]] is de 10 de hoogste kaart die geen honneur is. Bij [[toepen]] is het de hoogste kaart.
* Onafzienbare aantallen toptien-lijstjes.
* [[Kungfu]]: De [[tien tijgers van Kanton]]
* Bij [[basketbal]] hangt de ring op een hoogte van 10 voet (3,048 meter).

== Biologie ==
* De [[tiendoornige stekelbaars]] (''Pungitius pungitius'').
* De [[tienponder]] (''Elops saurus'') is een straalvinnige vis uit de familie van [[tienponders]] (Elopidae). Ook de [[gratenvis]] (''Albula vulpes'') is wel als tienponder aangeduid.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/benj004ency01_01/benj004ency01_01_0004.htm#a0103 Albula vulpes op dbnl.org] bezocht 6 februari 2009</ref>
* [[Tienpotigen]] (Decapoda) vormen een orde van geleedpotige dieren, waartoe onder andere kreeften, krabben en garnalen behoren.

== Nederlandse taal ==
* Tien is een [[hoofdtelwoord]].
* Even tot tien tellen geldt als een goede [[remedie]] tegen onbezonnen gedrag.
* Nog niet tot tien kunnen tellen - zeer dom of onnozel zijn.
* Wanneer iets met bestek moeilijk te eten is, wordt men soms aangemoedigd om de 'tien geboden' (tien vingers) maar te gebruiken.
* Een 10 met een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] krijgen, voor een ongeëvenaarde prestatie beloond worden.

== Geschiedenis ==
* De [[Tiende Penning]], de door [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] ingestelde heffing van 10% op roerende goederen, was een belangrijke aanleiding tot de [[Nederlandse Opstand]], die leidde tot de vorming van de [[Lage Landen (staatkunde)|Nederlanden]].
* De [[tiende]] is een vorm van belasting die zowel in de Bijbel als in de Nederlanden vanaf de middeleeuwen tot de Franse tijd bekend was. Zie ook [[tiendschuur]].
* De [[Franse republikeinse kalender]] kende geen weken maar ''[[decade (tijd)|decades]]'' van tien dagen, die bovendien geen 24 maar 10 uren telden.
* De [[Tiendaagse Oorlog]], de [[Slovenië|Sloveense]] onafhankelijkheidsoorlog in [[1991]]
* De [[Tiendaagse Veldtocht]] van [[Willem I der Nederlanden]] in [[1831]]
* De [[Tienstedenbond]] in de [[Elzas]]
* Tientienhaven (''Ten Ten Harbor'' of 1010 Harbor) is een haven van [[Pearl Harbor (marinebasis)|Pearl Harbor]], genoemd naar het in de [[Aanval op Pearl Harbor]] belangrijke Tientiendok dat een lengte heeft van 1010 voet (308 meter). Er was ook een 1010 Pier (kade).

== Geografie ==
* [[Tiendeveen]], dorp in de gemeente [[Hoogeveen (gemeente)|Hoogeveen]]
* [[Tiengemeten]], eiland in de provincie [[Zuid-Holland]]
* Diverse plaatsen met de naam [[Tienhoven]]
* [[Tienen]], een plaats in [[Vlaams Brabant]]

== Religie ==
=== [[Christendom]] en [[Jodendom]] ===
In de [[Hebreeuwse Bijbel|Bijbel]] komt het getal tien regelmatig voor. Enkele voorbeelden:
* De [[Tien Geboden]]
* De 10 plagen over Egypte ([[Exodus (boek)|Exodus]] 5-12)

=== [[Boeddhisme]] ===
* De [[Tien Voorschriften]] voor het overgaan van leek naar monnik
* De [[tien ketens]] die de mens aan het [[samsara]] binden

=== [[Kabbala]] ===
* Er zijn tien [[Kabbala#Sefirot|Sefirot]], [[Logos|logoi]] of 'woorden'.

== Cultuur ==
=== Media ===
* [[Radio 10 Gold]], Nederlandse radiozender
* Diverse televisiezenders met de naam [[TV10]]
* [[Rondom Tien]], Nederlands discussieprogramma op televisie
* [[10 om te zien]], Vlaams muziekprogramma op televisie
* [[Tien voor Taal]], een quiz en taalspel op de Nederlandse en Vlaamse televisie

=== Film ===
* ''[[10 (film)|10]]'', Amerikaanse film uit 1979
* ''[[10 Things I Hate About You (film)|10 Things I Hate About You]]'', Amerikaanse film uit 1999
* ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'', Amerikaanse film uit 2003

=== Muziek ===
* [[Ten Sharp]], Nederlandse rockband
* [[10CC]], Britse rockband

=== Boeken ===
* Een serie van 10 [[boek (hoofdbetekenis)|boeken]] wordt een decade genoemd

== Overig ==
* [[10 Downing Street]] is het adres van de ambtswoning van de [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] premier.
* 10 (hexadecimaal: 0A) als eerste [[byte]] van een [[IP-adres]] ([[Internet Protocol versie 4|IPv4]]) wil zeggen dat het een adres voor privé-netwerken is.
* Het cijfer 10 of [[nul fout]] geeft aan dat iemand het hoogst haalbare resultaat voor een toets of opdracht heeft gehaald.
* In Nederland werden alle [[telefoonnummer]]s 10-cijferig op de [[10 oktober|10e van de 10e]] in [[1995]] bij de [[Operatie Decibel]].
* 010 is het [[netnummer]] van [[Rotterdam]] en het zonenummer van [[Waver (België)]].
* [[Europese weg 010]], een [[Europese weg]] die loopt in [[Kirgizië]].
* [[Spoorlijn 010 (Tsjechië)|Spoorlijn 010]], een belangrijke [[Lijst van spoorlijnen in Tsjechië|spoorlijn]] in [[Tsjechië]].
* Het [[atoomnummer]] 10, waar [[Neon (element)|Neon]] voor staat.
* [[Spijker (smeedijzer)|Timmerspijkers]] werden vroeger aangeduid met het gewicht (in [[pond (massa)|pond]]) per duizend. Tienponders wogen dus gemiddeld een halve gram per stuk.
* 10 is een waarde die in alle [[E-reeks]]en voorkomt, in de reeks E48, E96 en E192 als 10,0.

== Zie ook ==
* Het jaar [[10 v.Chr.|10 B.C.]], het jaar [[10|A.D. 10]], [[1910]] of [[2010]]
* [[Deci]]
* [[Deca (prefix)]]
* [[Speciaal:Voorvoegselindex/Tien|Alle Wikipedia-pagina's beginnend met ''tien'']]
* [[Speciaal:AllePaginas/10|Alle Wikipedia-pagina's beginnend met ''10'' (meer dan 1000 pagina's)]]
* [[Speciaal:Voorvoegselindex/deci|Alle Wikipedia-pagina's beginnend met ''deci'']]
* [[Speciaal:Voorvoegselindex/deca|Alle Wikipedia-pagina's beginnend met ''deca'']]

{{Appendix|1=ref|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie hoofdtelwoorden}}
{{Wikt|tien}}
{{Commonscat|10 (number)}}
{{Gesproken Wikipedia klein|Nl-10 (getal)-article.ogg|22528688}}

{{DEFAULTSORT:#E01 10}}
[[Categorie:Natuurlijk getal]]